Laimi Dihlak Hrințhan Usih.

“Laimi Dihlak Hrintthan Usih”
Hi i tonnak hi careltu caah Thlaraulei tthawnnak petu a si lai ti ruahchannak he kum 2007 lio i chuahmi Muko Editor Joel Ling I Tonnak cauk chungta kha rel a tthat khunnak zawn tete thim in von tlenmi a si. An rak i ton caan cu kum 2005 lio ah khan a si.

Rev. Gordon Za T,hio (Rv. G. Za Thio ) Tuanbia Tawi
Kum 1948 April 17 ah Thantlang peng, Tlangpi khua ah a rak chuak. Tangcheu in tangli tiang Tlangpi khua ah, tangli in tang sarih tiang, Farrawn khua ah, tangriat in tanghra tiang Hakha khua ah a rak kai. Tanghra a awn in, Mandalay Art & Science University ah B.Sc. (Zoology), Yangon Art & Science University ah M.Sc. (Theory Portion), Twin City University, U.S.A ah correspondence in B.A.Th, le Presbyterian Theological Seminary, Civite, Philippines ah M.Div. a rak laak hna. M. Div. a awn lio ah, President Award zong an rak pek. Cawng saya (S.A.T), Thantlang peng Council ah Inspection Chairman, Pastor rian, Church Planting & Training Center, Myanmar ah Director, free evangelist, tbk… a (rak) ttuan hna. An chungtepi in Yangon ah an um.
Joel Ling: Pianthar hi zei in dah na tah, ka piangthar ti i chim thengtheng maw a hauh, asiloah an nun ah a lang kho ko na ti dah?

Rv. G. ZT: Pianthar cu keimah nih ka tahning hi a biapi lo. Khrih thawngttha a zum i khamhnak ah Khrih ai bochanmi paoh hi mi piangthar an si i, an zumh lecangka Pathian nih Thiang Thlarau in ca a khenh hna. (Efes. 1:13). Phundang i chim ahcun, Khrih Thlarau an co (John. 3:5; Rom. 8:9,16). Kan chunglei, i thlennak le kan comi Thlarau cu mi nih hmuhpiak khawh a si lo nain, kanmahte in kan i hngal ko (I Korin. 6:19; I John. 3: 24; 5:13)… Nun ah a lang kho maw na timi hi ka duh ngaite. Lang kho ee, a lang khomi a si caah pei lang dingin Baibal nih a kan cawnpiak i a kan forh fom cu (Math. 7:21; Lam. 2:24-46; Gal. 5:22, 23; James 2: 14-17; I John. 2:29; 3: 9, 10) Ka piangthar ti chim hi, a herh caan a um. A herh lopi i va chim cu a ttha lem lo ka ti. Kan chim theng ruangah kan pianthar a si lo. A herh lio caante ah kan chimmi khi cu Jesuh fialmi a si (Math. 10:32, 33) caah kan chim ruangah kanmah caah fehnak hna a si i midang caah thazaang petu le lamhruaitu hna a si tawn. A piangthar na ko i ka piangthar ti chim hna ai nautatmi le ai duhter lomi ka tong bal hna lo. Cun, a herh lopi i ka piangthar tiah ai ce-ngiami (mi chorh hmang) ka tong bal fawn hna lo.

Joel Ling: Pianthar hi thlarau thilpek maw a si, minung lei in kawl i hmuh khawhmi dah?

Rv. G. ZT: Pathian tuahpiakmi (Pathian laksawng) le Thlarau thilpek cu an i dang. Pianthar cu Mizo holh kan i hlanmi va si kaw, kan Laiholh cun hrintthan a si. Hrintthan cu Pathian tuahpiakmi a si (John. 3:3-8) i thawngtthabia kan theih i kan van (von) zumh bak khin kan co (John. :16; Rom. 10:17; I Korin. 15:1-4). Cucaah, piantharnak ah Pathian lei le minung lei an ttangtti kan ti lai. Duhning paoh in kawl i hei hmuhmi a si lo, Pathian biatak theihnak maw, relnak in maw, mi nih Khrih le a kan ttuanpiakmi (John. 3:16; Math. 20:28; Rom. 5:6-8; I Pet. 3:17, 18) an zumh tikah an comi a si. Pianthar cu Thlaurau thilpek (the gifts of Holy Spirit) a si lo ka ti cang khah. Thlarau thilpek cu a piangthar ciami kha Thumkomh Pathian nih, a rianthiang ttuannak caah a pekmi hna laksawng tu a si. Piangthar dingah Pathian nih thim hlei a ngei tiin ai cawnpiakmi Khrihfabu zong an um i cu hna nih cun van kai dingmi hi Pathian nih tuanpi in a khaukhih cang hna i cu a khaukhihmi hna lawng kha Pathian nih a caan a cu a ti tikah, a hrintthan (pianthar)ter hna an ti. Kei tu nih cun ka pom ngam lo. Mi vialte caah Khrih a thih caah (John. 3:16; I John. 2:2), Amah a kawl i, Thawngttha a thei i a zum takmi paoh kha a hrintthanter hna tiin ka pom. Pathian cu thleidan a ngeimi a si ka ti ngam lo.

Joel Ling: Sualnak le tthatnak timi hi minung chung ah Pathian nih a ser veve in Pathian lila nih a kan pekmi duhthimnak/ khuaruah khawhnak (rational thinking power) nih sualter khawh, tthatter khawh bia tu a si hnga lo maw? Sualnak le tthatnak kongah Satan le Thlarau kan rinh tuk hna ahcun, minung cu tuaktaan khawhnak ngei lomi, mahte in zeihmanh a tuah kho lomi “seh" bantuk sawhsawh kan si ne hnga lo maw?

Rv. G. ZT: Minung chung i sualnak a luh cu Adam nih Pathian nawl a buarnak thawngin a ra i, tthatnak kan tuahmi cu Pathian nih Amah mui lo in a kan sernak ah ai telmi a si. Minung kan sinak ah ai rawnmi a si kan ti ko lai. Cucaah, sualnak le tthatnak hi kan chung ah Pathian nih a ser vevemi an si lo. Thilttha tuah khawhnak hi a rak kan ser lio ah a telh. Sualnak (thiltthalo) cu Pathian sermi si loin Satan (Lucifer) in ai thok i, minung dihlak cung i a tlun cu Adam thawng in a si. Tthatlonak, harnak le buainak kan timi cu minung sual i a tluk ruangah a cangmi a si (Gen. 3). A tlu cangmi minung nih kan sual tikah Satan puh phung a si lo. A kan tukforhmi kha kan duhthimnak hmang in kan tuah deuhmi tu a si. Thiltthalo kan tuahmi dihlak zong Satan tukforh ruangah a si thlu lo, kanmahte zong in kan tuah tthiam ko. Tthatnak tuah dingah Thiang Thlarau kan rinh kel lo. “Thiltha ka tuah lai tiin bia kan i khiah tikah, a kan bawmh i a kan ttanpi. Pathian nih Adam le Eve a ser hna liote in duhthimnak nawl a kan pek caah seh cu kan si reng lo.

Joel Ling: Jesuh Khrih khamhnak a hngal lomi le a pom lomi paoh khamh an si lai lo, kan ti tikah, Jesuh Khrih chuah hlan minung vialte teh? Kanmah Laimi sining in cun, Siangbawite Lairam an phanh hlan i Laimi vialte hi hell ah maw an kal dih kun lai? Pathian thawngttha chimtu an phanh khawh lonak ram minung vialte teh hell ah maw an kal dih cio ne lai?

Rv. G. ZT: Jesuh Khrih thawngttha hngal lo buin a thimi hna khamh an si lai le lai lo kongah ralttha ngai in kan let ngam lai lo. Zeicatiah, chiattha thleidannak a ngei rih lomi hngakchia, an no liote i a thimi kongah siseh, sertu khuazing sinah sual thupha cawi in thla a rak cammi le rai a rak thawimi hna kongah siseh, a chia-ttha thleidannak in Pathian a um ti ruat zau in a rak nungmi hna kongah siseh, (Rom. 2:14, 15), cu set tiin Bawipa bia nih a tinak ka hmu lo. Asinain, Jesuh Khrih kong a thei nain a pom duh lomi tu cu khamh an si lai ti ka zum lo. Jesuh bia a um ko (John. 3:18, 19) Cucaah, na ka halmi, siangbawite Lairam an phak hlan i a rak thimi le thawngttha theita loin a rak thimi hna hell ah an kal ko lai ti kong tu cu a leh awk kan hngal lo. Mah hna lakah misual ka si, ngaihthiam haumi ka si, ti i hngal in, sertu Pathian a um ko ti hngal fawn in, cu sertu Pathian sinah, “Ka ngaithiam ko” tiin a rak au ruangmangmi bel le chiattha thleidannak ngei lomi hngakchia hna cu Jesuh Khrih ruangah khamh an ve ko hnga lo maw ka ti. Jesuh min an hngalh rih lo zongah sertu Pathian a um ti hi a tlangpi ai phuannak (general revelation) hmang in cu Pathian a kawlmi hna le a panhmi hna cu van ah an kai ve men lai ti ka zumh ko. Khamhnak hi Jesuh vailam cung i a thih, a thawhtthan le van a kai hnu ceo in a ummi a si lo, Jesuh cu vawlei ser hlan in Pathian thinlung ah a rak thi cang. Cucaah, Khrih cu vawlei ser hlan in thah cia Tuufa tiah auh a si (Bia. 13:8). Adam thok in caan dongh tiang khamh a simi paoh cu Jesuh Khrih (Messiah) thawng lawngin khamh kan si dih. Jesuh a chuah hlan minung nih a ra lai dingmi Khamhtu Messiah an i bochannak ruang le an zumhnak in khamh an si i, vailamtah hnu i hrinmi minung tu nih cun kan ca i a thi i a tho tthanmi Khrih (Messiah) kan zumhnak thawngin khamh kan si ve (Cahlun chan ah a ra lai dingmi Messiah zumhnak in a si i, Cathar chan ah a thi i a tho tthanmi, Khrih kan zumhnak in).

Joel Ling: … Biadang deuh seh, Laimi sin chim an duhmi bia (pathum in)?

Rv. G. ZT: Laimi sinah biacah ka duh bikmi (hna) cu:
Thlarau lei: Minung cu Pathian nih thuat thum in a kan ser. Pumsa, nunnak le thlarau (Body, Soul & Spirit) ai ngeihmi kan si (Thess. 5: 23). Mah lakah kan thlarau hi a biapi cem. Thukpi ruah lo el purh lo ahcun, pumsa nunnak hi kan chuahhnawh chan a si rua tiin ruah sual a fawi. Hiti ruah cang hnu cun, pumsa nuamhnak lawng kawl a si cang i vawlei rian le thilri hi buaipi a si. Jesuh bia kha kan philh lo a hau. Zeitindah a ti kha? “Mi nih vawlei le a chung thilri vialte hi a ningpi in co seh law, a nunnak sung ttung sehlaw, zeital a miak hnga maw?” tiah biahalnak a tuah hnu ah, Amah tthiamtthiam nih, “Miak hlah” a ti khah (Mk. 8:36). Cucaah, Laimi misifak le mihar a simi nih, thlarau nunnak kan ngeih ding hi kei cu ka saduhthah ngan bik a si. Cucaah, a tawinak in, “Laimi dihlak hrintthan usih” ti hi thlarau lei ka biacah duhmi a si.

Nuncan Ziaza: Laimi kan tthan a kan dawntu, kan mui a chiattertu, kan chan a tawitertu le ningzah a kan phorhtertu thil pakhatnak cu ZU DIN I RIT hi a si. Laimi le Lairam ka daw a ti ttung i kan phun a kan hlotu zu kongah a lung a fah lo pinah zu dinlei i mi hruai hmangmi cu ram daw tak le phun daw tak ah ka chia kho hna lo. Laimi kan nunphung le zu an rak i kawp hi cu a poi tuk hringhran. Khrihfa kan si hlan hmanh zeiti ttha, Khrihfa biaknak a luh hnu i Khrihfa kan si kan i ti hnu i Thlarau tu i khat loin zu tu i kan khah le kan rit cu lohtlau rumro a si ko (Efesa. 5: 18). Zu nih a kan hrawh tuk le a kan thlak tuk caah zu dotu tapung tho hna sehlaw, ka ngeih lo buin phaisa ka thawh ve hnga tiah ka lungfah tuk ah ka rak ti bal. Cucaah, Laimi nih zu hi ri hrimhrim hlah usih, ti hi ka aupi duhmi a si tthan.

Fimnak Lei: Laimi hi carel kho kan tampi cang nain, carelmi an tlawm tuk. Cun, ca kan cawn tikah, thiamnak nakin camipuai awn le degree hmuh kan duh deuh. Khrihfa biaknak rawh hram ai thok kha, a lung ai thleng taktak lomi mi tampi nih an biaknak an kaltaak i Khrihfa biaknak i an luh in a si an ti (whole sale conversion). Cu bantuk cun miphun lothlaunak ah a kan kalpitu thil pakhat cu, thiamnak tak ngei ttung lo i, camipuai awn le degree i pek hi a si. Hihi ttih a nung tukmi a si. Cucaah, Laimi fimnak a kawl i ca a cawngmi paoh nih kan cawnmi cio ah nuza, paza kan si nakhnga thiam taktak hi uar usih, i sehchih usih ti hi a pathumnak i biacah ka duhmi cu a si. Credit: Global chin news.

Nupi A Ngei Cangmi Le Ngei Laimi Caah.

// NUPI NGEI CANGMI & NGEI LAI MI CAAH//

Na Nupi nih na eiawk, nadin awk an serpiak i an pek hlan ah a teh ( test) piak a si cun na caah a thaw maw thaw lo tiah an teh a si. An dawttuk caah a si ti kha thei.
Na Nupi nih thlacam dingin le i pum dingin an fial a si cun lunglawm tein cam ko, lunglawm tein i pum ko. Hi vawleicung lawng I, len ti loin Vanram tiang lenti dingah an duh i an dawttuk kha thei.

Na Nupi nih fale he lente i celh dingin an fial ahcun, Lunglawm tein nafa le cu lente celhpi ko hna, Nafale he dawte le rem tein um hna seh, palefa kar ah dawtnak hri fek chinchin seh tiah an duh hna caah a si kha thei.
Na Nupi nih, Nu dang sinin an ven a si cun lunglawm thanuamtein um ko, mipa tampi an um ko nain, nangmah lengah duhmi le dawtmi a ngeih lo i pa tampi lakah an thimmi na si kha thei. Zumh tlak Nupi a si kha thei.
Na Nupi nih a muisam, a thilthuam kongah an hal a si cun; A thau , a Der ah siseh; Naa dawhtuk, Na tlaktuk tiah chim peng. Nangmah bia chimmi lawng a pakhatnak ah a chiah kha thei. An zumh bikmi a pasal na si kha mu!
Na Nupi cu leng chuah lai ah. aa tamh sau deuh a si zongah lungsau tein hngak ko, na mit hmuh ah dawh lo le mipi sinah na mithmai a chia sual lai tiah a phan caah a si. An dawttuk kha thei.
Na Nupi nih nangmah lawng na leng chuah lai ah, ralring tein Motor mawngh an fial a si cun ; A bia ngai law ralring tein um ko. Lunglawm tein i ton than a duh caah a si kha thei! Nangmah loin nun dam a duh lo caah a si khah!
Na Nupi kha Nangmah ta si, aho ta hmanh a si lo. Cun, na Nupi kha nu a si Kha thei. Sik le velh, hro len zong a hau lo khah, Pa bantuk in a thinlung a Hak  lo khah! Daw law, Tha tein zohkhenh law , Nupi le hna i an lu cu, pa Nangmah kha na si , A lu ngeitu na that i na Dinfelnak paoh ahcun Mi nih tihzahmi Nu ah na ser khawh kha thei . Na Nupi sinah Pasal ngai bantuk in na um i a bia zeiah na rel lo i Nangmah duhnak lawngte tuah na duh ahcun ; Mi nih thangchiat le kong ceih bak na co ding le na hmuh ding a um lo khah!

Nupi a hmumi cu Thil tha a mu mi a si! Cu thil tha na hmuhmi cu a that chinchin i a sunlawi chinchin khawhnak dingah a ngeitu, pa Nangmah nih na thil tha cu na duh i Dawtkhawh chungin Na dawt i, Na Kil ven na zohkhenh a HERH!
[Careltu caah Thathnemnak a um hram seh,]

Pathian Bia Sermon.

Hi bia tawite nih hin lungthin a suk i a khoih ngaingai ko!
Khualtlawnnak lam ah mi pakhat hi cerh lakah a tla, a chuahkawh, a luat khawhnak dingah aa zuam ko nain, a pil deuhdeuh i a cawl kho tilo, cu lio ahcun CONFUCIUS a rak phan i azoh azoh i a ruahmi cu>" Minung nih hin hmun tih nung cu a kaltakding a si" ti cawnpiaktu tha taktak pei a si hi tiah a ti i a kaltak diam.

📚Cu hnu ah BUDDHA a rak phan ve than i a hmuh tikah " Hipa a temtuarmi hi vawleipi caah cawnpiaktu tha taktak a si lai hi " tiah a ti i a kaltak ve than.

📚MAHAMMED a rakphan ve than i cerh i a tla mipa cu a hmuh ve than tikah a thawh i "Apoi ngaitung, sihmanhsehlaw, Pathian duhning a si kha" tiah a ti ve than.
⛪A hnu bik ahcun JESUH a ra i " Mipa a temtuarning a hmuh tikah "Kafa, na baan rak samh, rak ka hlan keimah nih kan chanh lai tiah a ti" Jesuh nih cun Mipa cu cerh i a tlaknak hmun cun him tein a chanhchuah. AMEN!
🔊Hawi dawt, Kan lungretheih caan ah, kan lungdongh caan ah, Kalnak ding kan theih lo lio caan ah, ngeihchiatnak le sungh zatlaknak kan ton lio caan le Muihnak khur chung i kan tlak lio caan zongah Jesuh nih Kafa, na baan rak samh law rak ka hlan Keimah nih kan chanh lai mu! tiah aw nem tein a kan ti!

Note... Mi tampi nih kan pawngkam ah chanhding an um ko nain, kan zoh kan zoh hna i, kan kal tak tawn hna a si lo maw khah?.. CONFUCIUS, BUDDHA le MAHAMMED nih cun Muihnak khur chung i a tlami pa kha an zoh, an zoh i an kal tak ko, Sihmanhsehlaw, Jesuh nih cun sifak, santlai lo le misual a kan kaltak kho lo! Bawipa min thangthat si ko seh!
👉CONFUCIUS lungput
👉 BUDDHA lungput
👉MAHAMMED lungput
👉JESUH lungput
Q...Hawi dawt, hipa (4) chungah hin aho lungput hi dah kan i ngeih?
Hipa (4) cungah hin a ho hi dah kan zumh i kan zulh mi a si?
( Matt 11:28. Rethei le thilrit mi vialte hna, ka sinah ra tuah u, dinhnak kan pek hna lai.)

Khrihfa Innchungkhar.

Khrihfa INNCHUGKHAR
------------------------------
Khrihfa inchungkhar kan timi cu, Pathian dawtnak cungah hram a bunhmi an si.Pathian ah hram a bunhmi cu, nifa an chungkhar nunnak ah, vancung pennak muithlam a leng.. Deehan nih, vawleicung i a ummi hna lakah vancung he aa naih bik cemmi kha ka hmuhsak tuah tiah ka ti hna sehlaw, khrihfa inchungkhar a si ka ti hna hnga a ti.Billy Graham nih,vancung hmuh nan duh ahcun kan innchungkhar  rak zoh u,a ti Pathian pennak,khamhnak le zungzal nunnak cu kan chungkhar ah a tlin awk a si...

Kan innchungkhar cu.
1.Pulpit hmaisabik- chungkhar ah thlacamti,baibal relti le thangthatnak hlasakti a herh tuk. Chungkhar biaktheng a ngeimi nun cu duhnung bik an si.
2.Singinn hmaisabik - fale fimthiamnak le nun cawnnak thabik a si Nulepa hrimhrim hi fale caah nun cawnpiaktu kan si ti philh lo a hau.

3.Cozah hmaisabik-fale caah mibu hmaisabik,chungkhar ah aa tlum lomi cu, hruaitu tha an si kho lo.Kanchngkhar a damnak ah pabik nih Pathian a hngalh le, nubik nih thlacam nun a ngeih a herh.

Fale cungah Nulepa Tuanvo.
1.Kan fale i an bawi kan si awk a si lo.
2.Innchungkhar ah fale nuamhnak tuahpi ding.
3.Nulepa cu fale hawi thabik kan si awk a si
4.An sualnak kawltu si loin an tlamtlin lomi remhpiaktu kan si awk a si.
5.Taksa, thinlung, thlarau in thanter ding.
6.Fale hmai ah i sik lo ding,mi kong ceih lo ding.
A tawinak in langhtermi a si caah Khrihfa inchnugkhar kong hi tlam a tlin lo ngai. Asinain kan nunpi khawh ahcun santlaihnak a um ko lai,ti ruahchannak ka mgei....

Khristmas Sermon.

Khrismas Thawngtha.
Luka 2:7Puan in a zual i caw rawl einak kuang chungah khan a thlim — riahnak khualbuk ah khan an caah hmun a um lo. 

Kan Bawipa Zisuh chuahnak kong hi.Luka thawngtha nih fiang tein a tial i.hrilhfiah len hau loin.a tling taktak a reltu siseh amah a zumtu pakhat cio tu hi.kan zumhning le kan thinlung chungah hmunhma alakning cio aa dang hna i cucu asiko.kan Bawipa Zisuh chuahnak cu.mifim pawlnih an tuak tikah.khuasik ah asi i cu khuasik lioah Caw rawl einak kuang chungah a chuak ti asi. hi lioah hin.riahbuk cu an um len ko lai nain an caah.hmun aumlo ti asi.Mary caah zaangfak ngaingai asi.zeicahtiah minung sining in kan tuak tikah.a ni thla atlin cang caah,zeitlukindah a paw a fah hnga i a in tuar hnga.Nu nih fa an hrin tikah.thih nun rika an phan vasi kaw an caah ngaihchia zong asi i zaangfak ngai zong an si.

Zeiruangahdah Zisuh hi, caw rawl einak kuang chung thengtheng ah a chuah tiah cun.a niam bikmi sinak kha aa thim caah asi.hi nih a kan hmuhsakmi cu.zeitlukin sifak santlai lo le mirum misang thleidan loin a niam bik hmun aa thimnak asi.mirum le sinak sangpiin rak chuak sehlaw nihin ah sifak santlailo vialte nih kan zum kho hnga lo i kan bia kho hnga lo.mirum le misang ca lawngah asi hnga.cucu vancung in vawlei ah a rungtum hnawhchan bik cu asi.hi lio ah.miphun thleidannak le.i nau tatnak a rak um i a rak fak ngaingai.cucu Pathian nih aduhlo caah, miphun thleidannak le sifak mirum tiin thleidannak um loin Vawlei ah a fapa ngeihchun kan caah a run thlah cu asi.

Zisuh a chuah lainak kong hi mifim thiamsang pawlnih an rak theih tuk nain a thunlung ah.inn thatha le lo thatha in a chuak theu lai tiah an zumh caah.a chuah taktak tikah.caw rawl einak kuang chungah a rak i an i tinhnak le an hngahnak hmun asilo caah an hmu tong kho lo.tuukhal pawl tunih an hmuh hmasabik i an i lawm taktak.

Khristmas Sermon.

"A dawtmi hna umnak vawlei ah daihnak le remnak leng ko seh" tiah vancung mi nih hla an sak. Aw, nain! Cun, Western Europe kha Industrial Revolution nih a den hnu, vawlei ah thlennak tampi a chuak! Industrial Revolution hnu, Europe Khrihfa pawl zumhnak cu: minung fimthiamnak le thawnnak in vawlei tuanbia kan tial khawh lai, cun vawlei ah daihnak kan ser khawh fawn lai ti a si. Cuticun, Europe ah Pathian hmunhma a ngei tuk ti lo. Caan a liam. Fimthiamnak a sang chin tak. Mahbelte, 1914 a phanh tikah, vawlei ralpi pakhatnak a chuak. Vawlei a tap. Sermi thil an tuar. A dawtmi hna minung millions tampi nunnak a liam. Kum 4 a rau. First World War a dih hnu tlawmpal ah, League of Nations cu dirh asi. 1925 ah Geneva Protocol an tuah. Vawlei daihnak caah an si.

Nain, 1933 nih vawlei tuanbia a thlen bak. Germany nih Hitler kha ram hruaitu ah an thim. 1939 in Second World War cu a chuak than. Kum 6 a rau. First World War cu Europe Continent deuh nih a tuar. Second World War cu vawlei zei miphun hmanh an tuar. Fimthiamnak sangtuk cang ko, caan tawite chungah tampi an i that kho cang. Bia naah, Hiroshima ah Nuclear Bomb an thlak. Minute pakhat ah 120,000-140,000 kar an thi. Vawlei a hram! Sermi an tuar! Million tampi nunnak a liam than. Vawlei ah daihnak mangtam a tlung. A tawinak in chim ahcun, Industrial Revolution hnu, vawlei fimthiamnak a sang chin. Cu fimthiamnak in vawlei daihnak ser an i tim. Nain, daihnak le remnak chim lo, thihnak tu a si. "A dawtmi hna umnak vawlei ah daihnak le remnak leng ko seh" hi sullam zei dah a ngeih ti? Pathian tel loin, daihnak ser an i timh caah a si kho men. 1945 ah United Nations cu dirh a si. Micah 4:3 kha chirhchan a si.

United Nations nih vawlei tuanbia ah chim awk tlak in roling ding zei dah a tuan? UN tuanbia tawite in kan langhter lai. April 25, 1945 ah The San Francisco Conference rak tuah a si. June 26, 1945 ah UN Charter kha San Francisco Conference in kuzale (delegates) nih hnatlak tein min an rak thut. Cu ti cun, October 24, 1945 ah UN cu dirh a si. January 10, 1946 ah UN hmasa bik General Assembly cu London ah an rak tuah. Feb 14, 1946 ah UN nih headquarter cu United States ah um seh a ti. 1947 General Assembly nih Palestine cu Jewish state le Arab state tiah then siseh a ti. 1948 ah then taktak a vun si. 10 December, 1948 ah UN nih Universal Declaration of Human Rights kha a hnatlak pi. 1949 ah UN nih Netherlands le Indonesia kar ah daihnak a ser, cuticun Netherlands nih Indonesia kha ram zalonnak a pek. 1949 ah UN envoy Ralph Bunche nih Israel le Arab states -Egypt, Syria, Jordan, le Lebanon- kar ah daihnak (cease-fire) a ser. 1950 Nobel Peace Prize pek a si. 1947 thawkin Kashmir state ruangah India le Pakistan kar um mi ral kha 1949 ah UN nih daihnak a ser khawh.

1950-53 ah Communist North Korea nih South Korea a tuk, UN ralkap nih South Korea an dirh kamh. Cucun Communist North Korea pawl cu South Korea in an thawl than i, Korea peninsula ah daihnak an ser. 1954 ah UNHCR kha Nobel Peace Prize an pek. 1956 ah Suez Canal he pehtlai in Egypt le Britain, Israel, French kar raldohnak a um i, UN nih daihnak a ser. 1956 ah UN nih Belgium le Congo kar remnak a ser. Belgium nih Congo kha Independence tling a pek lo caah a chuakmi ral a si. 1962 ah Soviet Union nih missiles kha Cuba ah a chiah. John F. Kennedy nih Cuba in missiles hi a lak than lo ahcun Soviet Union ka tuk lai a ti colh. Nain, UN Secretary General U Than nih a daihter. 1962 thiamthiam ah West New Guinea he pehtlai in Netherlands le Indonesia an buai i, UN nih a daihter. 1964 ah Greek Cypriots le Turkish Cypriots kar buainak kha UN peacekeeping force nih an daihter. 1965 Kashmir he pehtlai in India le Pakistan kar raldohnak a chuak than. 1949 lio bantukin, UN nih a remh than hna. 1965 Nobel Peace Prize kha UNICEF an pek. 1966 ah UN Security Council nih Zimbabwe kha economic sanction a tuah. 1967 ah UN nih Israel le Arabs hna kar raldohnak (Six-Day War) kha a daihter. 1968 ah UN General Assembly nih Nuclear hriamnam karhlonak treaty a tuah. 1971 ah UN General Assembly nih Nationalist China kha a hlawt i, Communist China kha UN member ah a cohlan.

1973-74 ah UN Security Council nih Israel le Arabs-Egypt-Syria kar raldohnak (Yom Kippur War) kha a daihter. UN Peacekeeping force tampi Sinai Peninsula le Golan Height ah an thlah hna. 1976 ah UN General Assembly nih UN chungtel pawl kha South Africa he trade- arms pehtlaihnak nan tuah lai lo a ti. Cupinah, Sports Competition kha South Africa he tuah lo a fial rih hna. 1977 ah UN Security Council nih UN chungtel paoh South Africa sinah hriamnam zuar a kham hna. 1978 ah UN nih PLO le Israel kar raldohnak kham duh ah Lebanon ah UN peacekeeping force a thlah. 1981 ah UNHCR nih Nobel Peace Prize a hmuh. 1988 ah UN peacekeeping force nih Nobel Peace Prize a hmuh. 1988-89 ah UN nih Soviet Union le Afghan kar remnak a ser, cun Soviet troops Afghan in an kir. 1989-90 ah Namibia le South Africa kar raldohnak a daihter. Cuticun 1990 ah Namibia cu Independence a hmuh. 1990 ah UN nih Nicaraguan government le Nicaraguan rebels kar remnak a ser.

1991 ah UN nih Morocco le Polisario Front kar remnak a ser. 1991 thiam thiam ah UN troops nih Kuwait in Iraq troops pawl kha an thawl hna. Iraq nih Kuwait kha 1990 ah a tuk i, Kuwait cu Iraq nih a uk. UN troops nih Iraq cu a thawl than. 1991-93 ah Cambodia civil war kha UN nih a tlangtlak hna i Cambodia ah democracy uknak an ser than. 1992 ah El Salvador in Government le Rebels kha a remh hna. 1992 thiam ah UN nih Yugoslavia buainak kha a daihter. Croatia le Slovenia hi Yugoslavia i republics an si. Serbia pawl hi Yugoslavian Government ah nawlngei bik an si. Croatia le Slovenia nih Yugoslavia in Independence kan lak tiah vawlei ah an thanh. Cutikah, Croatian force le Serbian force kar ral an i do. UN nih a remh hna. 1992 ah Serbs le Republic's Militia kar raldohnak ruangah Bosnia-Herzegovina um harnak tongmi kha UN nih rawl le sii a pek hna. Yugoslavia kha UN nih trades embargo a tuah. 1992-93 ah UN nih USA kha Somalia ah dihnak, remnak le himnak ser awk ah nawl a pek. USA troops nih daihnak ser an i zuam. 1993 thiamthiam ah UN peacekeeping force nih Mozambique Government le Renamo Rebel Group kar daihnak kha an kilven.

Chim ding a tam rih. Kan chim ti lai lo. Hi vial si ko seh. UN nih vawlei caah a tuanmi a tam ngaingai ko. Cucaah, UN hi a thi lo. A rak nung ko. A nung rih lai. UN nih vawlei daihnak caah roling ding in a rak tuan, a tuan cuahmah, a tuan rih lai. A pipa rih lai. Asinain, a thawng tuk lo. Kan i rinhtluk in a rak thawng lem lo. Cucaah, Kawlram caah ruahchannak a tlawm. A um lo tluk khi a si. Tahchunnak ah, UN nih South Africa kha 1976 in economic- military-diplomatic-trade sanctions a tuah. Kum 15 hnu ah South Africa uknak aa thleng. South Africa chimlo, UN nih zei ram hmanh thisen luang loin uknak a thlen piak kho hna ka thei lo. Ka palh lai lo dah! Nunnak tampi liam hnuah UN nih daihnak a ser tawn tiah ka ruah. Tahchunnak ah, Sudan ram hi kan zoh hmanh lai. UN General Assembly le Security Council nih New York ah summit meeting an tuah. Sudan ah nunnak rel cawk lo a liam. UN peacekeeping force cu Sudan an phanh tikah, tamtuk an thi cang. Mipi tamtuk thih hlan ah, UN nih luhhnawh a herh, nain UN Constitution nih a onh lo. Cucaah, UN Constitution cheukhat hi cu 21st Century vawlei caah sullam a ngei ti lo, remh a herh cang. Abikin, Veto problem hi a buai bik.

Chim duh mi fiang deuh seh tiah, Kawlram kong hi tahchunnak in kan chim lai. Kawlram cu 1962 in tuchun tiang ralkap uknak tangah a um. A ngaingai tiah kan um duh caah asi lo. Kan duh lo buin kan um. Hawi ram bantukin democracy kan duh ve ko. Cucaah, kan ram uknak thlen kan duh? Asinain, UN bochan awk kan tha ti lo. China cu a zual. India tiah, zei hlei hlah. US tiah, Security Council ah China le Russia nih an veto hoi lai. Iraq bantukin kan ram ah zinan (oil) a um fawn lo. Ruahchannak zeidah kan ngeih ti? Um ti bak hlah! Kanmah caah kanmah lawng bochan awk kan ngei. Kan ram le miphun tuanbia thar kan tial lai. Kan ram uknak kan thlen lai. Tikah, khrihfa zumtu hna nih political issues hi kan hrial lai maw? Kan i tel ve lai dah? Biaknak le uknak hi komh awk a si maw?

South Korea, Hong Kong, Taiwan, Philippines le Sri Lanka ram i zumtu hna nih miphun le ram tuanbia tialnak ah biatak tein an i telvenak kha kan zoh hmanh lai. United States le Soviet Union ruangah Korea cu World War II hnu tlawmpal ah South Korea le North Korea tiah an i then. Cun 1950-53 tiang Korean War a chuak than i thong tampi nunnak a liam. A ngaingai tiah, South le North Korea um Korea pawl khi unau chuakkhat te an si. US le USSR ruangah aa then mi an si. 1988 ah National Council of Churches nih North le South Reunification ding hi kan mission lakah a biapi bik a si an ti. Cuticun i fonhthannak caah zumtu hna nih a lam kip in an i zuam. Roman Catholic a si mi President Kim D. Jung i Sunshine Policy nih North Korea mipi thinlung ah rian a tuan ning hna kha a mak. Korea ram daihnak caah Korea zumtu hna nih political issues a si mi National Reunification kha an rak tanh bak. Cu bantuk thiamthiam in, 1997 ah Britain nih Hong Kong kha China Beijing a pek than. Cutikah, Hong Kong um mipi nih Beijing Communist uknak phung, Hong Kong ah hman an duh lo. Hong Kong democracy kha peh zulh an duh. Cucaah, Hong Kong um khrihfa zumtu hna nih Hong Kong ah Democracy Uknak zungzal in hmunhter awk ah Britain le China Beijing sinin an rak hal. Anti-China a si lo, Pro-democracy a si an ti.

Taiwan hi China Mainland tengnge i pakhat a si tiah Beijing nih a ti, nain Taipei nih Taiwan cu China a si bal lo, cu ve bantukin China cu Taiwan a si bal ve fawn lo tiah a ti ve. Taiwan hi UN General Assembly ah thuhnak rak pek asi, nain 1971 hnuah China Communist kha UN nih a cohlan caah China Nationalist pawl cu UN in thawl an si. Cutikah, Washington nih Taipei in Beijing ah Embassy a thial. Taiwan nih UN chungtel sinak hmuh than aa zuam. Nain, UN chungtel sinak a hmuh sual lai ti kha Beijing nih a phang ngaingai. Taiwan nih Full Independence kha vawlei thanh a timh. A thanh ahcun ka thuat colh lai tiah Beijing nih a ti. Taiwan political issues kongkau ah Khrihfa zumtu hna an thu sawh lo. Abik in Presbyterian Church nih official statements an chuah. China Mainland he kan i pehtaihnak a um lo, cucaah kan i fonh kho lo. Taiwan cu Beijing he zei taktak hmanh aa pehtlai lo. Taiwan cu Taiwan um mipi caah a si lai, zeicatiah a luatmi ram a si tiah Presbyterian Church in Taiwan nih 1977 August 16 ah declaration an tuah. Cu kum thiam thiam ah, National Independence kan thanh piak ko u tiah Taiwan Government kha PCT nih a nawl. Taiwan naingaiyee tuanbia zoh tikah, miphun le ram luatnak caah Khrihfa zumtu nih hmai ah an kal, mipi an hruai hna.

Philippines hi Asia ahcun Khrihfa an tam biknak ram si i, ram pumpi milurel in 80 % nak tam cu Khrihfa an si. Abikin, Roman Catholic an tam. Marcos chan ah cozah palknak biatak tein a dohtu hna cu Khrihfa hruaitu pawl an si. Marcos chan a dih 1986 February hnu New Constitution an tuah lioah, Khrihfa hruaitu tampi an i tel. Cupinah, Aquino Government le Armed Communist Rebels kar remnak ser kha Khrihfa hruaitu pawl nih an i zuam, nain a phichuak a um tuk lo. Roman Catholic le Protestant he tanh tiin, human rights, social justice, le freedom caah rian an tuan. A tawinak in chim ahcun, ram le miphun caah tiah Philippines Khrihfa hruaitu hna cu naingaiyee ah biatak tein an i pumpek. Kan chimmi a tam cang caah Sri Lanka Khrihfa hruaitu hna nih naingaiyee ah an i telnak cu kan chim ti lai lo.

Asia huap in chim ahcun, Asia Khrihfa zumtu hna nih naingaiyee he pehtlai in an dirhmun cu Christian Conference of Asia tuanbia ah fiangtein kan hmuh. Christian Conference of Asia nih an headquarter kha Singapore ah an rak chiah, nain Singapore cozah nih an ram in CCA kha 1987 ah an thawl. Naingaiyee ah nan i tel. Nan fund kha naingaiyee he senghtlaihnak a ngeimi thil hna caah nan hman. Cucaah, kan ram ah umnak nawl kan in pe ti hna lo tiah Singapore cozah nih an ti hna. Asia ah social justice, democracy, freedom, le full human rights ser hi kan mission rian ngan bik lakah pakhat a si ve tiah CCA nih a ruah. Kannih cu political organization kan si lo, religious organization kan si i vawlei ah daihnak, remnak, zalonnak, le dinnak a um naklai rian kan tuan. Cu rian ah economic le political thil aa tel tiah CCA nih a zumh. CCA nih cu zumhnak le dirhmun cu nihin tiang aa nunpi.

Vawlei tuanbia ah roling bakin rian a rak tuan mi Khrihfa hruaitu, tuanbia nih a philh khawh lo mi, tampi lakah Germany in Dietrich Bonhoeffer le Martin Neil Moller, El Salvador in Oscar Romero, United States in Martin Luther King, Jr, South Africa in Desmond Tutu, le East Timor in Bishop Belo hna hi mizapi duhdim nunnak, mizapi luatnak, daihnak, ram le miphun hunchonak caah naingaiyee ah an lut, a tha lomi uknak kha an doh, biatak an tanh, cun mizapi caah thih ngamh in ramrian an tuan hna i, a cheu cu an nunnak an pek taktak. Ka upat tuk hna. Khrih vailam kha biakinn ah siloin vawileicung ah an put. A ngaingai tiah, Khrih hrimhrim kha vailamtah cu Jerusalem biakinn chungah aa put tung lo, vawleicung ah pei a put ve kha ka ti. Confessing Church hruaitu Martin Neil Moller nih hiti hin bia a rak chim bal:

Jews pawl thong tampi an tlaih, an hrem, cun mei in an khangh hna lio ah khan zei hmanh ka rak chimrel piak hna lo, zeicahtiah kei cu Jew ka si lo. Cun, Slav pawl kha Hitler nih thong tampi a tlaih hna, a hrem hna i a thah hna nain zeihmanh ka rak au piak hna lo, zeicatiah kei cu Slav ka si lo. Social Democrat pawl tam lakte Nazi ralkap nih an hrem, thong an thlak hna, cun an thah hna nain, zei taktak hmanh au piak lo in, ka rak dai ziar ko, zeicah tiah Social Democrat ka si lo. Sinain, keimah caan a phan, Hitler nih keimah a van ka tlaih ve tikah, au piaktu ka ngei ti lo.

Biakilhnak: UN hi a nung ko. A rak thi lo. A nung rih fawn lai. Vawlei tuanbia ah a pipa rih ko lai. Miphun vialte a kan kilveng tu, a kan thihruai tu a si rih lai. Kan hrampi a si zungzal ko lai. Nain, kan duhmi paoh a rak kan tuah piak kho lo, a kan tuah piak kho lo, a kan tuah piak kho lai lo ti cu a fiang. Cucaah, UN sinah a herh leng in ruahchannak kan ngeih awk a si lo. Zeicahtiah ruahchannak tamtuk chiah i a si kho tung lo ahcun, kan hnabei a dong tuk lai. Tahchunnak ah, Kawlram caah ruahchannak tampi a um lem lo. UN nih zei pipa a kan tuahpiak kho lai ka zum lo. Kanmah kan cawl hmasa a herh. Mizapi kan thut ko ahcun, kan ram uknak cu UN le Pathian nih an kan thlen piak lai lo cu a fiang. Mizapi kan cawl tikah Khrihfa zumtu hna hi kan biapi taktak, biatak tein kan i pumpek a herh. Ram le miphun kan dawt ahcun kan thut sawh awk a si lo. Cun, Martin Neil Moller kan si lo a biapi lai. Cu hnu ah, UN hi Kawlram caah a thawng te lai. Kan ram aa thleng te lai.

Salai Pum Za Mang Tialmi chungin lakmi asi.

Jesuh Chuah Lio Thil Sining.

 Zisuh Chuah Lio Thil Sining.

 

Mi tampi nihcun kan ngakchiat lio Sunday School ah "Jesuh a chuahka i laksawng petu hna kha mifim 3 an si i cu hna nihcun Caw Inn ah an va biak" tiin an rak kan cawnpiak mi kha kan upat hnupi tiang zong ah kan i tlaih. Mifim hna hi zeizat an si tiah Bible ah a um lo nain laksawng an pekmi kha phun 3 a si caah mifim 3 tiah kan tinak hi a si. Asinain minung 4 zong nih laksawng phun 3 pek khawh a si ko. Mifim hi 3 an si tihi Nitlaklei zumhning a si i Nichuahlei nihcun 12 an si tiah an ti ve. Kan thinlung ah hin Mifim 3 hna nih Jesuh hi Bathlehem cawrawleinak kuang chungah an va hmuh i an biak ti rumro in kan ruah caah Krismas drama kan piak tikah siseh, Inntual i milem tete kan chiah tikah siseh cuticun kan langhter theu tawn. Vancungmi hna zong hi Bible nih cun Pa si dawh in a tial hna nain drama kan piak tik paoh ah NU deuh hi kan canter tawn hna. Cun Jesuh hi December 25 bak ah a chuak taktak ko ti zong a fiangmi a si lo nain zapi nih pommi a si caah "Krismas" or Jesuh chuah caan ah hman cio cu a si ko.

Jesuh chuahnak kong hi thawngthabia 4 (Mathai, Mark, Luke le Johan) lakah 2 (Mathai le Luke) lawng nih an tial. Thawngthabia a tialtu hna nih an tial tikah anmahle an uar deuhmi le an i tinhmi, biapi ah an chiahmi thim in an tial. Eg. Mathai nih Jesuh cu Judah Siangpahrang asinak, Mark nih Pathian sal a sinak, Luke nih Mi Fapa a sinak, Johan nih Pathian Fa a sinak tiin an tial hna. Cucaah Jesuh chuahnak cu Mathai le Luke lawng nih an tial tik zongah an uar deuhmi veve an tial caah pakhat nih a tialmi a dang pakhat nih a tial ve caan le tial ve lo caan zong a um ti hi kan theih awk a si. Jesuh chuahnak kong hi aa pehtlaihning te i thenhei le theihthiam lo ahcun Bible chimmi hi a palhmi ko a lo tawn caah thenhei thiam a herh ngai.

Jesuh chuah lio caan

1) Jesuh chuah Zan: Jesuh cu Bethlehem khua cawrawleinak kuang chungah a chuak ti hi Luke lawng nih a tial i a chuah zan i a va hmutu le a biatu hna hi Tuukhaal hna lawng an si (Luke 2:11; 16). Tuukhaal hna nih an va hmuhmi le an biakmi Jesuh hi ngakchiate, bawhte, naute (babe) asi. Mifim 3 an phan rih lo i a hmuh zong an hmu rih lo, an i tel rih lo.

2) Jesuh Cuarpartan le Minsak Ni: Jesuh a chuah in Ni 8 a si tikah Moses phungbia (Gen. 17:12; Lev. 12:3) bantuk in a cuarpar an tan i a min ah Jesuh an sak (Luke 2:21; Matt.1:25). Hi lio ahhin Jesuh te chungkhar hi Cawn Inn ah an um rih le um rih lo a fiang lo nain mi tam deuh nihcun Inn ah an um cang theu lai tiah an ruah.

3) Jesuh Biakinn Apnak: Jesuh a chuah in ni 40 (thisen ruang ah Ni 7 thianlonak le i thenh lengmang chung Ni 33) a tlin hnu lawngah Jesuh a Nu Mary kha a thiang (Kun thian kan timi khi) (Lev. 12:3, 6) i cu hnu lawng ah raithawinak caah Laileng 2 he Biakinn (Temple) ah an chuahpi (Luke 2:22-27) i cuka ahcun Simeon nih ngakchia Jesuh (the Child Jesus) cu thluachuah a pek. Jesuh hi ni 40 upa a si cang.

4) Mifim hna le Jesuh: Mifim hna hi Nichuahlei mifim, Arfi zohthiam ti an si i, Jesuh a chuah zaan hrawngin Arfi hi hmu hna sehlaw a dawh. Cu an hmuhmi Arfi cu an zulh lengmang i a donghnak ah Jerusalem an phan. Jerusalem an phak tikah Arfi nakin Minung an i bochan deuh sual caah Herod siangpahrang pa sin an phan. Tlangbawi hna le phungbiacawnpaiktu hna nih Jesuh cu Bethlehem ah a chuak lai (Matt. 2:5-6) an ti hnu lawng ah Mifim hna cu Bethlehem ah an kal i an phak tikah Jesuh te chungkhar cu Inn chungah an hmuh hna (Matt. 2:11), caw Inn ah a si ti lo. Mifim hna nih Inn chung ah an hmuhmi Jesuh hi bawhte (babe) a si ti lo, ngakchiapa (child) lawng zong a si ti lo, ngakchia no (the young child) asi cang (Matt. 2:11). Jesuh a chuah in Mifim hna nih an biak tiang hi thla tam nawn (or) kum khat hrawng si dawh a si cang. Mifim hna hi an zanmang ah Herod sin kir ti lo dingin chimh an si caah lam dang in an kir (Matt. 2:12)

5) Herod cawlcanghnak le Egypt ram zamnak: Mifim hna an kir hnu ni zeizat, thla zeizat ahdah Herod nih kum 2 tang ngakchia a thah hna ti le zeitikahdah Jesuh hi Egypt ram ah an zampi ti hi a fiang lo. Asinain Herod nih hin Jesuh thawng a theih bak khan a thinlung in thah timh cia dawh a si (Matt. 2:3, 8). Cucaahcun pei Arfi kha zeitikset in dah nan hmuh, zeitikahdah a chuah ti kha fiang tein a hal hna cu (Mat. 2:7). Mifim hna nih hin cu tik, kha tik ah Arfi hi a chuak i kan hmuh tiah Herod hi an chimh i, cuticun Herod nih Ni le Thla a tuak (Matt. 2:16). Jesuh Egypt ram i an zampi le Herod nih kum 2 tang ngakchia a thah hna hi ni (or) thla zeizatdah aa hlat ti kan thei lo nain Jesuh cu an zampi manh cang ti cu a fiang. Herod nih kum 2 tang ngakchia a thah hna caah Egypt ram i an zampi ah hin Jesuh kum hi kum 1 nak tlawm lo, kum 2 nak tam lo a si cang tinak a si.

6) Jesuh Kirnak le Herod thihnak: Jesuh chuah lio caan i Herod hi "Herod the Great" tiah an timi a si i, Vawlei he Bible tuanbia he BC 4 ah a thi tiah an ti. Cun Jesuh hi BC 5 ah a chuah ahcun Herod a thih ahhin kum 1 nak upa deuh si dawh a si cang. Cun Egypt ram ah hin caan saupi khuasak dawh an si lo, micheu nihcun a zarh maw thla 1 lawng dek um dawh an si an ti. Herod a thih hnu cun Jesuh (ngakchia; young child) le a chungkhar cu Israel ram ah an kir than (Matt. 2:21), i Nazareth khua ah khua an sa (Matt. 2:23;Luke 2:51) i cu ka ahcun Jesuh cu taksa, thlarau le thilung in a thang (Luke2:52).

7) Jesuh Thannak le Riantuannak: Jesuh hi a nu le a pa sinah kum 12 tiang a umnak (Luke 2:42) lawng hi Bible chungah aa tialnak kan hmuh i kum 12 in 30 karlak kong fiang tein an tialmi kan hmu lo. Asinain Jesuh hi a tlau i a umlo bia si loin Bible tialtu nih an tial lo mi lawng a si. Kum 12 a si lio i Jerusalem Biakinn ah a kal hnuah a Nu le a Pa he Nazareth khua ah an kir ti than i cuka ahcun khua a sa (Luke2:51-52) ti tiang cu fiang tein kan hmuh. Asinain Kum 12 in 30 karlak chung ah hin Jesuh hi a Nu, a Pa le a unau rual he an umti ko i a pa Joseph Lehtama bantuk in Jesuh zong lehtama a tuan ve (Mark 6:1-6). Mah bible nih a fiantermi cu Jesuh hi a cutzat hlan/a ngakchiatlio te cun Lehtama cu a si lai lo i, a cutzat i a upat hnu ah Lehtama rian a tuan tiah kan ti kawh caah Kum 12 in 30 karlak hi Jesuh cu a Nu le a Pa le a unaurual he Nazareth khua ah khua an sati, Lehtama rian a tuan i khua a sa ko ti a fiang.

Biatlangkawmnak

Tuchun ah Laimi nih kan Pathian pakhat lawng ah kan biakmi Jesuh (Jesuh dah lo cu Pathian dang le khamh khotu Laimi nih kna ngei lo) hi a chuahnak in a riantuannak le a thih i a thawhthannak tiang vialte hi Bible ca chungah fiang tein a um lawng si loin Vawlei tuanbia hrimhrim ah a ummi a si caah lunghrinh awk le zumh lo awk a um lo, historical fact bak a si. Laimi u le nau hna Jesuh a chuah in a thawhthan tiang zumhnak kan cohlan sawhsawh lawng hi si loin Vawlei tuanbia hrimhrim nih tehte a piah ko caah tukum Krismas thok hin lunghrinhnak le zumhlonak vialte kaltak in Amah cu thangthat in i bochan ko hna usih. Vawlei ah a rak chuah bantuk in Vawlei ah a rat than hrimhrim lai ca zongah timh cia tein hngak ko hna usih tiah kan sawm hna.

MERRY CHRISTMAS & HAPPY NEW YEAR TO YOU ALL