Nunnak Sullam.
Hmaisa bik ah caantha caan sunglawi a kan petu kan Pathian a min thangthat in um ko seh. Hmunkip ah. Aummi dawtmi zumtu nulepa ulenau hna nan umnak cioah. Bawipa nih thluachuah in pe ko hna seh. Thawngtha tawitein i hrawm hna u sih. Nihin cu chun nitlak a tanglei i baibal cacang rumro hi ka thinlung ah a chuak i chim loin ka um kho lo. Thazaang nan rak la ve cio theo lai tiah zumhnak ka ngei.
Marka 8:36-37 "Mi pakhatkhat nih vawlei hi a ning piin co seh law, a nunnak sung ṭung seh law, zeital a miak hnga maw? Miak hlah! " Cun a nunnak cu zeital in a caw ṭhan kho hnga maw? Caw ṭhan kho hlah. A ti. Hihi Jesuh nih a zultu le mizapi sinah a chimmi a cawnpiakmi hna asi.
Minung kan nun chungah zeidah a sunglawi bik. Zeidah na duh bik tiah bia i hal u sihlaw zeitin dah kan chim cio hnga? mitampi nih cun rumnak thilti khawhnak fimthiamnak kan i thim sual men lai. Hihi nunnak sullam kan nun hnawhchan asi ko kan ti men lai. A rak si naisai lo. A sunglawi bikmi cu kan nunnak hi asi. Mi pakhat nih khualipi pakhat chung i aummi thilri le chawva vialte a ti lo. Ram pakhat chung i aummi ngeihchiah thilri vialte zong a ti rih lo. Vawlei pumpi hi co sehlaw a nunnak hei sung tung sehlaw zeital a miak hnga maw? Miak hlah. Zeicahtiah a nunnak cu zeihmanh in a caw than kho lo ati. Nunnak a sunlawining le zeitlukin man a ngeih timi fiang tein a kan cawnpiak.
Nunnak cu zeihmanh in cawk khawh le thlen khawh asi lo zia le kan nunnak cu. Tha tein zohkhenh le dawt a herh zia fiang tein a kan cawnpiak. Cucaah kan nunnak cu man a ngei lo. Chim duhmi cu a man khiahkhawh asi lo. Vawlei cung sibawi thiamthiam hna nih nunnak cu. Khamh an timh nain an khamh kho lo. Mirum mi lianngan pawlnih an chawva dih umnak hmangin an nunnak cu. Sauter khamh an timh sinain an sauter kho lo. An i khamh kho lo. Cunih cun zeitlukin dah nunnak a sunlawi i. A biapit timi a langhter. Nunnak cu zeizong vialte nakin a sunglawi bik i. Nunnak cu duhduh in suaksam awk ah a pam tuk.
Chim ka duhmi cu. Nunnak caantha kan ngeihmi hi nang.?Zeitin na hman tawn. Na nunnak ah. Nuamhnak in caan na hmang kho maw? Lawmhnak in tah. Na hmang kho maw? Na hman khawh rih lo siahcun atu thawkin nuam tein le lawm tein hman i zuam cang. Nunnak cawlcangh khawhnak caantha Bawipa nih. an pekmi ah. A duh bikmi cu lawm tein le nuam tein um seh ti hi asi.
Vawlei ah na tonmi harnak tampi zong um ko hmanh seh. Na lungre i theihpi hlah. Mah nakin. A phenah aummi A biapi deuhmi cu. Nunnak na ngeihmi kongah i lawm ko ti hi asi. Vawlei ah Zeican kan nun lai hngalh asi lo. Na caantha a lakin maw hmang lai cih! Naa nuamhpi khawh chungin i nuamhpi ko. Vawlei ah voihnih i nawlh in a hohmanh a nung ding kan um lo. Atu lawng hi. Nunnak caantha caan sunglawi kan ngeihmi cu asi ko. Zingka ah a par i. Zanlei ah a uai thanmi. Pangpar bantuk kan si timi philh loin. Kan nunnak cu man a ngeimi si ter cio hna usih. Tampi kaa lawm. Bawipa nih thluachuah in pe ko hna seh..#Amen
Friday, 13 October 2017
Thursday, 3 August 2017
Nu nih an i chawr bikmi cu
Nu nih an i chawr bikmi cu an pumrua muisam le an taw hna hi an si bik zeidang nakin pa nih kan uar hna seh tiin an i uang bikmi asi. Ziah hmanthlak chungah hitihin an i langhter khun hnga tiah tampi nih a ruah awkah kan hngalh piak tawn hna lo.
An duhnak cu pa tampi nih kan hmu hna seh ti asi lo. Nu nih zoh hna seh ti khi asi lem lai lo.
An duhnak cu pa tampi nih kan hmu hna seh ti asi lo. Nu nih zoh hna seh ti khi asi lem lai lo.
Nupa Sinak Kong.
Nupa sinak ah hin biapi ah ruah lem lomi pakhat aum cucu zeidah asi tiah cun. Nu an ta a hmetngan nih pa diriamnak tampi achuahpi khawh ve. Muidawh pumtuatha asi nain a ta a hmete tampi an um. Mirang nu pawl khi kan zoh hna tikah an pumrua a nganpi nain an ta a hmete an chim tawn an ta a ngannak ram pawl cu asian nu hi an si an ti.
Nu ta ngannih pa tampi cu thensiang loin a lem khawh hna ti asi. Hiti ruah ahcun aa khat dih ko kan ti men lai nain a rak si naisai lo. Nu taw uak pawl cu an va le nih khual an tlawntak siang hna lo an ti.
Nu taw ngan pawl hi anmah zongnih an i uang ngai i hitihin an taw a thluamthlam in an langhternak tampi zong hmuh khawh asi.
Nu ta ngannih pa tampi cu thensiang loin a lem khawh hna ti asi. Hiti ruah ahcun aa khat dih ko kan ti men lai nain a rak si naisai lo. Nu taw uak pawl cu an va le nih khual an tlawntak siang hna lo an ti.
Nu taw ngan pawl hi anmah zongnih an i uang ngai i hitihin an taw a thluamthlam in an langhternak tampi zong hmuh khawh asi.
Malaysia Ka Umnak Kong
Malaysia Um Laimi Nupa Thitumnak Kongah Keimah Tein Kalung Re A Thei.
Malaysia ah aummi laimi nungak tlangval nih thitumnak kong he pehtlai in fak deuh in khua kan ruah a herh. Hlan deuh lio bantuk asi tilo fawite in nupi pasal kan ngeih lo dingah forh fial le thazaang pek kan duh hna.
Kamit nih a hmuhmi tampi an um cang. Cheukhat cu. UN card ngeih veve lo bakin aa thiummi an um. Khua caan a hung sau i nau an pawi nau ngeih ding an si. Atu lio sizung nau ngeih cu a tlawm bik. Rm 5000 ngeih hnuah. Ralrin in. Rm 2000 tal i chiah rih a hau cu lo ahcun nau ngeih khawh asi lo. Zeitluk in dah a har ti cu kanmah tein i ruat ko u sih.
Cheukhat cu 2013 hnu UN card a hmumi an si hna. Atu lio ah. Hi hna pawl caah. Bawmhnak aum lo. Ramthumnak kalding ah ruahchannak aum lo tluk a si. Hmailei belte ah zei a can lai cu theih asi lo. Hihi kan theiko bu ah. Kan i thit kan i um lengmangmi hi karuah lengmang tikah kan i palh deuh ko rua tiah ka ruah. Fianhnak i thi i um hlah u sih ti ka chim duhmi asi lo.Zeicahtiah kanmah le kanmah harsatnak i pek he ka lawhter.
Cun a hung um rihmi pakhat cu. Nau ngeihnak tangka harsat ruangah. Kan nupi le an pawpi he kan tluntermi hna hi. Laimi chungah an tam taktak cang. A cheu cu khuadang pipi aa thiummi an si bik cutikah a pasal nulepa panh loin hringtu nulepa a panh i Lailei chinchap liam le pal lungretheih kan phorh hna pinah aa then lanmi tampi kan um cang.
Atu lio te ah hin Nu sining law ramthumnak kal khoding dirhmun a si lomi cu ka vaa lai lo. Cun tlangval sining law ramthumnak kal khoding dirhmun a phan lomi Nu cu ka thi fawn lai lo. Ramthumnak kalding lawng thit vatding ti ka chim duhmi a si lo. Malaysia ram ah. Zeitlukin dah Card ngeih lo. Sizung um a har timi kha ka chim duhmi asi. Zeicahtiah kachim cang bang. Mah le mah lungretheih i pek le harsat i pek he aa lo ti chim nolh ka duh.
Hi ca a relmi Laimi tampi nun hrin a kanchimhtu ah cang seh law nulepa nun ko tungah fanu fapa hna ngaktah kan si termi hna ka ruah ah ka ngeih a chia i a ho palh zongah ka chia lo sinain fak deuh cun Nupi pasal kan ngeih lai ah. Khuaruat deuh ko usih ti hi ka saduhthah asi.
Malaysia ah aummi laimi nungak tlangval nih thitumnak kong he pehtlai in fak deuh in khua kan ruah a herh. Hlan deuh lio bantuk asi tilo fawite in nupi pasal kan ngeih lo dingah forh fial le thazaang pek kan duh hna.
Kamit nih a hmuhmi tampi an um cang. Cheukhat cu. UN card ngeih veve lo bakin aa thiummi an um. Khua caan a hung sau i nau an pawi nau ngeih ding an si. Atu lio sizung nau ngeih cu a tlawm bik. Rm 5000 ngeih hnuah. Ralrin in. Rm 2000 tal i chiah rih a hau cu lo ahcun nau ngeih khawh asi lo. Zeitluk in dah a har ti cu kanmah tein i ruat ko u sih.
Cheukhat cu 2013 hnu UN card a hmumi an si hna. Atu lio ah. Hi hna pawl caah. Bawmhnak aum lo. Ramthumnak kalding ah ruahchannak aum lo tluk a si. Hmailei belte ah zei a can lai cu theih asi lo. Hihi kan theiko bu ah. Kan i thit kan i um lengmangmi hi karuah lengmang tikah kan i palh deuh ko rua tiah ka ruah. Fianhnak i thi i um hlah u sih ti ka chim duhmi asi lo.Zeicahtiah kanmah le kanmah harsatnak i pek he ka lawhter.
Cun a hung um rihmi pakhat cu. Nau ngeihnak tangka harsat ruangah. Kan nupi le an pawpi he kan tluntermi hna hi. Laimi chungah an tam taktak cang. A cheu cu khuadang pipi aa thiummi an si bik cutikah a pasal nulepa panh loin hringtu nulepa a panh i Lailei chinchap liam le pal lungretheih kan phorh hna pinah aa then lanmi tampi kan um cang.
Atu lio te ah hin Nu sining law ramthumnak kal khoding dirhmun a si lomi cu ka vaa lai lo. Cun tlangval sining law ramthumnak kal khoding dirhmun a phan lomi Nu cu ka thi fawn lai lo. Ramthumnak kalding lawng thit vatding ti ka chim duhmi a si lo. Malaysia ram ah. Zeitlukin dah Card ngeih lo. Sizung um a har timi kha ka chim duhmi asi. Zeicahtiah kachim cang bang. Mah le mah lungretheih i pek le harsat i pek he aa lo ti chim nolh ka duh.
Hi ca a relmi Laimi tampi nun hrin a kanchimhtu ah cang seh law nulepa nun ko tungah fanu fapa hna ngaktah kan si termi hna ka ruah ah ka ngeih a chia i a ho palh zongah ka chia lo sinain fak deuh cun Nupi pasal kan ngeih lai ah. Khuaruat deuh ko usih ti hi ka saduhthah asi.
Biathli.
Kadawt Kahawi Biathli Kanchimh Hmanh Lai.
Zungzal na va caah. Mizeibantuk pa dah naa thim awk asi. Zing fatin zan fatin aum tiding chiatnak thatnak aa hrawm ding kan si caah timh ciammam tein thih hlan lo pasal caah pa tampi lakah naa thimding hi kan duh piak. Va ngeih ka zacang ti phun in maw silo le duhnak pakhat mit lawngin maw pasal ngeih i tim citcet lai cih. Nan si hlan ah. Zeibantuk lungput a ngeimi dah asi ti kha tha tein hlat dih cikcek cu hnu lawngah um ee ti te..
Nu cu pa bantuk kan si lo kha tha tein thei zungzal. Voikhat kan par dawhnak a ziamh cang hnu cun pa tampi nih zeiah an kan rel tilo ti kha philh hlah. Na theih setsai lomi sinah tluangtlam tukin um duh hlah. Tum ruhnak ngei thih hlan lo umti dingah mi tuata na vat sual pingpang ahcun nun chung nuamhnak na caah aum ti lo.
Zungzal na pasal caah muidawh mifim mirum a hau lo an dawtu ding kha i thim deuh. An dawtu kha na caah mansung bik vawlei chawhlawn tampi nih cawk khawh lomi asi kha philh hlah. Mirum fapa na vat ahcun sinum bantuk dirhmun na phan kho mitampi sinin hmuhkhawh asi cang.
Mifim tuk na vat ahcun an nek khawh fawn pinah zeiah an rel lo kho. Muidawh pumruatha na vat ahcun mi lakah an zohpi khawh fawn pinah chanchung an umpi lo kho men. Zeicahtiah muidawt hi kan zoh hna tikah an mit a par.lungrep an ngei lo.
Nu cu pangpar he tahchunh kan si. Pangpar hi a par lioah cun minih an zoh duh tuk i tlantu zeltu tampi a ngei sinain a par a ziamh cang hnu cun zoh tu tlantu vialte khuaika ah dik an lo dih tawn. Cubantuk cu kan si ve. Va voikhat kan ngeih cang hnu cun kan pumrua kan muisam kan tungtai kan hmetngan vialte an zor dih. Fa kan ngei chinchin hoihna cun kan cunglei he kan tanglei he an rawk cat dih. Punghman kan sining an siti lo.
Cucaah nu cu pa nakin chungkhar dirhnak kongah fak deuh in khua kan ruah a hau. Kan i palh sual lonak caah. Sau nawn nungak si zong a poi hrim lo. Nu hi pa nakin va kan ngeih lai ah a sang bikmi dirhmun le a niam bikmi derhmun ah kan i umter chung a hau i zeipaoh siseh hi pa hi cu ka vat cang ko lai timi bia i khiah hnu lawngah ciammam tein va ngei hna usi tihi thazaang pek le forh fial kan duhmi hna cu a si.
Zungzal na va caah. Mizeibantuk pa dah naa thim awk asi. Zing fatin zan fatin aum tiding chiatnak thatnak aa hrawm ding kan si caah timh ciammam tein thih hlan lo pasal caah pa tampi lakah naa thimding hi kan duh piak. Va ngeih ka zacang ti phun in maw silo le duhnak pakhat mit lawngin maw pasal ngeih i tim citcet lai cih. Nan si hlan ah. Zeibantuk lungput a ngeimi dah asi ti kha tha tein hlat dih cikcek cu hnu lawngah um ee ti te..
Nu cu pa bantuk kan si lo kha tha tein thei zungzal. Voikhat kan par dawhnak a ziamh cang hnu cun pa tampi nih zeiah an kan rel tilo ti kha philh hlah. Na theih setsai lomi sinah tluangtlam tukin um duh hlah. Tum ruhnak ngei thih hlan lo umti dingah mi tuata na vat sual pingpang ahcun nun chung nuamhnak na caah aum ti lo.
Zungzal na pasal caah muidawh mifim mirum a hau lo an dawtu ding kha i thim deuh. An dawtu kha na caah mansung bik vawlei chawhlawn tampi nih cawk khawh lomi asi kha philh hlah. Mirum fapa na vat ahcun sinum bantuk dirhmun na phan kho mitampi sinin hmuhkhawh asi cang.
Mifim tuk na vat ahcun an nek khawh fawn pinah zeiah an rel lo kho. Muidawh pumruatha na vat ahcun mi lakah an zohpi khawh fawn pinah chanchung an umpi lo kho men. Zeicahtiah muidawt hi kan zoh hna tikah an mit a par.lungrep an ngei lo.
Nu cu pangpar he tahchunh kan si. Pangpar hi a par lioah cun minih an zoh duh tuk i tlantu zeltu tampi a ngei sinain a par a ziamh cang hnu cun zoh tu tlantu vialte khuaika ah dik an lo dih tawn. Cubantuk cu kan si ve. Va voikhat kan ngeih cang hnu cun kan pumrua kan muisam kan tungtai kan hmetngan vialte an zor dih. Fa kan ngei chinchin hoihna cun kan cunglei he kan tanglei he an rawk cat dih. Punghman kan sining an siti lo.
Cucaah nu cu pa nakin chungkhar dirhnak kongah fak deuh in khua kan ruah a hau. Kan i palh sual lonak caah. Sau nawn nungak si zong a poi hrim lo. Nu hi pa nakin va kan ngeih lai ah a sang bikmi dirhmun le a niam bikmi derhmun ah kan i umter chung a hau i zeipaoh siseh hi pa hi cu ka vat cang ko lai timi bia i khiah hnu lawngah ciammam tein va ngei hna usi tihi thazaang pek le forh fial kan duhmi hna cu a si.
Friday, 27 January 2017
Pu Van Kio Tuanbia.
Chief “Pu Van Kio” tuanbia tawi, Surkhua Tribal Area.
====================================
By - Pu F. Lai Len.
Ramukbawi Chief Van Kio cu Thianhlun phun, Thlaceu chung, Tial Kua hrin, Surkhua bawi Pu Mang Kung le Pi Cer Cin (Halkha, Zaathang, Sangpi chung Zahmung hrin Pu Ngun Tlung fanu, ata ah Mang Chum) hna an fapa fangkhat a si. Pu Van Kio a hringsortu hna cu a changchang in: Mang Kung, Lian Mawng, Lian Chin (Lian Sun), Tial Kua, Thla Ceu, Tial Kheng, Ri Hlung, Thang Cin, Tial Mang, Ri Hlung, Sang Cin asiloah Van Lian, Thian Hlun ti in an si. A chuah kum cu 1892 ah a si. Amah hi a mihring hrimhrim ah mifim a si.
A sianginn kainak cu: Halkha American Baptist Mission sianginn in tang 4 a awn hnu ah, Sagaing khua ah tang 5 a awng. Tang 6 a kai lio 1910 ah ramukbawi tuan dingin a pa nih a auh i 1948 kum tiang kum 38 chung ramukbawi a tuan. Mirang acozah nih Surkhua Tribal Area Chief an rak pek i, a ukmi khua 10 a rak si. (Maukhua, Lungtar, Cangva, Leium, Chawncum, Keizuan, Dumva, Pangva, Fahau, Lungrang khua) hna kha a rak uk.
A nun lio ah sa a kahmi 1555 a si i, fungtum, cakei, ngalhriang le vomkhuai tiin sahrang phuntling a rak kah i, sawm a rak tuk dih. Cakei voi 4 a fim, sa sawmtuk, rawl sawmtuk, fanu ah, puanpar phah a tuah dih. Khuang voi 3 a cawi, lawng voi 2 a thlak, khuang voi 4 nak cawi aa timh lio ah a ngandamnak nih a phak ti lo caah a tuah manh ti lo. Khuang voi 1 a cawi ah sia 30 a thah. Cucaah a hla hmanh ah:
Ngun khing ee thlai ee, sia sawm ee thum, hreng ci chung, kam lo ee mang Thianhlun .. ti le, Khua dawh run sak le tual cung hreng sia sawm thum, Mang zaraan nih an tum ngam awk lo than lio ah ee….. ti in a rak i phuah phah.
Nupi 7 a ngei. A nupi tak hmasa cu Halkha, Zaathang phun bawi fanu a thit i, fanu Tial Ceng (Ngaphaipi khua ralkap CSM Ral Ki nih a thit) a ngei nain, roco fapa a ngeih khawh lo caah, an i then i, Surkhua Thianhlun phun, Liankar chung, Tial Thang fanu Ngun Cawi a thit than i, fanu 3 le fapa 1 (rocotu Pu Tung Lian Tin) a hrin hna. Fa a ngeihmi pohpoh hi 35 an si nain, amah Pu Van Kio a thih lio 1972 (amah kum 80 a si lio) ah a nungmi fale hna cu; fapa 7 le fanu 11 an zate 18 an rak si.
Pu Van Kio nih, a thih lio ah a roh ta mi cu: Innpi le thinthang, lawng le va awr, caw 100, naa 20, sia 30, rang 16 le treasury bank ah tangka Ks 42,000 a si. Cu lio 1972 kum hrawngah Halkha khuapi chungah inn pakhat a man cu a sang bik ah Ks 2,000 a rak si.
A fale lakah fim cawnnak lei le acozah rian a tuanmi hna cu: Than Nawl (Japan uk lio chan ah ralkap sen 3 a rak si i, bestman pakhat a rak ngei); Sui Zung (sianghleirun kai in siibawi rian tuan aa timmi, uni. a kai laite ah a thi); Ni Uk (uni. tang 12 tiang a kai lio ah vuanthok in an auh caah a tuan i, Director of Chin State People’s Council Office a tuan lio ah a thi); Rosy Zing Men, B.Ed (Credit) (SMS Headmistress a tuan lio ah a thi); Chan Peng @ Di Lang, B.Sc., (Timber Corporation Assistant Manager a tuan lio ah a thi);
Sung Hnuan @ Tin May Win (Sister a tuan lio ah a thi); Ram Phawng (Nurse); Tawng Ki, B.A., (SAT); Ngun Cung (PAT, pension hnu ah a thi), Sun Ting (Midwife) hna hi fim a cawngmi le acozah rian a tuanmi an si. Atu lio a fale a nung rihmi cu: Pi Ram Phawng,
-2-
Pi Sawng Tial (Sang Tial), Pi Tawng Ki, Pi Sun Ting, Pi Tial Ceng ( Ram Thawng Nu) le rocotu Pu Tung Lian Tin (Ngun Za Ting pa ) an tang rih.
Chief Van Kio nih hin fimcawnnak a duh tuk ve caah, khuami he tanrual in 1922 kum ah Surkhua ah sianginn (National Primary School) a rak serpi hna. Cun, amah hi tang 6 tiang a cawngmi a si caah, Kawl holh le Mirang holh hi a thiam hna i a diary hi Kawlca in a tial. Mirang kut in luatnak hmuhnak in mirang nih Laitlang kha uk rih ko i, Laitlang thanchonak tuah dih hnu ah, hmailei i luatnak hmuh ding tu kha a rak duh. Zeicatiah, amah hrimhrim hi cathiam a rak si caah, fimthiamnak um lo, ngeih lo buin Laitlang le Lairam sersiam ding a har tuk rih mi kha fiangte in a rak tuak khawh. Cucaah Panglong Agreement min thut ding a rak duh lo zia kha, Shan sawbua Sao Shwe Thaik zong nih a rak theih. Asinain, Kawlram luatnak a hmuh lai 19 – 20 April 1947, Maymyo ah tuahmi Frontier Areas Committee of Inquiry (1947) ah, Halkha - MiE Chief Pu Kio Mang, Tlangpi Chief Mang Ling, Halkha Chief Mang Kio te hna he meeting tu cu a rak kai ve.
Sagaing ah sianginn a rak kainak thawk in Kawl pawl lei an thuanmi kha a rak hmuh caah, Surkhua ah 1920s hramthawk in leikuang a rak ser ve. Cucaah a hla hmanh ah:
“Kawl lei thuang, Bawinu hrawng, Van Kio se, a zungza ta ee..” tiah hla an rak phuah.
A nun lio ah minthatnak a hmuhmi hna
1.1914 kum ah Mirang nih Surkhua Tribal Area Chief an rak pek.
2. 1934 kum ah Governor of Burma sin in minthatnak laksawng ah meithal phir an rak pek.
3.May 1935 kum ah George King V & Queen nih minthatnak Medal an rak pek.
4. Ngun nam le sui roca
5.B.E.K.C.M, G.D. B.B.L.G.
6.G.S.C. minthatnak
Chief Van Kio cu kum 80 a si lio, 27.8.1972 ah a thi i, April 1973 ah nithum chung lamserh zong sunglawi taktak in an rak tuahpiak. Surkhua le Lungtar kar Bawipa tlang cungah lungdonh le kap 4 hoih thlalang ngan pipi tar in lung an rak bunhpiak. Khua chingchang sahlawh rualchan zong an rak kawh dih hna.
References:
1.Thianhlun Tuanbia le Nunphung, Thianhlun Research Committee 2010, Yangon, Myanmar, June 2010.
2.Pumpak theihmi le kawlsuatmi
By
F. Lai Len
Melbourne, Australia.
21st April 2016.
================================
Hi Pu Van Kio tuanbia tialtu F. Lai Len (Freddie Lai Len) cu Halkha peng, Phaizawng khua ah, tleicia Pu Dar Kham le Pi HLawn Ci nih an ngeihchunmi fapa a si i, 9th November 1952 kum ah a chuak. A phun Thianhlun (Thangtin Hrinthlak) a si.
A ca cawnnak le a awnmi hna cu, B.A. (Mandalay Arts & Science University – 1973), B.R.E. (Myanma Institute of Theology, Insein, Rangoon – 1996) le, Diploma of Interpreting (RMIT – 2011) hna an si.
A riantuannak hna cu, Chin State Law Office, Halkha; Chin State Cultural Officer, staff member of Malaysian Embassy, Rangoon hna a si. Halkha a rak um lioah, Halkha Township People’s Councillor kum (12) chung a rak tuan bal. A cunglei rian vialte hna cu kum (25) chung a rak tuan. Rangoon Lai Baptist Church (LBC) a um lioah LBC Nunphung le Zatlang Thanthonak Bu –NZTB (Culture and Social Development Board) ah Director saupi a rak tuan lengah, Muko Mekazin ah a hmasa ah Editor kumthum (1997 – 1999), cu hnu ah Board of Editors chungtel in kum 10 lengkai a rak tuan. Atu cu, VSL ah Laica chimtu rian le, Caleh le Holhleh a tuan.
1987 kum January thla ah Halkha khua, Khuathar sang, tleicia Capt. Tlau Dawn (B.G.M.) le Pi Hlawn Lo an fanu hniangbik Hniang Ki he an i um i, fapa Bawi Hmung Lian le Bonny Cung Chin Mang an hrin hna. Melbourne khua ah khua an sa lio. Carel le catial khi a huamci phun (hobby) a si.
====================================
By - Pu F. Lai Len.
Ramukbawi Chief Van Kio cu Thianhlun phun, Thlaceu chung, Tial Kua hrin, Surkhua bawi Pu Mang Kung le Pi Cer Cin (Halkha, Zaathang, Sangpi chung Zahmung hrin Pu Ngun Tlung fanu, ata ah Mang Chum) hna an fapa fangkhat a si. Pu Van Kio a hringsortu hna cu a changchang in: Mang Kung, Lian Mawng, Lian Chin (Lian Sun), Tial Kua, Thla Ceu, Tial Kheng, Ri Hlung, Thang Cin, Tial Mang, Ri Hlung, Sang Cin asiloah Van Lian, Thian Hlun ti in an si. A chuah kum cu 1892 ah a si. Amah hi a mihring hrimhrim ah mifim a si.
A sianginn kainak cu: Halkha American Baptist Mission sianginn in tang 4 a awn hnu ah, Sagaing khua ah tang 5 a awng. Tang 6 a kai lio 1910 ah ramukbawi tuan dingin a pa nih a auh i 1948 kum tiang kum 38 chung ramukbawi a tuan. Mirang acozah nih Surkhua Tribal Area Chief an rak pek i, a ukmi khua 10 a rak si. (Maukhua, Lungtar, Cangva, Leium, Chawncum, Keizuan, Dumva, Pangva, Fahau, Lungrang khua) hna kha a rak uk.
A nun lio ah sa a kahmi 1555 a si i, fungtum, cakei, ngalhriang le vomkhuai tiin sahrang phuntling a rak kah i, sawm a rak tuk dih. Cakei voi 4 a fim, sa sawmtuk, rawl sawmtuk, fanu ah, puanpar phah a tuah dih. Khuang voi 3 a cawi, lawng voi 2 a thlak, khuang voi 4 nak cawi aa timh lio ah a ngandamnak nih a phak ti lo caah a tuah manh ti lo. Khuang voi 1 a cawi ah sia 30 a thah. Cucaah a hla hmanh ah:
Ngun khing ee thlai ee, sia sawm ee thum, hreng ci chung, kam lo ee mang Thianhlun .. ti le, Khua dawh run sak le tual cung hreng sia sawm thum, Mang zaraan nih an tum ngam awk lo than lio ah ee….. ti in a rak i phuah phah.
Nupi 7 a ngei. A nupi tak hmasa cu Halkha, Zaathang phun bawi fanu a thit i, fanu Tial Ceng (Ngaphaipi khua ralkap CSM Ral Ki nih a thit) a ngei nain, roco fapa a ngeih khawh lo caah, an i then i, Surkhua Thianhlun phun, Liankar chung, Tial Thang fanu Ngun Cawi a thit than i, fanu 3 le fapa 1 (rocotu Pu Tung Lian Tin) a hrin hna. Fa a ngeihmi pohpoh hi 35 an si nain, amah Pu Van Kio a thih lio 1972 (amah kum 80 a si lio) ah a nungmi fale hna cu; fapa 7 le fanu 11 an zate 18 an rak si.
Pu Van Kio nih, a thih lio ah a roh ta mi cu: Innpi le thinthang, lawng le va awr, caw 100, naa 20, sia 30, rang 16 le treasury bank ah tangka Ks 42,000 a si. Cu lio 1972 kum hrawngah Halkha khuapi chungah inn pakhat a man cu a sang bik ah Ks 2,000 a rak si.
A fale lakah fim cawnnak lei le acozah rian a tuanmi hna cu: Than Nawl (Japan uk lio chan ah ralkap sen 3 a rak si i, bestman pakhat a rak ngei); Sui Zung (sianghleirun kai in siibawi rian tuan aa timmi, uni. a kai laite ah a thi); Ni Uk (uni. tang 12 tiang a kai lio ah vuanthok in an auh caah a tuan i, Director of Chin State People’s Council Office a tuan lio ah a thi); Rosy Zing Men, B.Ed (Credit) (SMS Headmistress a tuan lio ah a thi); Chan Peng @ Di Lang, B.Sc., (Timber Corporation Assistant Manager a tuan lio ah a thi);
Sung Hnuan @ Tin May Win (Sister a tuan lio ah a thi); Ram Phawng (Nurse); Tawng Ki, B.A., (SAT); Ngun Cung (PAT, pension hnu ah a thi), Sun Ting (Midwife) hna hi fim a cawngmi le acozah rian a tuanmi an si. Atu lio a fale a nung rihmi cu: Pi Ram Phawng,
-2-
Pi Sawng Tial (Sang Tial), Pi Tawng Ki, Pi Sun Ting, Pi Tial Ceng ( Ram Thawng Nu) le rocotu Pu Tung Lian Tin (Ngun Za Ting pa ) an tang rih.
Chief Van Kio nih hin fimcawnnak a duh tuk ve caah, khuami he tanrual in 1922 kum ah Surkhua ah sianginn (National Primary School) a rak serpi hna. Cun, amah hi tang 6 tiang a cawngmi a si caah, Kawl holh le Mirang holh hi a thiam hna i a diary hi Kawlca in a tial. Mirang kut in luatnak hmuhnak in mirang nih Laitlang kha uk rih ko i, Laitlang thanchonak tuah dih hnu ah, hmailei i luatnak hmuh ding tu kha a rak duh. Zeicatiah, amah hrimhrim hi cathiam a rak si caah, fimthiamnak um lo, ngeih lo buin Laitlang le Lairam sersiam ding a har tuk rih mi kha fiangte in a rak tuak khawh. Cucaah Panglong Agreement min thut ding a rak duh lo zia kha, Shan sawbua Sao Shwe Thaik zong nih a rak theih. Asinain, Kawlram luatnak a hmuh lai 19 – 20 April 1947, Maymyo ah tuahmi Frontier Areas Committee of Inquiry (1947) ah, Halkha - MiE Chief Pu Kio Mang, Tlangpi Chief Mang Ling, Halkha Chief Mang Kio te hna he meeting tu cu a rak kai ve.
Sagaing ah sianginn a rak kainak thawk in Kawl pawl lei an thuanmi kha a rak hmuh caah, Surkhua ah 1920s hramthawk in leikuang a rak ser ve. Cucaah a hla hmanh ah:
“Kawl lei thuang, Bawinu hrawng, Van Kio se, a zungza ta ee..” tiah hla an rak phuah.
A nun lio ah minthatnak a hmuhmi hna
1.1914 kum ah Mirang nih Surkhua Tribal Area Chief an rak pek.
2. 1934 kum ah Governor of Burma sin in minthatnak laksawng ah meithal phir an rak pek.
3.May 1935 kum ah George King V & Queen nih minthatnak Medal an rak pek.
4. Ngun nam le sui roca
5.B.E.K.C.M, G.D. B.B.L.G.
6.G.S.C. minthatnak
Chief Van Kio cu kum 80 a si lio, 27.8.1972 ah a thi i, April 1973 ah nithum chung lamserh zong sunglawi taktak in an rak tuahpiak. Surkhua le Lungtar kar Bawipa tlang cungah lungdonh le kap 4 hoih thlalang ngan pipi tar in lung an rak bunhpiak. Khua chingchang sahlawh rualchan zong an rak kawh dih hna.
References:
1.Thianhlun Tuanbia le Nunphung, Thianhlun Research Committee 2010, Yangon, Myanmar, June 2010.
2.Pumpak theihmi le kawlsuatmi
By
F. Lai Len
Melbourne, Australia.
21st April 2016.
================================
Hi Pu Van Kio tuanbia tialtu F. Lai Len (Freddie Lai Len) cu Halkha peng, Phaizawng khua ah, tleicia Pu Dar Kham le Pi HLawn Ci nih an ngeihchunmi fapa a si i, 9th November 1952 kum ah a chuak. A phun Thianhlun (Thangtin Hrinthlak) a si.
A ca cawnnak le a awnmi hna cu, B.A. (Mandalay Arts & Science University – 1973), B.R.E. (Myanma Institute of Theology, Insein, Rangoon – 1996) le, Diploma of Interpreting (RMIT – 2011) hna an si.
A riantuannak hna cu, Chin State Law Office, Halkha; Chin State Cultural Officer, staff member of Malaysian Embassy, Rangoon hna a si. Halkha a rak um lioah, Halkha Township People’s Councillor kum (12) chung a rak tuan bal. A cunglei rian vialte hna cu kum (25) chung a rak tuan. Rangoon Lai Baptist Church (LBC) a um lioah LBC Nunphung le Zatlang Thanthonak Bu –NZTB (Culture and Social Development Board) ah Director saupi a rak tuan lengah, Muko Mekazin ah a hmasa ah Editor kumthum (1997 – 1999), cu hnu ah Board of Editors chungtel in kum 10 lengkai a rak tuan. Atu cu, VSL ah Laica chimtu rian le, Caleh le Holhleh a tuan.
1987 kum January thla ah Halkha khua, Khuathar sang, tleicia Capt. Tlau Dawn (B.G.M.) le Pi Hlawn Lo an fanu hniangbik Hniang Ki he an i um i, fapa Bawi Hmung Lian le Bonny Cung Chin Mang an hrin hna. Melbourne khua ah khua an sa lio. Carel le catial khi a huamci phun (hobby) a si.
Tuesday, 13 December 2016
Biafim
Bia na chim dingmi kha ca in na ttial i na min na thut duh ding mi a si lo ah cun va chim hlah...(Earl Wilson)
Na thinlung chungah chim ding na ngeihmi bia cu, biafang tampi in hrinhfianh a hauh rih ahcun chim rih lo in khua tu fak deuh in ruatchap rih...(Dennis Roth)
Bia i ruah tikah thil hman kha a caan hman te ah va chim lawng a za lo,thil hman lo kha chim na duh tuk nain, chim lo tein um zong kha biapi tuk...(Dorothy Nevill)
Holh lo in umnak caan ttha na hmuh ah, na ngeih ahcun va tlolh lai cih...(Will Rogers)
Mifim nih cun chim ding bia an ngeih caah an holh, Mihrut nih cun holh an duh caah an holh...(Plato)
Bia pelh hmang tuk hlah, *asi * ti ding ah * a si tuk* na ti ah cun , a si tuk ti chim ding a phanh tikah chim ding bia na ngei ti lai lo...( C.S.Lewis)
Mifim bantuk pi in khua va ruat, Bia na chim tikah mi sawhsawh nih an fian khawh ding in biachim va zuam..(William Butler Yeats)
Thlankhor ah thlakmi mitthli lakah a fak bikmi cu , chim ding mibia rak chim lo ruang le, tuah ding mithil rak tuah lo ruang ah a si ttheu tawn...(Harriet Beecher Stome)
Mifim nih idea kong an ceih, mi za ran nih thilri kong an ceih, mihrut nih mi dang kong an ceih...
Bia in siseh, ca in siseh mi thlen hi kan i zuam a herh lo, kan nunning tu nih mi a thlen awk a si. (Mahatma Gandhi)
A si taktakmi Bia kha kan chim lai, A dik taktakmi rian kha kan ttuan lai, A hofa hmanh ttih hna hlah uh sih ...(Bochouh Aung San)
Na thinlung chungah chim ding na ngeihmi bia cu, biafang tampi in hrinhfianh a hauh rih ahcun chim rih lo in khua tu fak deuh in ruatchap rih...(Dennis Roth)
Bia i ruah tikah thil hman kha a caan hman te ah va chim lawng a za lo,thil hman lo kha chim na duh tuk nain, chim lo tein um zong kha biapi tuk...(Dorothy Nevill)
Holh lo in umnak caan ttha na hmuh ah, na ngeih ahcun va tlolh lai cih...(Will Rogers)
Mifim nih cun chim ding bia an ngeih caah an holh, Mihrut nih cun holh an duh caah an holh...(Plato)
Bia pelh hmang tuk hlah, *asi * ti ding ah * a si tuk* na ti ah cun , a si tuk ti chim ding a phanh tikah chim ding bia na ngei ti lai lo...( C.S.Lewis)
Mifim bantuk pi in khua va ruat, Bia na chim tikah mi sawhsawh nih an fian khawh ding in biachim va zuam..(William Butler Yeats)
Thlankhor ah thlakmi mitthli lakah a fak bikmi cu , chim ding mibia rak chim lo ruang le, tuah ding mithil rak tuah lo ruang ah a si ttheu tawn...(Harriet Beecher Stome)
Mifim nih idea kong an ceih, mi za ran nih thilri kong an ceih, mihrut nih mi dang kong an ceih...
Bia in siseh, ca in siseh mi thlen hi kan i zuam a herh lo, kan nunning tu nih mi a thlen awk a si. (Mahatma Gandhi)
A si taktakmi Bia kha kan chim lai, A dik taktakmi rian kha kan ttuan lai, A hofa hmanh ttih hna hlah uh sih ...(Bochouh Aung San)
Subscribe to:
Posts (Atom)






