Wednesday, 16 November 2016









.Nupi Lungleng, Siapi Lungleng.
======================
==
1. Nupi le cu inn chungkhar ah nuamh nak, lunglawmhnak, hnangamnak, dawtnak tlamtlin lo tikah nu le pa sinah kir than duhnak thinlung an ngei tawn i an Li a leng i an lung a lengtawn. Cu bantuk in siapi zong kumsaupi hnuah a chuahnak khua le ram ngaih in a tli tawn ve tinak a si.

2. .Nupi tha nih rual za pum, nupi chia nih rual za then. (phing)
Nupi tha cu rualchan cingla thinlung chungah dawtnak, tlaihchannak kha tampi a chuahterkhawh i rualchan cingla nih ngamhtlak le dawtcio an si, nain nupi tha lo ing le ai he lawng khua a sa mi hna cu rualchan cingla nih an ngamh an tleih chan ngam hna lo i rualchan cingla he an i hla deuhdeuh lengmang tinak a si..

3. .Cho tia lo nih tha ka la ka co lo nih zaang ka zuun..

Kan thabat pah lio i cho tlawmpal te a simi kan kaimi nih khin kan tha a kan bat ter khun tinak a si i, kan duh mi, a kan duh ve lomi co khawh lomi nih khin lungfahnak a zualter khun tinak a si…

4. .Nuvak bia le vok vak thal.
Nu a vak tuk mi cu thangchiatnaknih an hnu in a zulh hna tinak a si, vok vak tuk mi cu thalkah a tawng lengmang tinak a si..

5. .Hmurfung bia la zangfung thahnem
Hmursau tuk biaduh tuk cu, mi he rem lonak le mi he sik nak huat nak a chuahpi tinak a si,zangfung tha hnem ti cu. rian nganpi pakhat khi mi pakhat lawng nih saupi a tuahding kha mi zaapi in kan i bawmh ahcun chikhat te ah kan tuah dih colh lai tinak khi a si..

6. .Ui lu can dah,Sia mei can
Ui lu can maw sia mei can dah timi a duhnak cu khuate ah a lu (hruaitu)tuan a duh mi hna khi a sawh duhnak a si..Sia mei can cu.Khuapi chungah hawi tuahmi tuahve tinak khi a sawh biknak cu si.Khuapi chungah hawi hnu zulh in um khi a tha deuh tinak a si.

7. .Chiatthat an tahnak
Chiat ni ton caan ah minung tampi in chuahpi ahcun ngaihchiatnak a zor.that ni ah minung tampi chuahpi ahcun lunglawmhnak a karh chin tinak a si..

8. .Milut va don hlah, Rullut va don
Hlan pipu nih a rak hman duhnak bik chan cu rul cu minung kan ral sicaah thlam chung tbk le innchung tbk ah a luh ahcun va that tinak khi asawh duh bik mi cu a si. Minung cu zeibantuk santlai lo a si hmanh ah vadon hrim hlah thluachuah bongmal phortu an si ti a duhnak bik a si,







Duhnak ka rak duh sual.
Minung pakhat caah mah le mah tiang i philhsual timi hi minung sinak ah a rak umkho ko rua. Kan i co lai ti hi ka ruat lo. Nunchung um tiding zong ruahchannak kangei lo. Rak ka duh ko tizong kan hal ngam lo. Kaduh mi can ah iton hi kanhal mi a si. Caanhna an liam tikah kan duh sualmi hi rak philh hlah mu.Kum 26 nungak muidawh ka si. Ramdang pehtlaihnak company pakhat ah rian ka tuan. Ka rian cu Company thil zuarnak lei akarh deuhnak hnga nawlpek a si. Ka lenglei a panh bantukin ka chung lei intuarnak in ka khat. Khua a ruatsawh mi pakhat bantuk lawng ka si. Duhnak lei ca hi ka rel bik. Cauk chung bantuk in ka duh tukmi minung he iton lai nikhat hi ka hngak zungzal.
Jean
timi pa hi catialthiam pakhat a si ti lawng ka theih. Acatial mi ah lungleng in a um mi hna nun a langhter kho tuk. A catialmi ah ngaihchiatnak ca lei a tam deuh. Cu pa a catial a duhmi ah aatel mi nungak pakhat ka si ve.Cu pa ID kenkip ka hlat. Ka hmuh hnuin ka add lengmang.Voi 36 ka add hnu ah ka halmi a ka cohlan. Ka add mi cu ka nunning chimh ka duh. Ca natial lai mi ah ka min telh ve seh ti hi kaduhmi a si. Cu ticun Online kan ichonhnak in ngamhtlak ngai dirhmun kan phan. A hnu ahcun a mah chonh duh ah internet ka kau.Online a um le um lo ka kawl colh. Ka lung ah thil pakhatkhat a umti ka theih cang.
Jean
he kan i lawhnak tampi a um. Rawl kan duh mi,celhnak lei kan huammi le hla kan duh mi pawl, carel ding kan duh phun tiang a lomi tampi….Chatting kan i chat ah “kan i ton a tlaituk” timi biafang tiang kan hmang cang. Jean chonhnak ah bia thatha ka thluak nih a mah kawl in a kawl. Pin O Lwin ah a um ti tiangcu ka theih. Ka lungah hnawtkhawh ti loging ca pakhat “Jean” timi amah tial in aa tial.A mithmai a pumrua zeidah a lawh lai ti hi kei caah biahal-nak tambik a sicang. Ka mitthlam in Angki rang aa hruk lai,duhnung mithmai a ngei lai tihi keimah nawl in ka tuak. Rak kahmuh sehlaw kapumrua mithmai ka rian hi a ka duh lai tihi 100%ka ruat ve, Ka um har canah Coffe, hla …cun Jean lawng hi ka zia pakhat bantuk ah a cang. Zia hi tihnung ngai pakhat a si te lai ka ruat bal lo.

Kei caah sii pakhat bantuk a si cang.Kei hi a caah si ka sii ve hnga maw tihi a phi ka chuah kholo. Internet in kan i chonh hi a kum in a kal cang. Zan hi ka caah atawi chin lengmang. Ka it cang lai a ti ah kiss tiin a tial ton. “Ih laihnamh” tiin a phi ka chuah. Voikhat zan cu kiss hnu in catlang pak-hat a tial rih mi a um.Mihrut nu cu ih can an pek lo caah an mui a rawk, An mui arawh ahcun a thitu val an har” ti a si.” Nangmah nih tah na ka thi laimaw” timi bia ka chiah piak ve. A ka leh dingmi ca ka hngak. Kalung a cawl tuk nakah ka kut dong vialte a thir dih. Keyboard cungka kutchiah buin ka hngak.Kumhra bu pakhat hrawng ka hngah hnuah catlang tawite aka pek. “A si khawh ahcun mah le mah aa zohkhenh khawh lomi nangmah bantuk hi zohkhen ka duh hna” ti a si. Duhnak rili a pilminu cu an hrut ti pei a si cu. Cu a bia te nih ngakchia a ka lawhter chin. Nusal “a lengah ton ding in kaa zuam lai” timi biachahnak pakhat ka tuah.April thla voikhat cu a umnak khua ah ka va kal. Hnipuan-nak kaa hruk i, mi mit hlang nungak ka si kaa ti. Keimah tein ka ni.“Jean na ruah loin na sin ka ra cang hi “ tiah ka lungchung in ka ti.Pin O Lwin ka phak bakin Taxi ka auh colh. Sizung ah ka thlah ta ka ti. Zungkhar ni poh ah Jean sizung pawngah Golf a tu ton ti katheih cang caah a si. Hihi voikhat lawng a ka chimh nain ka philh tilomi bia pakhat a si.Golf tuknak hmun cu ka va phan. Kulh chungah ka lut. Ahmai lei lawng a zoh i duhsah tein a kal mi pakhat ka hmuh. Cu pasinah duhsah tein ka kal ve. A ho ka si na ka thei maw ka ti colh.Voikhat te ah Nuai na si a ka ti.

Voikhat kan i hmuhnak in kan lunghman kan i thlak veve lai ka zumh. Cu hnuah Hotel pakhat ah a kakal pi. A khan chung ka thilri kan chiah hnu ah rawldawr lei a kahruai. Zeidah na duh timi a ka hal lo, a mah cah in a cah dih hna.Aruang cu online kumkhat chung kan i chatnak in a theih dih. Acah mi rawl man hi ka thlahnih thlawhhlawh man a si. Kan eidih in rilikam ah ka hruai. Rilikam lungpang cungah kan dir i a kut pahnih ka lak, ka liang cungah ka chiah. Titanic movie na lungah a chuak maw tiin ka hal. A lu duhsah tein a suk.Ka duhnak nih a lung a cawlter ve lai tihi ka zumh. Hotel leikan kal than i, ih lai kiss a ti. Ka hmur ah a ka hnamh rua lai ka tinain a taktak ahcun ka hnakhaw ah a ka hnamh. “Good night thaizing cu keimah nih ka rak in don te lai” a ka ti ta i a chuak. Ziah kahmur ah a ka kiss ko lo ka ti. Ka tha dih buin byebye ka pek. Thaizing tuan tein a ra than. Rangcit cawn ka duh ka rak ti bal caah Rangcit cawnnak lei a ka kal pi. Ka chim balmi bia poh a rak philh bal lo. A nithumnak a ra than. Zeirian dah na tuan timi hal ka duhtuk nain hal loin ka dolh than ton. Celhnak hmun a ka kal pinak hi aman a fak mi lawngte a si. Jean a nih lio a hmur cu philh awk thaloin aa dawh. Nithum chung cu hawi ah a ka ser.A nili nak cu a mui a de ti lo. Van i minmei bang a tian ko.Aw pa hi an kan el lo poh hi an kan co hlan tikhawh a si tung lotimi ka lung a fiang. Nithum chung kan tlawnlennak vialte ka lungmitthlam ah pakhat hnu pakhat in…. Zeiruang ah dah a thli tein aka zuh tak hnga ka ti. Hotel counter ah ka va tli. Address ka hmuh bakin Taxi ka lak colh. Taxi thlalangawng in 90 degree in ka zoh caah ka mitthli lengchuahnak nawl an hmu lo. Taxi a dir i, ka pawngkam ka zoh tikah mirum umnak lawngte a si kaa fiang.

Cu lioah kebei hmanmi thutdancung a thu mi nu pakhat kahmuh. Cu nu a mithmai cu dawhnak in a khat. Cu lioah Jean curuah lo tukin a rak chuak. Jean a lung a buai tuk lai dah ka ti. Kebeinu a thutdan nam pah in Jean ka hmaiah a liam riangmang ko.Voikhat te zong a ka zoh ti lo. Cu nu cu Motor cungah a chiah i, kamit hmuh chungin an liam. Ka mitthli cu a ho donh loin tisur bang atla thluahmah. A thaizing ka umnak ah ka kir. Nikhua chiat he aatong.Voidang bang Bus ka hngak. Zung ka tum in computer ka on. Offline in catlang tawite pakhat ka sinah a lut. “Update ka tuahti lai lo. Sorry ngai a si” tiin aa tial. A min le a dress cu internet inka deh hna i a konglam tlawmpal ka hmuh. Jean kum 35. Inn hmunzuarnak Company ah a kum a no bik CEO. Ramdang sianginn a kailioah model pakhat he an i duh. Cu nu he cun thitumnak an tuah.A luan cia kumthum ah a nupi cu Motor Accident a tong i ake pakhat a kiak. Lung zawtnak zong a ngei chih. Cu a nupi cu tlamtling tein a zohkhenh. Nungak no muidawh nih an but tuk nainzei ah a rel hna lo. Midam lo a nupi cu thinfual tein a zohkhenh ko tiin a kong tlawmpal ka rel. Cu ca ka rel dih in ka duhnak a cohlan lomi ka lung a fak ti lo. Duhnung lungput a ngeih mi tu ka upatcang. Cu hnu cu Jean he internet zong, pumpak zong in tonnak cankan ngei kho ti loxxxxx Online mi thaicia lehmi.. …






Kawlram mirum U Tayza kong tlawmpal.
==============================
Kawlram mirum U Tayza cu bochoh Aung San he naihniam a simi ralbawi pakhat nih 1964 ah a hrin.Unau 6 lakah a hnaingbik a si i,1982 ah tanghra a awng. Tanghraa awn in Pin Oo Lwin DSA ral-bawi training an kai ter. Kum-thumnak a kai lioah thinglei chawlet a tuahtu U Zaw fanu Tita-zaw cu kaphnih lungtlin loin a fir caah sianginn in an phuah pinah thong an thlak. Thongin a chuah hnuah a pu rian a bawm ton. A pu rian kongah Thailand le Singpore hna a tlawng. Cu a khualthlawn-nak nih chawlet kong khua tampi ahmuh ter. Nah-wah-tah chan a phak tikah ralbawi pawl naihniam tein a kawmhhna. Kawlram ralbawi pawl nih ramdang meithal cawtu puaisa bantuk in an hman.

U Tayza cu Thailand um a farnu Mah Khaing Zaw he pehtlaihnak a tuah i, ram-dang hriam cawknak ah tampi a bawmh.Kawl ralbawi pawl nih an hmuh bal lomi hriam tampi a chuahpi caah ralbawi pawl bochanmi dirhmun a phan. Kawl ralbawi sinin a hmuhmi phaisa in company tampi adirh. Cu company a dirhmi ahcun ralbawifa le pawl cu thlahlawh tampi in rian a pek hna. Minung pakhat ah $500 in $3000 tiang a pek hna. Ralbawi pakhat a si lo nain ralbawi fa le nawl a pe khotu dirhmun ah a dircang. Cuticun nikhat hnu nikhat a thangcho thluahmah. U Tayza a ngeihmi chungin Bank, 5 star a simi hotel 12, Suikhur hna, Zinan khur tampi, $15 million man asimi Vanlawng 7, $24 million man Rusia ser Helikopter pakhat, $500,000 man asimi Motor 5 (Motor mawngh zuamnak ah hmanmi), Ks sing1,500 leng man asimi Motor hme 126, Ks sing 800 man a si mi Motor ngan 85 a ngeimi mirum a si.

Helikopter le a Motor remh ding ramdang company pawl cu ni 45 ah $100,000 apek hna ti a si. A chuahni cu a dum chungah a tuah i phaisa tampi dihin hlasak thiam le Iron cross a sawm ton hna ti asi. Iron cross le hlasak thiam hna cu kumkhat ah Ks sing 8,000 in kumthum ca min an thut. Nuamhnak a tuah poh ah auh ding caah min an thut hi a si. Zanah model minthang a sawm hna i a Motor in a vahpi ton hna ti zong an chim. UTayza cu a rian a tamtuk caah zankhat ah sml 5 lawng a it i, Lung zawtnak hnaa ngei ti a si. A nupi he an ih ti lonak kum 7 chung a lut cang ti a si. A nupi he thennak ngaingai a um lo nain kum 7chung an it ti ti lo ti a si. A nupi he thennak an tuah ahcun an ngeihmi i cheuh ding a si caah zeihmanh a tih lomi UTayza cu upadi a pah ngam ve lo an ti.

U Tayza a ngeimi tlawmpal
1.Air Bagan ($25 in 30 million man a si lai). 2.
Asia Green Development Bank: 3.Hotel vialte ($120 in 150 million man a si lai). 4. Suikhur le Zinan khur vialte. 5.Hmunhma le inn a ngeimi ($30 in 40 million man a si lai) 6. Thing, Pe le facang zuarnak company.. (Cc: Burma’s Showy Crony)




 Mi roling Nikola Tuanbia.


Nikola Tesla cu Serbian miphun a si i, 1856 July thla ah Croatia ram ah arak chuakmi a si. 1884 kum ah ahuammi Science lei riant`uan dingah hi lio hrawng amin arak thang ngaimi le Meithei ( bulb) arak sertu ti rak hngalhmi Thomas Edison sinah riant`uan ding arak phan.

Nikola TeslaHngakchia kum no te in NewYork cu ka rak phan. Vanchiat ah, Lam cungah ka thilri an ka firpiak. Biazai cauk pakhat le ahlan rian ka tuannak ka bawipa hnathlakpinak cathluan te lawng a taang. Cun, Kaa hruk liomi ka thuam. Zei hmanh ka duh lo. Vawlei t`hancho ter ding lawng kaa tim. Ka boss thar Edison nih asermi Dainamu (dynamo) t`hanchoter ding lawng ka thluak ah a um. Cun, Dianamu Model tha deuh tuahnak nawl hmu dingin Edison cu nawl ka hal. Anii i a ka lehmi cu, “ Na tuah khawh cun, dollar 50,000 kan pek lai” ti a si. A chim duhmi cu “Tuahnak nawk kaan pek” ti a si rua tiah ka rak ruah. Cun, Kaa zuam. Nikhat ah suimilaam pa 2 lawng ka rak it i, ka duhmi ka saduhthah cu tlinter kaa rak izuam. Thla 4 a hun si. Kan company cu a hun thancho chin, Phaisa a tom in a hong lut. Ka tuah khawhmi ruangah kaa lawm tuk. Cun, Ka boss Edison zong hi amirh.

Khuasak timtuk nakah Phaisa ka herh cang. Zeitin ka tuah ah athat hnga?,tiah khua ka ruat. Cu lio ahcun, Edison nih thong sawmnga kaan pek lai a ka timi kha ka hun hngah. Cun, A sinah cun ka kal nain, a nii i hi tin a ka ti, “ Testa, You don’t understand our American humor”. Zeidah ka tuah khawh ti lai. Ti awk ka hngal tilo. Mah lio ahcun Mirum J. P Morgan nih kaan bawmh lai a ka ti caah Edison company cu ka rak chuah tak i, keimah tein company thar ka dirh. Kei hi DC System ka uar bak lo.DC cu Generator a umnak lawng ah electric hmuh khawh ding a si. Generator a um lonak ah electric mei an hmu ti lai lo. Hmailei caan ah Vawleicung mi vialte nih mei hmu hna seh ti, ka saduhthah a si fawn. Cu ruangah AC System cu ka hun test. Cun, a hun t`ha ( ka aungmin). Alang hlat a ummi zong nih Edison company ah kan rak ser lenmi Meithei (bulh) te ivan in ca an zoh kho cang. Mah vialte ka hmuh tikah kaa lawm hringhran,

Phaisa ka rak ngei lo. Ka boss J. P Morgan bawmh chom in rian atuanpiakmi lawng ka si. Nikhat ei awk ka ngeih ah a za. Vawlei ceuter ka duh timi lawng ka rak hngalh. Hawi ti awk ah Vate pakhat ka rak ngeih. Pa nih ngaknu adawt bantukin ka dawt. Ka tlaihchan ka zuatmi te cu. 1947, Jan.7 NewYork ah a ummi Innkhan pakhat ah kaa din( ka Innkhan ah). Ka zaang aba, ka thi cang lai ti, kaa rak ihngalh. Cun, Ka Innkaa ah, “ Do Not Distrub” tin ka tar. Athaizing ah vawleicung cu keimah te lawng ka rak chuah bantukin keimah te lawng in ka rak kir tak. Cun, Ka hawipa Robert Underwood Johnson nih ka ruak cu a ka fim. Acungah kaa lawm hringhran.

Tesla hi Vawleicung anun chungah Zeitin vawlei ka sersiam lai ti le Vawlei ceunak hmuh ding ti dah lo adang zeihmanh arak ruat lo. Edison a thancho tertu a si lengah vawlei pumpi a ceuter tu zong a si. Nain, a thih hnu kum 50 lawngah arak sermi thil hna ruangah conglomh atong. Athluak hi mi hmai ah kum 50 a rak tli chung cang ti khawh a si.

Tesla arak thih ni Jan 7, 2014 ahhin US hlathlaitu phu FBI nih Testa a Innkhan ah a ummi thil vialte ( a record, a dairy siseh, athiri vialte cu an laak dih. A laboratory ah a ummi thil vialte zong an laak dih). Chim duhmi cu, FBI nih zeimaw zat cu an fim dih ko men lai ti khi ruah awk a um, ti khi a si. Hawi a rak ngei lo. Vate pakhat dah ti loin. Edison huuham nih arak khuh. Tikah, mipi nih a kong an rak hngal lo lengah thangt`hat zong arak tonglo. Anun lioah laksawng pakhat hmanh arak tinglo nain, nihin a thih hnu ahcun laksawng an peek duahmah. Vancung in aa rak ilawm lai dah ka ti.

Tesla nih arak sermi Thil hna pawl
Alternating Current: 1983lio Chicago ah rak tuahmi World Expo puaipi ah Tesla nih AC electric arak hmuhsakmi cu mipi nih an rak uar taktak. Edison nih arak hmanmi DC he electric kalter nakah aa khahlo caah anmah pahnih cu aa rak izuammi bantukin an um. AC timi cu electric mei hmuhnak/hmannak dingah hri peh len hau loin fawite mei a pe khotu khi a si. DC timi bal cu electric hri hman peng a haumi asi caah hri pawl an rop ahcun t`ih anungmi a si caah Tesla ruahnak cu an rak uar ngaingai. Sihmanhsehlaw, Edison nih AC at`hat lonak cu Saram ti bantuk at`lawng lengmang hna caah t`ih anung tiin a hun ti ve. Cun, Misual pawl thahnak t`hutdan arak ser. Cu ti cun, Tesla cu a rak zuam ve. Sihmahsehlaw, GE Westinghouse ( Edison- Testa Feud) tonnak ahcun AC hi hmanding hnatlak arak si. ( AC timi cu Generator alang hlatpi va chiah ko nain electric mei hri mei laak khawhnak khi a si)

Ceunak: Ceunak arak sertu cu arak silo (Ceunak cu Pathian sermi a si). Nain, Minung hna nih zaan ah kan vanmi florescent Meithei (bulh) le Zaan ah a ceumi signboard hna khi arak sermi an si.
Radio: Guglielmo Maeconi timi pa cu Radio arak sertu a si tiah 1904 ah Noble laksawng an rak pek. Sihmahsehlaw, Tesla nih 1897 ah US 645576 le US 649621 hna in arak ser diam cang. Hi arak sermi hi athih hnu lawngah an hngalh caah atu ahcun Radio cu Tesla nih arak sermi asi tiah, remh a hun si than
.

 Nihin Yangon YMCA zung pin deuh kam khatlei zawn ahkhin wunkyi-myar yone tiah kan hngalhmi khi a hlan Mirang chan lio ah secretariat building (ahdwin-wun yone) ti a rak si.
Nirukni, July 19, 1947 (Zinglei 10: 30 am hrawnghrang).

Hi zung innpi nitlaklei kam bik zungkhaan pakhat ah cabuai buai thum Greek cafang Π suaisam in a kil an tonh hna i meeting a tuahmi an um. Aung San nih Kawl Cozah Interim Burmese Government E. C meeting a kawhmi hna an si; Aung San cu Π suaisam apar (alu) zawn ah a tthu. A kam cabuai an tonhmi pawl ah cun, U Ba Win (Aung San u pa, commerce and supplies chungtel), Thakhin Mya (finance chungtel), Deedok[39] U Ba Choe (information), Abdul Razak (education and national planning), Mahn Ba Khiang (industry and Labour), U Ba Gyan (public works), U Aung Zan Wai (social works), Pyawbwe U Mya (agriculture and acting home member) le Möng Pawn saohpa Sao Sam Htun (frontier areas) ti pawl nih a keh he orh he aa changchang in an kulh i an tthu. Cu lio ah cun, an EC pahnih an bau: Kyaw Nyein (home affairs) cu Yugoslavia a tlawn lio a si;[40] Tin Tut cu (finance kong ca-file Thankhin Mya sinah a pek ta i) London ah a tlawn lio a si ve.[41] Aung San hnulei, innka an onnak lei corridor ah hriamnam zeihmanh aa ken lomi fial-lek peon Thaung Sein[42] a dir. Hi lio ah Kutka dang cu a chunglei in aa hrenh dih.

Culio ahcun, chiandeih ttazeik aa benhmi a hring rong ralkap (12th Army) uniform ai hruk i, ralkap lukhuh aa khuhmi minung pali: Maung Soe, Maung Sein, Thet Hnin, le Yan Gyi Aung ruah lopi in an hung chuak. Minung pathum nih tommy-guns an i ken, pakhat nih Sten gun aa ken i, Thaung Sein cu zeirel loin an hun nam pah khin meeting a tuahmi hna khaan chungah cun an lut. An meithal kuan cu an hun thlah thluahmah colh ko, cun corridor in, zungpi in hnulei ah an i khirh tthan. Kutka hram ah, an mawttaw mawngtu Thukha nih mawttaw engine that loin a rak hngah hna. Lainawng minung pali mawttaw cung an cuan khawh le cangka Inya Lake kam, 4 Ady Lam, U Saw inn lei ah an jeep hringte cun phirhphahlik loin an i chaih colh. Aung San, Ba Win, Thakhin Mya, Abdul Razak le Mahn Bah Khiang cu an thi colh ko. Bachoe le Sao Sam Htun belte a thaizing ah an thi.

Mi kaptu minung pali le an driver pinah, adang minung panga zong lainawnnak a bawmtu ah an i tel ve tiin biaceih an si. Cu hna lakah Ba Nyunt timi pa nih “aphuangtu” ah aa cang i, tehte biapi bik ah aa thleng. Ba Nyunt nihcun, hi lainawnnak khuakhaangtu bik le a timlamtu bik cu U Saw a si a ti caah, biaceihtu nih Ba Nyunt cu lainawnnak tehte biapi bik ah an hman.[43]
Ba Nyunt nih, U Saw cu Minhla khua ah Myochit Party hruaitu in a rat lio a biachimnak ah kan i tong, U Saw sawmnak in Ady Lam cung ummi U Saw inn ka phan i Myochit Party ah cun ka lut tiah tehte a khan. Cun, sualphawtmi adang panga hna hi U Saw inn ah a rak umciami an si: cu lio ah cun, meithal le zenthong an rak i zalh cang tiah a ti. U Saw nih Aung San thahnak ding kong cu 15 July ah avoikhatnak a ka chimh hmasa a si. Cun 18 July ni ah U Saw nihcun, mikaptu adang pathum le Thukha he a kan pumh i, lainawnnak ding kong cu timhcia tein a kan cawnpiak. Anih Ba Nyunt rian cu midang nih an meithal an hman dih hnu ah, Thakhin Nu sinah vung kawl i, va thah ding a si tiah a chim.[44]

Lai an nawn ni zing suimilam 8: 30 hrawngah, U Saw nih (sualphawt a si vemi adang pathum) Khin Maung Yin, Maung Ni le Hmon Gyi kha Thakhin Nu thahnak ding kong biathli a ruah hna ka theih i, secretariat building lei ah cun, hi hna he Fordson truck in kan kal. Mawttaw cu Dalhousie Street le 41st Street aa tonnak zawn ah an dirter i, Khin Maung Yin le Hmon Gyi cu Parks Street leikam in zungpi chungin “lenglei chuahnak kutka” in an lut i an liam. Cu lio ahcun, (amah) Ba Nyunt cu U Nu zungkhan a umnak constituent assembly building lei ah a vung kal ve. A hmuhmi pa cu U Nu a si lo ti a theih tikah, Ba Nyunt cu an mawttaw dirternak lei ah a kir tthan. Mawttaw chungah Khin Maung Yin a rak kir cang i, Maung Ni nih zeipaoh a tlam a tling ko tiah U Saw sinah phone a vung chawnh lio a si tiah Ba Nyunt cu a chimh. Cun Ba Nyunt nih Parks Street lei kam zungpi “chunglei luhnak kutka” in jeep a luh a hmuh. Jeep cu zungpi i nitlaklei kam (Aung San te meeting tuahnak) in pe 20 in 30 kar hrawng aa hlatnak ah an dirter, cu tlawmpal ah zungpi chungin meithal kahnak a um ti hun theih a si i, jeep cu zungpi “chuahnak kutka” in Parks Street lei ah a chuah a hmuh. Jeep cu a ran khawh chungin an hmai ah a tlik thluahmah kha Ba Nyunt nih a hmuh. Cun, Ba Nyunt, Khin Maung Yin le Maung Ni zong Hmon Gyi tel loin U Saw innkulh chunglei ah an hung kir ve. Jeep cu U Saw innka hmai disathlap tang ah a rak dir ko kha an hmuh. Cun, mikaptu minung pali le Thukha nih “Aung-byi [kan tei cang]! Aung-byi” tiah au pah in an rak don hna i, Ba Nyunt nih “Tuanbia Thar,” tiah Kawlram politics tuanbia a thar in kan ttial cang lai ti phun in a au ve.
Ba Nyunt nih tehte “phyaunt-chet-petu” aa can hnu cun, Maung Sein, Yan Gyi Aung, Thu Kha, Khin Maung Yin le Maung Ni zong nih Ba Nyunt tehte khanmi a dik ko tiah an sualnak kong cu a hlei a hluat in an hun chap len ve.

Maung Sein nih a chim venak ah cun Maung Soe nih an liang cung le an lukhuh ca ttazeik pawl cu a chuahpiak hnanak kong; 10:00 am hrawngin an jeep in kal nakding nawlpek an sinak kong; an muka-angki leng tangah an uniform an thuhnak kong; Hmon Gyi nih nitlaklei kam haukam in a rak hngah hna i, lut dingin achet a piah hnanak kong; Maung Soe nih meeting khaan innka a on chih i kahnak order a pek hnanak kong; Yan Gyi Aung nih a tthut bu in Sten gun hmangin a rak kah hna lai ah, adang nih tommy in an dir bu in an kah hna hnu ah, Yan Gyi Aung nih corridor cungah a ummi pistol aa kenmi pa a kahnak kong; adwinwun zung an hun chuahtak ka ah Maung Ni an hmuhnak kong; U Saw nih a inn an phanh tikah a rak kuh hna, a hnamh hnanak kong; Fordson truck in Ba Nyunt, Khin Maung Yin le Maung Ni an hung phanh tikah angki dang an i thleng hna i U Saw he bia an ruah hnanak kong, tehna a chim ve.
Yang Gyi Aung nih ttuang ah ka tthu i, cabuai tang in upa pawl cu ka kah hna tiah an chimmi bia cu a fehter.[45] Cun U Saw rawlpetu Sein Maung nih U Saw inn kan phanh tikah kan meithal cu a fim hna i, a thuh hna tiah ati.

Thu Kha nih jeep cungah tommy-gun pakhat a hlei in kan i ken chih i, cucu Ba Nyunt nih U Nu thahnak dingah a hman dingmi a si tiah a chim ve.
Maung Ni nih, lai an nawn ni zing ah Maung Soe nih pistol a pek i, zeitindah a kah ning a si ti a cawnpiaknak kong; mikaptu nih adwin-wun zung i lai an nawn dih hnu ah, Parks Street leikam a “chuahnak kutka” cu jeep chuahnak dingah aa ong peng maw ong peng lo zoh dingin Khin Maung Yin nih a fialnak kong; Thukha a phanh in jeep cu an mongh ti le meithal kah thawng zong a theih i, Hmon Gyi cu hau chung in a hung tlik thluahmahnak kong; cun Hmon Gyi cu jeep chungah luh aa tim nain, an rak khirh caah truck umnak lei ah a hung kir tthan i, Khin Maung Yin le Ba Nyunt he U Saw inn lei ah an kir hnanak kong, tehna a chim ve.
Khin Maung Yin nih U Saw a si ko ti fehternak dingah a chim ve. A nikum ah Aung San nih U Saw thah a timhnak kong;[46] cun, cu ruangah, U Saw nih lehrulh dingin, Aung San tepawl bawi pakhat inn ah zanriah dumttinak an rak tuah lio ah Khin Maung Yin cu thah a fial i, a duh lonak kong a chim.[47] Khin Maung Yin nih a chim chapmi ah, U Saw nih tommy-gun pahnih le adang hriamnam pawl Major Young sinah a cawknak kong[48] le adang hriamnam pawl zong Major Lance sinah a cawknak kong;[49] U Saw nih baan (bank) ttaih a rak i tim bal nain nikhua chiat ruangah aa let tthannak kong; Major Moore[50] le Captian Vivian[51] bawmhnak in U Saw nih ralkap hriamnam chiahnak ruk-inn chung ta Bren gun le zenthong tehna a ngah i, Inya Lake (a inn pawng) kam ah a thuhnak kong; 17 July ni ah U Saw nih lainawnnak ding kong cu a chimh i, 19th ni ah E.C pawl cu meeting an tthut taktak lai le lai lo hlat a fialnak kong; 18th ni ah lainawnnak ah hman hngami mawttaw pahnih ready in timhlamh ding a fialnak kong; Fordson ah nambat phel adeu a bunh hna i, jeep ah a si lomi nambat a khenhnak kong; cu hnu ah E.C pawl meeting kong cu a va hlat i, an i timh bang meeting tuah an let lonak kong kha U Saw sinah the Sun tadinca chuahnak zung telephone hmangin U Saw cu thawng a hei thanhnak le telephone an i chawnh ah biahleng (code) an hmannak kong;
cun, U Saw inn ah a hung kir tthan i, mawttaw nambat phel pakhat kha Tin Shwe[52] a pek, cun jeep nambat kha sii thar a thuhnak kong, tehna pawl a chim.

Sihni pawl nihcun bia an ceihmi hna pawl an phuanmi fehternak dingah tehte dangdang an chuahpi hna. Palik ngiahlaitu zung (Criminal Investigation Department) in a lubik changtu Tun Hla Oung[53] nih U Saw inn pawng ahhin an cawlcangh ning zoh dingah “mingiatu” ka rak chiahcia cang hna tiah ati. Ralkap hriamnam chiahnak ruuk-inn chung ummi hriamnam cheukhat an tlau ti report a um hnu in, U Saw inn pawngah “mingiatu” pahnih ka chiah hna ati. Zing 8:30 hrawng i, U Saw inn in Fordson mawttaw a chuah zong an hmuh i, a nambat zong ttha tein an i chingchiah tiah ati. Thamadi Daily tadinca ah phaisa cazin tlaitu, Sein Maung zong nih meithal puah thawng pawl le secretariat building in jeep a chuah lio a hmuh ve i, a baan phaisa cazin tunnak cauk cungah a nambat aa ttial ve ti a si.

[54] Suimilam 11:00 hrawngah a chaih bakin a hun i chaihmi jeep cu U Saw inn-hau chungah a hun i kuai i jeep cung a hung ttummi minung pali nga le U Saw cu ka hmuh hna, tiah U Saw innpa, Mr Khan nih a chim ve. Zenthong lei a thiammi (ballistic experts) pawl nih Aung San te zungkhaan chung an charmi zenthong hawng pawl le, mithimi hna pum chung ummi kuanfang le, U Saw innpawng ah an hmuhmi tommy le Sten gun meithal kuan pawl an zohtti tikah aa khat bak ti a si. Adang tehte pawl nih U Saw innpawng tidil chungah nambat phel adeu pawl le mithattu nih rak i hruk dawh a simi lukhuh hring pawl, cun U Saw te coka tappi chungah a kaang thlu lomi angki pawl le 12th Army ttazeik nehnang pawl kan hmuh tiah an ti. Tun Hla Oung le Mr. Khan nihcun, U Saw hau chung ummi jeep nambat cu sii an thuhka lawng a si caah a ro rih lo tiah an ti. [Adang tehte an cohlan lio ah, Sein Maung nih kaa chingchiah a timi mawttaw nambat kong cu an telh lo].
A kaptu hrilhfiah hi cu a har lo. Maung Sein nih a sualnak huhphenh aa tim lo. Cun, a thi lomi nih ttha tein an hliah ko hna lai cu a fiang. U Saw cu hrithlai dantatnak in thah a si. Maung Soe, Maung Sein, Thet Hnin le Yan Gyi Aung cu mithah lainawn sualnak, cun Hmon Gyi cu sualnak ah a bawmtu tiin hrithlainak an pek ve hna. Thu Kha, Khin Maung Yin le Maung Ni cu mithahnak ah a bawmtu an ti ve hna, nain, 20 thong dantat an si. Cozah tehte ah aa cangmi Ba Nyunt cu ngaihthiam a si.


Aung San le A Huatu Kawl Phun Ttanh Pawl.

Phunttanh timi nationalist pawl ahhin kaupi khua a ruatmi permissive pawl, tck., Gandhi, Aung San tehna bantuk an um bantuk in kam khatlei ah mah phun telawng bak a timi ruahnak bi pawl chauvinist asiloah xenophobe pawl, tck., Hitler, Saddam Hussein bantuk tehna zong an um ve. Kau deuhpi in khuaruat kho pawl hi an nun khua a sau tawn lo; zeicahtiah milu a tam deuhmi miphun nihhin miphunpi ah an i ruat i milu tlawm deuh miphun pawl kha dolh an duh hna. Hi ruangah kau deuh ruahnak ttha ngei pawl cu fanatic nationalist pawl nih kan miphun caah tiin an thah tawn hna—Alettu.

Vawlei pumpi ti awk tiang dengin laar hram a hun i thawk cangmi Aung San hi a chan lio i Kawlram politics ah ram hruaitu le uktu si a duh vemi communists pawl [Aung San nupi he an nupi le unau a simi Thakhin Than Tun phu], cun upa deuh ah U Saw, Ba Maw le Tun Oke tbk. pawl nih an rem lai lo ti cu a fiang ngaimi a si. Zeicahtiah, Aung San cu a no zong a no rih, politics zong a thiam lo tiah an ruah caah a si. Cun, Aung San nih a hruaimi AFPFL[4] pawl nihhin, minung pakhat nih vawlei kau tuk an ngeihmi tehna hi remhtthan an hau, mirum le sifak kan i dang tuk, tbk. in an aupi tikah hin, mirum lian taktak pawl le vawlei kaupipi a ngei pawl zong nih an rem lai lo ti a fiang fawn.

Tlangcungmi hna he i daw ngai in Aung San nih a um lawng si loin, ruahnak kaupi a ngeihmi cungah hin Kawl nationalist pawl caah hnak a dohtu bik pakhat a si ko lai. Atlee-Aung San hnatlaknak, Panglong hnatlaknak le FACE[5] report tehna hi an rem ziar lo. Ralpi caan lio vial ah Mirang nih hawikom ah an kan serh i anmah he ral kan tu, atu tu ah cun Atlee nih a kan hlen tiah an ruah. Cun, AFPFL, a bikin, Aung San zong an mawhchiat: Aung San le AFPFL sinah nawlngeihnak pek colh a herh lo an ti. Hi lio caan ah, Karen pawl sinah mission rian a rak ttuanmi Major Reverend James W. Baldwin nih Karen miphun caah memorandum adang te a timh i Atlee cu a kuat. Hi bantuk thil [a bikin Karen nih adang tein independence laak duhnak] a rak ummi le Aung San nih adangdang tlangcungmi hna sin zongah mah duhthimnak nawl a onh tukmi hi an rem lo bikmi cu a si.

Hi a rem lotu pawl nihhin Karen anmah bing tein independence lakding cu a duh in an duh lo. Aung San zong nih adang tein umding (lakding) cun a siang ve hna lo. Ram i tthen nakin mahte uknak nawl tu tling tein ngeihter, federal phun in kalding hi a rak duhpiak hna. Cun Kawlmi nih a hmunkip ah i zarh dih i tlangcungmi miphun dang hna sinah nawlngeitu bik an vung si teding zong a pommi a si lo. Cucaah, December 8, 1946, i an tuahmi Anglo-Burman Council ah hitin piang tein a chim: “Miphun asiloah biaknak thleidannak pakhat hmanh um loin mi vialte nih anmah le an tthatnak ding cio caah a tlam a tlin khawh ding ka rian a si.”[6] Cu a pomning cu May 23, 1947 kum AFPFL civuipi i a biachim ah piang deuh in a hrilhfiah hna:

Miphun, biaknak, nu le pa sinak asiloah sifak le mirum sining i dan ruangah thleidannak pakhat hmanh um loin mi vialte caah tthatnak taktak an hmuh khawhnak ding, mi pakhat cio nih anmah le an si khawhning cio in an covo aa ruang tein an tinco khawh cio dingah cun, a dikmi democracy lawng nih rian a ttuan khawh lai. Zei bantuk miphun a si i, zei bantuk biaknak a biami a si asiloah nu a si zong pa a si zong ah rammi vialte nih an co hngami an tinco khawh cio nakhnga Phunghrampi [Constitution] in kan kilhkamh lai. Mizei hmanh nih Karen…tbk. pawl hi mitlawm miphun “national minority” tiah nautatnak an tuah kho hna lai lo…Atu, ram thar kan Kawlram thar kan ser tikah, mah lungtho tein aa komhmi Union [federation] in maw kan ser hnga, hranhram hnekchih in komhmi [cunglei ukmi] Unitary State in dah? Kei ka hmuhning ah cun, Unitary State serding hi cu a si kho lai lo. Mah lungtho tein aa komhmi Union kan ser lai i mi tlawm deuh miphun pawl covo a hnursuang lo dingmi phung ttha tein kan ser lai i an covo cu ttha tein kan kilhkamh lai. “I komhnak ah a dir khomi” kan si i “i komh ttung i a tlumi” kan si lo ding kan i ralring lai.[7]

Cu hnu zongah, Aung San nihcun a thih hlan deuh thla khat aa duh, June 17, 1947 ni i, phunghram suaitu pawl he i tonnak constituent assembly zongah “Kawlram cu Mah tein aa ukmi Ramchungtel (Autonomous States) zong an i tel awk a si i… cun hi mitlawm deuh miphun pawl caah an covo ttha tein kilvenpiak hrimhrim ding”[8] tihi a chim tthan. Cu a biachimnak ah cun, tlangcungmi hna he rualrem tein khua saktti khawhnak dingah a biapimi points pasarih a chim. A chimmi chungah a biapimi cu:

Rampi komh Union chungah hin mah te aa ukmi zong an um lai i, cu hna cu phunghram hrimhrim in kilhkamh an si lai… Phunghram nihcun Rampi Union chungah a ummi mi vialte caah dinnak, aa ruang dih in biaceihnak a um lai i, khuasak tintuknak, chawlehthalnak le ramrian kongah aa tlukceo dih in dirhmun le tinvo an ngei lai, cun phung hmai ah cun khuaruah khawhnak, mah pomning langhter khawhnak, zumhnak le biaknak kongah zalennak kan ser lai i, mitlawm deuh miphun hna caah an covo an sungh sual nakhnga lo phung in kan kilhkamh hna lai.[9]
A thih hnu thla ruk hmanh tlin hlanah, Aung San ai a hun rolhtu pa nihcun, Aung San lungput le a chimmi he ralkah taktak in, “Karen, Mon, Rakhine tbk. pawl ca i Mahte aa ukmi Ramchungtel (Autonomous States) serding cu zakhat ah zakhat in ka pom lo,”[10] tiah a ti. Karen pawl nihhin Kawl miphun lakah cun Aung San pakhat lawng le an caah cohlan awktlak le lungtling te biaruah khawhnak kan ngei kho lai tihi an hngalhciami a rak si. Aung San zaka ah U Nu nih AFPFL hruaitu ah a hun chaan tikah hin, an caah sunghzatlaknak ding lawng a taang ko cang tihi Karen pawl nihcun, an rak i fiang ngaingai cang.

U Saw Kong Tlawmpal
Aung San thattu kong hlaithlai ah cun, U Saw kong cu telh lo awk ttha lo a si. U Saw hi ahodah a si hnga? U Saw cu Dr. Maung Maung ttial ningah cun fimnak tlamtling ngeih setsai ttung lo i, power lawng a duhmi, minister sawhsawh in aa lung si lo i, prime minister (ram lu bik) tiang si a duhmi pa a si tiah a ti. U Saw cu orhlei ruahnak (rightist) a pommi a si i, Aung San he hlan tein aa rem lomi pa a si. Chim duhmi cu Aung San i hmuh khawhmi lenglei ral a si—Alettu.

U Saw cu 1900 kum ah Tharrawaddy ah a chuak i, sihni (pleader) a cawng, Saya San a upat ngaimi pa a si. 1928 kum thawkin MP a ttuan tawn. 1931 kum i Saya San an tlaih tikah Kawl sihni tam ngaite nih a lakin sihni kan leih-piak lai tiah an rak i pe cio. Nain, a tam deuh cu, cathiam huaha lo khuatefa deuh lawngte an si; cu hna lakah mino cathiam bik pawl ah a hung langmi cu U Saw a si. U Saw nih Saya San luatnak caah cun sihni cu a leih-piak i, England ummi Mirang bawi pawl sin zongah Saya San luatnak dingah nawlnak ca a rak kuat hna tikah cun laar hram a hun i thawk colh ko cang.

Saya San nih Mirang a rak doh liote in U Saw nihhin U Ba Pe dirhmi Thuriya (the Sun) tadinca hmangin Mirang ralkap nih Saya San ralkap pawl an tuahto ning hna hmanthlak tehna a cuanter i Mirang bawi pawl sinah a rak kuat tawn cang. Saya San a thih tikah, Saya San nih Mirang a dohnak pehzulh dingah tiin, a min ah Galon aa bunhnak chan a si [Saya San nih Galon Athin a rak dirh]. May 1935 ah Japan ah a vung tlawng i, a rung tlun tikah Nga-Bwint-Saing Party aiawh in thimnak i cuh dingah an thim. 1938 kum ah, Thuriya (the Sun) tadinca a cawk (Japan pawl phaisa bawmhmi in a cawk tiah zapi nih an ruah[19]). Dr. Maung Maung ttialning ah cun, Thuriya tadinca nihcun, Hitler nih Judah miphun huatnak le German lawng miphun sang an sinak kong a ttialmi Ram le Miphun timi Mein Kempf cauk kha a serial in chuah hram an thawk colh tiah a ti. A tadinca hmangin mirum lian pipi le vawlei kau pipi ngeimi hna nih a lei ttang dingin a lemsoi hna i[20], Myochit Party a dirh, cun amah private ralkap Galon Ttat aa ser.

U Saw cu Ba Maw[21] cozah ah vuanci (minister) a ttuan. Asinain, cozah doh ruangah tiin, Ba Maw nih thong a thlak. Thong in a hun chuah hnu, May 30, 1939 ah U Pu cozah ah forest le agriculture vuanci ah an thim. A Myochit Party hmangin U Pu chambaunak a kawl i, U Pu cozah cu challenge a tuah. Cuticun, September 1940 in January 1942 tiang Chief Minister a ttuan.[22] Kawl lakah a bawi bik a hun si le cangka in, politician cheukhat thong ah a thlak hna: ruahnak lei ah a saya tthing U Ba Pe, Mandalay mi U Ba U le U Ba Thi an si. U Saw nihhin min ah “Ba” aa telmi cu a rem lo tiah capo in an siahnak.[23] October 1941 lio i, ramdang a tlawn lai cu baisakup aa zaih-mi ko a lo:

Private vanlawng bakin…cungah cun a zuang….cun Shwedagon pura a hun heel i, vancung cun upatnak a von pek. Mi nih thil ttha lo tuah ah an rel. Midang nih Buddha milem hmai ah cun, an bok i, upatnak an pekmi kha U Saw nihcun, aa laak zau i, a bingtalet bakin, a cunglei in a biak.[24]
Zeiti Dr. Maung Maung nih a va ttial zongah, U Saw hi February 12, 1947 kum ah Panglong hnatlaknak an rak tuah lioah a rak i tel ve. U Saw nihcun tlangcungmi pawl cu; nan miphun tthanchonak ding le nan ram i kilvennak dingah Kawlram he rak i fonh ve ko u, nanmah le nan ram cio ah nanmah tein uknak nawl cu nan i ngeih ko lai tiah a rak sawm ve hna. Hi U Saw bia hi tlangcungmi nih an rak cohlan ngaimi a si. Nain, kam khatlei ah, U Nu nih Mirang nih tlangcungmi he thleidannak a rak kan tuah ruangah Kawl le tlangcungmi karah huatnak a chuahter timi bia tu cu, tlangcungmi nih an pom duh bak lo.[25]

Nain, U Saw hi mi khuaruahhar ngai cu a si. Aung San le British prime minister Atlee nih January 27, 1947 ni ah London khua i Kawlram luatnak (zalennak) pekding in hnatlaknak an ngeih tikah, U Saw le Ba Sein nih opposition aiawh in an rak zulh i min an thu duh lo.[26] Aung San-Atlee hnatlaknak nihhin tlangcungmi nih Kawl he fonh an duh ko ahcun, Kawl uknak tang ah um ding a fianter cang i, asiloah tlangcungmi hna caah a bing tein luatnak pekding timi cu a rawk cang ti awk a si ko caah dah U Saw nihhin tlangcungmi hna zawnruat in a rak thut duh hnga lo? Asiloah Aung San nih hmailei ah Kawlram a hruai telai ti a hmuh caah dah a thut hnga lo? A ruahnak hi hngalh khawh a har ko,

Buchuk Aung San le a EC Minung 9 thihnak.
Kum 69 aliam cang nain, Rampi nih philh khawh an si lo. Vawlei can dongh tiang an min philh an si lai lo.Rampi caah.Nunnak apemi hna.An Mipum cu, That lo hmanh hna sehlaw An tuahsernak le amin cu zeitik hmanh a tllau kho ti lai lo.

Nihin Yangon YMCA zung pin deuh kam khatlei zawn ahkhin wunkyi-myar yone tiah kan hngalhmi khi a hlan Mirang chan lio ah secretariat building (ahdwin-wun yone) ti a rak si.
Nirukni, July 19, 1947 (Zinglei 10: 30 am hrawnghrang).

Hi zung innpi nitlaklei kam bik zungkhaan pakhat ah cabuai buai thum Greek cafang Π suaisam in a kil an tonh hna i meeting a tuahmi an um. Aung San nih Kawl Cozah Interim Burmese Government E. C meeting a kawhmi hna an si; Aung San cu Π suaisam apar (alu) zawn ah a tthu. A kam cabuai an tonhmi pawl ah cun, U Ba Win (Aung San u pa, commerce and supplies chungtel), Thakhin Mya (finance chungtel), Deedok[39] U Ba Choe (information), Abdul Razak (education and national planning), Mahn Ba Khiang (industry and Labour), U Ba Gyan (public works), U Aung Zan Wai (social works), Pyawbwe U Mya (agriculture and acting home member) le Möng Pawn saohpa Sao Sam Htun (frontier areas) ti pawl nih a keh he orh he aa changchang in an kulh i an tthu. Cu lio ah cun, an EC pahnih an bau: Kyaw Nyein (home affairs) cu Yugoslavia a tlawn lio a si;[40] Tin Tut cu (finance kong ca-file Thankhin Mya sinah a pek ta i) London ah a tlawn lio a si ve.[41] Aung San hnulei, innka an onnak lei corridor ah hriamnam zeihmanh aa ken lomi fial-lek peon Thaung Sein[42] a dir. Hi lio ah Kutka dang cu a chunglei in aa hrenh dih.

Culio ahcun, chiandeih ttazeik aa benhmi a hring rong ralkap (12th Army) uniform ai hruk i, ralkap lukhuh aa khuhmi minung pali: Maung Soe, Maung Sein, Thet Hnin, le Yan Gyi Aung ruah lopi in an hung chuak. Minung pathum nih tommy-guns an i ken, pakhat nih Sten gun aa ken i, Thaung Sein cu zeirel loin an hun nam pah khin meeting a tuahmi hna khaan chungah cun an lut. An meithal kuan cu an hun thlah thluahmah colh ko, cun corridor in, zungpi in hnulei ah an i khirh tthan. Kutka hram ah, an mawttaw mawngtu Thukha nih mawttaw engine that loin a rak hngah hna. Lainawng minung pali mawttaw cung an cuan khawh le cangka Inya Lake kam, 4 Ady Lam, U Saw inn lei ah an jeep hringte cun phirhphahlik loin an i chaih colh. Aung San, Ba Win, Thakhin Mya, Abdul Razak le Mahn Bah Khiang cu an thi colh ko. Bachoe le Sao Sam Htun belte a thaizing ah an thi.

Mi kaptu minung pali le an driver pinah, adang minung panga zong lainawnnak a bawmtu ah an i tel ve tiin biaceih an si. Cu hna lakah Ba Nyunt timi pa nih “aphuangtu” ah aa cang i, tehte biapi bik ah aa thleng. Ba Nyunt nihcun, hi lainawnnak khuakhaangtu bik le a timlamtu bik cu U Saw a si a ti caah, biaceihtu nih Ba Nyunt cu lainawnnak tehte biapi bik ah an hman.[43]

Ba Nyunt nih, U Saw cu Minhla khua ah Myochit Party hruaitu in a rat lio a biachimnak ah kan i tong, U Saw sawmnak in Ady Lam cung ummi U Saw inn ka phan i Myochit Party ah cun ka lut tiah tehte a khan. Cun, sualphawtmi adang panga hna hi U Saw inn ah a rak umciami an si: cu lio ah cun, meithal le zenthong an rak i zalh cang tiah a ti. U Saw nih Aung San thahnak ding kong cu 15 July ah avoikhatnak a ka chimh hmasa a si. Cun 18 July ni ah U Saw nihcun, mikaptu adang pathum le Thukha he a kan pumh i, lainawnnak ding kong cu timhcia tein a kan cawnpiak. Anih Ba Nyunt rian cu midang nih an meithal an hman dih hnu ah, Thakhin Nu sinah vung kawl i, va thah ding a si tiah a chim.[44]

Lai an nawn ni zing suimilam 8: 30 hrawngah, U Saw nih (sualphawt a si vemi adang pathum) Khin Maung Yin, Maung Ni le Hmon Gyi kha Thakhin Nu thahnak ding kong biathli a ruah hna ka theih i, secretariat building lei ah cun, hi hna he Fordson truck in kan kal. Mawttaw cu Dalhousie Street le 41st Street aa tonnak zawn ah an dirter i, Khin Maung Yin le Hmon Gyi cu Parks Street leikam in zungpi chungin “lenglei chuahnak kutka” in an lut i an liam. Cu lio ahcun, (amah) Ba Nyunt cu U Nu zungkhan a umnak constituent assembly building lei ah a vung kal ve. A hmuhmi pa cu U Nu a si lo ti a theih tikah, Ba Nyunt cu an mawttaw dirternak lei ah a kir tthan. Mawttaw chungah Khin Maung Yin a rak kir cang i, Maung Ni nih zeipaoh a tlam a tling ko tiah U Saw sinah phone a vung chawnh lio a si tiah Ba Nyunt cu a chimh. Cun Ba Nyunt nih Parks Street lei kam zungpi “chunglei luhnak kutka” in jeep a luh a hmuh. Jeep cu zungpi i nitlaklei kam (Aung San te meeting tuahnak) in pe 20 in 30 kar hrawng aa hlatnak ah an dirter, cu tlawmpal ah zungpi chungin meithal kahnak a um ti hun theih a si i, jeep cu zungpi “chuahnak kutka” in Parks Street lei ah a chuah a hmuh. Jeep cu a ran khawh chungin an hmai ah a tlik thluahmah kha Ba Nyunt nih a hmuh. Cun, Ba Nyunt, Khin Maung Yin le Maung Ni zong Hmon Gyi tel loin U Saw innkulh chunglei ah an hung kir ve. Jeep cu U Saw innka hmai disathlap tang ah a rak dir ko kha an hmuh. Cun, mikaptu minung pali le Thukha nih “Aung-byi [kan tei cang]! Aung-byi” tiah au pah in an rak don hna i, Ba Nyunt nih “Tuanbia Thar,” tiah Kawlram politics tuanbia a thar in kan ttial cang lai ti phun in a au ve.

Ba Nyunt nih tehte “phyaunt-chet-petu” aa can hnu cun, Maung Sein, Yan Gyi Aung, Thu Kha, Khin Maung Yin le Maung Ni zong nih Ba Nyunt tehte khanmi a dik ko tiah an sualnak kong cu a hlei a hluat in an hun chap len ve.

Maung Sein nih a chim venak ah cun Maung Soe nih an liang cung le an lukhuh ca ttazeik pawl cu a chuahpiak hnanak kong; 10:00 am hrawngin an jeep in kal nakding nawlpek an sinak kong; an muka-angki leng tangah an uniform an thuhnak kong; Hmon Gyi nih nitlaklei kam haukam in a rak hngah hna i, lut dingin achet a piah hnanak kong; Maung Soe nih meeting khaan innka a on chih i kahnak order a pek hnanak kong; Yan Gyi Aung nih a tthut bu in Sten gun hmangin a rak kah hna lai ah, adang nih tommy in an dir bu in an kah hna hnu ah, Yan Gyi Aung nih corridor cungah a ummi pistol aa kenmi pa a kahnak kong; adwinwun zung an hun chuahtak ka ah Maung Ni an hmuhnak kong; U Saw nih a inn an phanh tikah a rak kuh hna, a hnamh hnanak kong; Fordson truck in Ba Nyunt, Khin Maung Yin le Maung Ni an hung phanh tikah angki dang an i thleng hna i U Saw he bia an ruah hnanak kong, tehna a chim ve.

Yang Gyi Aung nih ttuang ah ka tthu i, cabuai tang in upa pawl cu ka kah hna tiah an chimmi bia cu a fehter.[45] Cun U Saw rawlpetu Sein Maung nih U Saw inn kan phanh tikah kan meithal cu a fim hna i, a thuh hna tiah ati.
Thu Kha nih jeep cungah tommy-gun pakhat a hlei in kan i ken chih i, cucu Ba Nyunt nih U Nu thahnak dingah a hman dingmi a si tiah a chim ve.

Maung Ni nih, lai an nawn ni zing ah Maung Soe nih pistol a pek i, zeitindah a kah ning a si ti a cawnpiaknak kong; mikaptu nih adwin-wun zung i lai an nawn dih hnu ah, Parks Street leikam a “chuahnak kutka” cu jeep chuahnak dingah aa ong peng maw ong peng lo zoh dingin Khin Maung Yin nih a fialnak kong; Thukha a phanh in jeep cu an mongh ti le meithal kah thawng zong a theih i, Hmon Gyi cu hau chung in a hung tlik thluahmahnak kong; cun Hmon Gyi cu jeep chungah luh aa tim nain, an rak khirh caah truck umnak lei ah a hung kir tthan i, Khin Maung Yin le Ba Nyunt he U Saw inn lei ah an kir hnanak kong, tehna a chim ve.
Khin Maung Yin nih U Saw a si ko ti fehternak dingah a chim ve. A nikum ah Aung San nih U Saw thah a timhnak kong;[46] cun, cu ruangah, U Saw nih lehrulh dingin, Aung San tepawl bawi pakhat inn ah zanriah dumttinak an rak tuah lio ah Khin Maung Yin cu thah a fial i, a duh lonak kong a chim.[47] Khin Maung Yin nih a chim chapmi ah, U Saw nih tommy-gun pahnih le adang hriamnam pawl Major Young sinah a cawknak kong[48] le adang hriamnam pawl zong Major Lance sinah a cawknak kong;[49] U Saw nih baan (bank) ttaih a rak i tim bal nain nikhua chiat ruangah aa let tthannak kong; Major Moore[50] le Captian Vivian[51] bawmhnak in U Saw nih ralkap hriamnam chiahnak ruk-inn chung ta Bren gun le zenthong tehna a ngah i, Inya Lake (a inn pawng) kam ah a thuhnak kong; 17 July ni ah U Saw nih lainawnnak ding kong cu a chimh i, 19th ni ah E.C pawl cu meeting an tthut taktak lai le lai lo hlat a fialnak kong; 18th ni ah lainawnnak ah hman hngami mawttaw pahnih ready in timhlamh ding a fialnak kong; Fordson ah nambat phel adeu a bunh hna i, jeep ah a si lomi nambat a khenhnak kong; cu hnu ah E.C pawl meeting kong cu a va hlat i, an i timh bang meeting tuah an let lonak kong kha U Saw sinah the Sun tadinca chuahnak zung telephone hmangin U Saw cu thawng a hei thanhnak le telephone an i chawnh ah biahleng (code) an hmannak kong;
cun, U Saw inn ah a hung kir tthan i, mawttaw nambat phel pakhat kha Tin Shwe[52] a pek, cun jeep nambat kha sii thar a thuhnak kong, tehna pawl a chim.

Sihni pawl nihcun bia an ceihmi hna pawl an phuanmi fehternak dingah tehte dangdang an chuahpi hna. Palik ngiahlaitu zung (Criminal Investigation Department) in a lubik changtu Tun Hla Oung[53] nih U Saw inn pawng ahhin an cawlcangh ning zoh dingah “mingiatu” ka rak chiahcia cang hna tiah ati. Ralkap hriamnam chiahnak ruuk-inn chung ummi hriamnam cheukhat an tlau ti report a um hnu in, U Saw inn pawngah “mingiatu” pahnih ka chiah hna ati. Zing 8:30 hrawng i, U Saw inn in Fordson mawttaw a chuah zong an hmuh i, a nambat zong ttha tein an i chingchiah tiah ati. Thamadi Daily tadinca ah phaisa cazin tlaitu, Sein Maung zong nih meithal puah thawng pawl le secretariat building in jeep a chuah lio a hmuh ve i, a baan phaisa cazin tunnak cauk cungah a nambat aa ttial ve ti a si.

[54] Suimilam 11:00 hrawngah a chaih bakin a hun i chaihmi jeep cu U Saw inn-hau chungah a hun i kuai i jeep cung a hung ttummi minung pali nga le U Saw cu ka hmuh hna, tiah U Saw innpa, Mr Khan nih a chim ve. Zenthong lei a thiammi (ballistic experts) pawl nih Aung San te zungkhaan chung an charmi zenthong hawng pawl le, mithimi hna pum chung ummi kuanfang le, U Saw innpawng ah an hmuhmi tommy le Sten gun meithal kuan pawl an zohtti tikah aa khat bak ti a si. Adang tehte pawl nih U Saw innpawng tidil chungah nambat phel adeu pawl le mithattu nih rak i hruk dawh a simi lukhuh hring pawl, cun U Saw te coka tappi chungah a kaang thlu lomi angki pawl le 12th Army ttazeik nehnang pawl kan hmuh tiah an ti. Tun Hla Oung le Mr. Khan nihcun, U Saw hau chung ummi jeep nambat cu sii an thuhka lawng a si caah a ro rih lo tiah an ti. [Adang tehte an cohlan lio ah, Sein Maung nih kaa chingchiah a timi mawttaw nambat kong cu an telh lo].
A kaptu hrilhfiah hi cu a har lo. Maung Sein nih a sualnak huhphenh aa tim lo. Cun, a thi lomi nih ttha tein an hliah ko hna lai cu a fiang. U Saw cu hrithlai dantatnak in thah a si. Maung Soe, Maung Sein, Thet Hnin le Yan Gyi Aung cu mithah lainawn sualnak, cun Hmon Gyi cu sualnak ah a bawmtu tiin hrithlainak an pek ve hna. Thu Kha, Khin Maung Yin le Maung Ni cu mithahnak ah a bawmtu an ti ve hna, nain, 20 thong dantat an si. Cozah tehte ah aa cangmi Ba Nyunt cu ngaihthiam a si.

 Holh aa dang dihmi miphunpi phun riat umnak khuasakttinak ding ram, Kawlram ah rawnmi le tlangcungmi hna sinah hnatlaknak le rualremnak a rak ser hmasa biktu, Kawlram Federal Union caah pa bik Aung San cu July 19, 1947 ni ah Mirang hmancop Galon U Saw nih a thah tiah Kawlram mi zapi nihcun hngalh a si. Siangngakchia nih siangca ah cawn a si i, cauk in siseh ramchung cachuak mi paoh nih Mirang nih an fialmi U Saw nih a thah tiah an ttial dih. U Saw kong bia an rak ceih lio caan ah, Palik ngiahlaitu lei in a bawi bik Tun Hla Oung fapa Kin Oung (Australia pemmi) nih “Who Killed Aung San” tiin cauk a chuah. U Saw nih a thah bak ko ti a langhter nain, U Saw lawng asi lo, Mirang an i tel, cun Ne Win le ( U Nu zong aa tel kho men) adangdang zong an i tel kho tihi a pomning asi. Sihmanhsehlaw, hipa bia hi Shelby Tucker nihcun, a pom thlu kho dih lo. Hipa nakin felfai deuh in a kherhlai…tikah!

Zei a va si pekah, ttha tein von ruah cio set ahcun, Mirang fial rak siseh law, U Saw nih cun a hei thah khawh fawn cang ko ttung i zeicahdah Kawlram cu Mirang nihcun an lak tthan kun lo? Kawl nih Mirang a rak tei khawhnak ding cu sullam zong a ngei lo i, uk chap rih an duh tham ah Aung San va thah theng cu an hau hnga maw? Mirang nih Kawlram cu luatnak (zalennak) pek dingin a hnatlakmi a si cang ko caah acu Aung San va thah theng cu an caah santlaihnak a um ngei maw?

Aung San chuahkehnak kherhlai tikah Asho-Chin a si ko tiah Dr. Htun Than nih cun a chim [Chinland Guardian ah hmuh khawh asi]. Hi a chuahkehnak hrihhram le a nupi Daw Khin Kyi cu Karen miphun a sinak hoihna hi a thihnak he pehtlaihnak a ngei hnga maw? Aung San te chan lio ahhin, Kawl upa le an cathiam hna lakah a luar tukin mah phun lawng a ttanhmi “fanatic nationalist” an tam lingcing te a si. An phungki hrim nih cawnpiak hna kaw, “Kawl phun, Kawl ca, Kawl Biaknak lawng” tiin ruahnak bi lam a zulmi an rak tam tuk. Dr. Maung Maung zong nih hi lio caan i Kawl phunttanh pawl an luar deuhnak kong hi To A Soldier Son timi a cauk chung zongah a langhter. Cucaah, Aung San te nupa chuahkehnak hrihhram hun zoh tikah le Kawl taktak an si fawn ttung lomi hi cu ruah awk ngai pakhat cu a si ve hnga.

A ruat setmi nih U Saw thah bak cun an pom cio lo. Zapi hngalh awkin ttialnak nawl an rak pekmi pa cu Dr. Maung Maung lawng a si. Vawlei minthang Yale tehna, England, Netherlands tehna ah fimnak sang a cawngmi pa ttialmi cu a dik bik hnga lo maw ti awkin a um. Asinain, Dr. Maung Maung hi Ne Win nih a hmanmi pa a si ti le, Kawlram ah Unitary System (Burmanization caah a ttha bikmi phung) a hmunh khawhnak dingin ai zuammi pa a si ti hi philh lo awk a si. Kawlram kong ttialtu a si vemi journalist Stan Sesser nihcun, “Dr. Maung Maung cu zumhtlak minung a si lo. Ahohmanh zong nih an zum ve hlei lo”[1] tiah a ti. Kin Oung tu nihcun, “Dr. Maung Maung tham cu a cawnmi fimnak vialte mi tthalo kuttang ah uitlak bantuk in a burh dih ngamhmi pa asi,”[2] tiah a tthuat ve.

Asinain, tehte “evident” tlamtling khitkhet taktak in hmuh khawh ding cu Kawlram acozah nih a ttih i a khenkham tikah, Kawlram kongah ho mithmai hmanh zoh loin a dikning in a hlathlaitu Shelby Tucker nihhin Aung San thihnak he aa naih bikmi minung, cun a hmuh khawh tawk tehte a kawl cikcek hnu ah [Kin Oung lila zong bia hal in], U Saw a si lo tihi a langhter. Hi pa ttialmi Burma: The Curse of Independence timi cauk chungin Chapter 6-nak: A Hero’s Death (page 131-159) chung ta aa tlakning in cahrampi ah la in areltu lungfian deuhnak dingah Bertil Lintner ttialmi Burma in Revolt: Opium and Insurgency Since 1948 zohchih in a herhnak ah telh chih a si.
Credit: Riahbuk.
U Ye Kyaw Thu Cu Ho Set Dah A Si.?
=============================
Arakan ramkulh Sitwe khua in mirum U Ye Kyaw Thu tiah cun Arakan minung a si ko ahcun a thei lomi an um lo. U Ye Kyaw Thu nih fapa 6 le fanu 4 a ngei hna.U Chan tun hi upa bik chang a si. An fapa 6 ning tein England ah upadi boih (Barrister at Law) an hmuh dih. U Chan Tun upadi a dih kum 1881 ah Romeupadi, upadi thiamnak, England nunphung hlun timi hna ah marks tambik a hmuh caah Victoria siangpahrang nu pumpak in minthatnak le subject pakhat ah pound 100 in laksawng a rak pek.

U Chan Tun a hmuh mi marks hi vawleicung ralpi apahnihnak tiang a hohmanh nih an hmuh kho lo. U Chan Tun cu Rangon ah a kir i, a minung kip in salam an pek, Motor le Cycle citbuin an ton zongah an tum i salam an pek tiah U Chan Tun inter-view a tuahtu Daw Ye Ye Yan nih a ti.Victoria siangpahrang nu nih “ka uk mi ram chungah hitluk thluak a Tha mi ngakchia an rak um ve ko mu” a ti ti a si. Hmuh a duhtuk caah a rak auh ter hna i, khuate fa Arakan nunphung tein a vaton.

Siangpahrang nu nih a kut a tlaih hnuah lakphak tiin a conglawmh. Siangpahrang te chung citmi Rangleng le Siangpahrang techung umnak (Nan Taw) chung duh poh in luhchuahnak nawl a pek.U Chan Tun England a um chung a hawikawm lakah vawleicung caTial thiam minthang Mr. Oscar Wild zong aa tel ve.U Chan Tun nih Arakhan nunphung a chim ton caah The King of Arakan timi cauk zong a hawipa nih a rak chuah. U Chan Tun zong The Nature and Value of Jurisrudence cauk a rak chuah i,England ah an duh tuk caah voithum tiang an rak nam Than ti a si.Rangon a um hnu in Leading Cases in Burmese Law le Burmese Buddish Law timi cauk a rak chuah. Nihin tiang biaceih zung nih kuttlaih cauk ah an hman.Mirang chan lio, mirang an rak Tih tuk hna lio chan ah U Chan Tun cu tih lo le fek tein a rak dirngam mi pa a si.

Mirang chanlioah Sule pura kan hrawh lai timi bia a rak leng. U Chan Tun a thukho ti lo. Victoria siangpahrang nu kut in min thatnak a hmuh mi paka dir a hau ti fiang tein a theih. Siangpahrang nu sinah cakuat a tial colh. Victoria siangpahrang nu nih rak tong hlah uh tiah nawl a rak chah taktak. Nihin Rangon khua lai ah Sule pura kan hmuhnak cu U Chan Tun ruang a si.Dr. Tin Aung le biaceih bawi Mr. Dath hna nih ASIAN ramchung ah U Chan Tun tluk upadi thiam an chuak rih lo an ti.


 U Chan Tun cu Irland nu Miss Cosgroves a Thit. Cu lio chan cu ni a tla kholo timi England ram nih Asia pawl cu mihrut tiah an ti lio, nun-phung zeihmanh ah an rel lo lio can, Pura cung zong keden he kailio can a si.U Chan Tun cu Arakan ram ah a nupi he an kal i a pu nih a pekmi Rupees1,000,000 he England ram ah an kir. (Cc: Online
Jesuh le Zakia an i tonnak hi, Thawngtha chimtu nih, Voitam nawnte an kan chimh cang nain, A sullam atha tuk i ka vuai kho lo. Luka 19:1 Jesuh cu Jeriko khua ah cun a vung lut i khua cu a hei tan. 2Cuka ah cun ngunkhuai khawltu upa bik pakhat a min Zakia a simi a rak um i amah cu mirum a si.

3Jesuh cu ahodah a si hnga ti kha hngalh a duh caah hmuh aa zuam i asinain amah cu miniamte a si caah le mizapi nih an phenh caah a hmu kho lo. 4Cucaah cun hmaiah khan a rak tli i saikamor thingkung pakhat ah, cukalei i a kalmi Jesuh hmuh duh ah cun a rak kai. 5Cuka hmun cu a phak tikah Jesuh nih cun cunglei kha a hun zoh i Zakia cu, “Zakia, khulrang in rung ṭum, na inn ah kan tlung lai,” tiah a ti.6Zakia cu, khulrang in a ṭum i lunglawmhnak in a inn ah cun a tlunter.

7Cu a hmumi vialte cu an zai i, “Hi pa hi misual mi inn i tlun awkah a kal,” an ti. 8Zakia cu a dir i Bawipa cu, “Bawipa, ngaihmanh, misifak caah ka ngeihmi thil hnarcheu ka pek lai; cun ka hlenmi hna an um ahcun a let li in ka cham hna lai,” tiah a si. 9Jesuh nih a thawh i, “Nihin ah hi inn ah khamhnak a phan; hi pa zong hi Abraham tefa a si ve. 10Zeicahtiah Mi Fapa cu a tlaumi kawl awk le khamh awkah a ra,” tiah a ti. * Amen

Zakia nunnak le thinlung kan zoh tikah, Zeitlukin dah, Jesuh hmuh aduh timi le,A thinlung dihlakin. A kawl timi fiang tein a lang.Zakia cu ngunkhuai khawltu asi caah Mi nih an huat ngaimi asi, Cucaah lengah chuak ngam loin innchungah aa erh ti asi.Sihmanhsehlaw. Jesuh cu Jeriko khua ah alut lai tiah mi nih an i ceih thawng kha atheih tikah athu thiam tilo zeitindah ka hmuh khawh lai timi lawnglawng aruatcang.Hmuh aduhtuk ruangah,A rumnak le. Ngunkhuai khawltu Upabik a sinak vialte philh in, Saikamor thingkung ah a kai hi asi.Upa pi a thinlung tha lo vialte kha hlawt dih in Ngakchia bang, Jesuh a kawl caah a ton bak ve.

Jesuh nih athinlung dihlakin a ka kawl i hmuh a ka duh timi kha fiang tein a theih caah, Zakia rungtum na inn ah kan tlung lai tiah ati.Bawipa min thangthat si ko seh, Misual mi hna caah Jesuh nih ka ra ati bantukin lungthin tak le zumhnak he Jesuh a kawlmi nihcun an hmuh i lei thluachuah van thlachuah an hmu.Kan nih vialte zong nih lungthin tak le zumhnak fek he kan kawl ahcun Jesuh he kan i tong kho ve ko.Zeithil paoh hi akawltu caah asi ko, Kan sualnak vialte ngeihthiam in zungzal nunnak a kan pe kho tu Jesuh panh cio hna usih.#Amen