Saturday, 12 November 2016

HMAWNGTHIAMTU HMAISUANG PASTOR
(a) Rev. Sang Ling
Sang Ling cu Zaathang hrin a si i, That Cin fapa upa bik Lian Khuai le Zokhua bawi Khenglawt phun Sai Hliang i an fapa hniang a si. 1886 kum ah Hakha ah a chuak.
Sang Ling cu 1900 kum ah Rev. Carson nih a tuahmi Mission Primary School ah ca a cawng. November 10, 1907 ah Rev. Carson nih tipil a pek. 1909 kum ah Kawlca tang 4 a awng. Mah kum thiamthiam ah cun Tum Tlik he Rangoon Cushing High School ah cacawn an peh. 1914 kum ah Cushing High School in Sang Ling cu tang 7 a awng. Sang Ling le Tum Tlik hi Rangoon
ah ca a cawng hmasa bikmi an si.
May 23, 1918 ah Sang Ling cu Sai Pen he an i um. Rev. Cope nih kutsih thlacamnak a tuahpiak hna. Carson siangbawi nu le Rev. Cope nih lakphakti le changreu an dangh hna. May 25 ni ah Laiphung in thitumnak an tuah than.
1916 kum ah raisekhan chun rian a tuan hnu ah vuanthok zungah cazipi a tuan. Mi nih an leirawi ruangah vuanthok bawi Fisher nih a rian in a phuah. 1918 kum ah Carson siangbawi nu le Rev. Cope nih Pathian riantuan dingah an sawm. “Kei cu, misual ka si, ka tuan kho lai lo,” tiah a al hna. An sawm lengmang ca ah a donghnak ah an sawmnak cu a cohlan. July 1, 1918 ah pastor rian cu an pek i thla khat ah Rs.12 an pek.
March 1923 kum Chin Hills Baptist Association civui Lumbang khua ah Evangelist rian an khinh. March 1932 ah Teddim ah tuahmi civuipi ah dotlaknak ordination an pek. Lairam ah a hmasa bik pastor a si.
A riantuannak hmunhma
1. Hakha peng
2. Zokhua
3. Matu ram
4. Falam
5. Teddim
6. Gangaw
A riantuannak hmunhma a kauh tuk caah amah bawmtu ah Rev. Cope nih bawmtu saya pathum a lak hna. Cu hna cu;
1. Saya Thawng Kian - Hakha Farrawn
2. Saya Heng Cin - Hriphi
3. Saya Sa Lang - Tingsi
Saya Thawng Kian nih Mi-e peng le Zokhua peng a zoh. Saya Heng Cin nih Zophei peng a zoh. Cun Saya Sa Lang nih Zotung le Matu peng a zoh.
Rev. Sang Ling nih a riantuannak February 26, 1953 ah ca chungah a khumhning in, February 26, 1953 tiang ah Hakha ah 474, Mi-e peng khua hra ah 414, peng dangdang; Senthang peng, Matupi peng le Thantlang peng ah 1983 tipil a pek hna.
December 13, 1953 ah pawfah zawtnak in Hakha an inn ah a thi. A tinhmi cu: “Ka thih tiang Pathian rian ka tuan lai, kaa din lai lo, kaa dinhnak cu vancung khua a si lai,” ti hi a si. April 16, 1995 ah Hakha Baptist Church nih sunglawi ngai in Diamond Jubilee an tuahpiak.
CACC, 2009
HMAWNGTHIAMTU HMAISUANG PASTOR
(b) Rev. Sang Fen
July 15, 1899 ah a chuak. Amah cu Siakhel phun Sumzuan chung a si. Za Nawn le Duh Thai i an fapa a si. Kum 2 a si ah a pa nih a thihtak i a nu he an hmei. A nu zong va a ngei than i Sang Fen cu umnak rep ngei lo in a um.
A pa ei he cun an i rem lo i cingla rualchan inn kip ah rawl a hrawng i a it. Kum 12 tiang a si ah tawhrolh le angki ngei lo in puantlek zuun khat he a vak tawn. Paih, lungcheh, tlengper a rak zuam ngai. Rua tingtang he Lai hlasak a thiam. Hi ruangah hin Thawngthachim i a kal tikah paih, lungcheh, tlengper te hna an zuam zongah a rak tei hna. A tuan hawi nakin hlasak a thiam deuh.

1910 kum hrawng ah hin Karen Saya Maung Lwin Zokhua Mission sianginn ah a tlung. Sang Fen cu a zaang a fak i a auh i a sinah a umter. Tawhrolh le angki a cawkpiak. Saya Moung Lwin nih cun ca a cawnter i 1916 kum ah Kawlca tang 2 a awng. Cawnnili ni November 16, 1916 kum ah Van Lo le Jessie le tiah Rev. Maung Kung nih tipil a pek hna. Saya Maung Lwin nih Hakha Mission sianginn ah ca a cawnter i Carson siangbawi nu nih thla khat ah Rs.3 a bawmh. 1920 kum ah Hakha mission sianginn in tang 6 a awng.

Carson siangbawi nu nih Sang Fen cu Van Lo he Insein ah Baibal ca nan cawng lai tiah an duh set na lo in a fial hna. May 1920 kum ah Baibal ca cawn ah cun an i thawh. Baibal ca cu kum hnihnak ah saang ngai in a awng. Sianginn khar chungah thisen chungtlik in a zaw. Bassein sii inn, Rangoon sii inn le Meiktila sii inn ah a um. A dam kho ding a si ti lo caah Baibal Sianginn uktu John Mcquire nih kum li awng in 1922 kum ah lehhmah a pek. Zokhua mi Hai Hlei le Nun Duh fanu Kawl Dong a thit. Rev. Cope nih kutsih thlacamnak Hakha ah a tuahpiak hna.

February 1923 kum ah Rev. Cope nih saya rian le phungchim rian kemhchih in Thantlang peng Lungler khua ah a kuat i a tuan. A umnak inn a kangh caah April 1924 in Zokhua ah an thial. Fapa 5 le fanu 5 an ngeih hnu ah May 31, 1959 kum ah a nupi Kawl Dong nih a thihtak. July 1959 kum ah Zokhua mi Phawt Bil a thit than i fa an ngei ti lo.

1923 kum in 1968 kum tiang kum 45 chung Pathian rian a tuan. February 25, 1968 kum ah Zokhua peng Khrihfabu nih pensen an pek. Pensen a lak tiangah minung 2805 tipil a pek hna. Pathian rian a tuannak in kum 54 a tlin hnu January 9, 1977 ah Zokhua peng nih Zokhua ah sunglawi ngai in Golden Jubilee an tuahpiak.

A fale Hakha ah a tlawn lio hna ah cawn ni 5 ni 1988 kum ah zen zawtnak in a zaw i cawn ni 5 January 3, 1990 ah Pathian sinah aa din. Hakha Tipil Khrihfabu nih siangbawi thlan hmun ah sunglawi ngai in Rev. Carson le Rev. Cope sinah an ihter.
CACC, 2009
Pic : Rev. Sang Fen

Thursday, 10 November 2016

Laimi Uknak Tuanbia. 
Kum 1892 tiang hi laimi mahte khuakhan lairelnakin aa ukmi kan si, 
Kum 1948 tiang mirang nih an kan uk, 
Kum 1962 tiang democracy phung nih a kan uk, 
Kum 1988 tiang socialist phung nih a kan uk,
Kum 2010 tiang ralkap nih an kan uk, 

FimthiamnakKum 1900 tiangah kan mah tein ca kan ngei rih lo,
Kum 1902 ah Halkha ah kawl sianginn an dirh,
Kum 1904 ah Tedim ah kawl sianginn an dirh, 
Kum 1906 ah Falam ah kawl sianginn an dirh, 
Kum 1852 ah ah Lakher ca Capt.SR Tickell nih a tuah, 
kum 1874 ah Mizo ca Col.Thomas Herbert Lewin nih a tuah, 
Kum 1874 ah Kuki ca C,A Soppitt nih a tuah, 
Kum 1891 ah Siyin ca Capt.Rundall nih a tuah, 
Kum 1894 ah Hakha ca Surjan Major Newland nih a tuah, 
Kum 1902 ah Pau Cin Hau ca Pau Cin Hau nih a tuah, 
kum 1924 ah Falam le Tedim ca Rev.J.H Cope nih a tuah, 
Kum 1929 ah Cho Mindat ca Rev.J.H Cope nih a tuah, 

 Chan le caan 
Kum 1848 tiang hrawng cu harsat nak a phunphun tuar in kawlhawl chan, 
Kum 1970 tiang hrawng ralkap laar chan a si, 
Kum 1980 tiang hrawng cu Tinbaw ta laar chan, 
Kum 1990 tiang hrawng Phakanh lawban laar chan, 
Kum 2000 hnu lei in ramdang kal laar chan,
USA ah holh phun 636  a um Sweden ram i Sweden nakin USA ah an tam deuh, 
Jews pawl hi Isarial ramsung nakin USA ah an tam deuh, 
Korea mi hi Seoul city i ummi nakin USA ah an tam deuh, 
Philippines mi hi an khuapi Manila ummi nakin USA i ummi an tam deuh, 
USA ah mirang holh a thiam lomi.milloin 42 an um zeitin na ruah ?

A thatnak chimding tampi a um lai i a that lonak chimding tampi a um ve ko lai,Kanlaitlang khualipi Hakha i ummi nakin Malaysia Kuala lumpur i ummi laimi an tam deuh.
Lai Phungthlak Bia Hna...

A dil na a sat na.
Ar cawngthlai in.
Awr zungkhat vang ah.
 A fir tu zak lo a hmutu ning zak.
A neh hnu kawl rang dawi in.
A thi hmasa puan zual tong.
A hrut nih fim chim.
A lut lei vairang puan aih a chuak lei thingtan in tu.
A mui in zoh hlah a aan in ngai.
Ar bia duh.
Ar hla fungkhat taih.
Arpi khuan in khua dei hlah.
Arpi tap na, sahngar ni na.
Aruh tum hlah a hang na hap lai.

Bawi lam ni ah nu kawl hlah.
Bawi pawng thut le cerhkam thlawh.
Bia chim tha lo mah kung tlung.
Bia thi tlangpar ah a au.
Biachia chim nih tlun inn tonglo mah sin kir than.
Bianeem chim le lam phei kal.
Buluk umnak ti a nawi.
Buluk umnak ti a nawi,mihrut umnak khua anuam.
Bur khat liam nu khat philh.

Cangai khur chung hrang.
Cangai sa zong sa.
Capo biatak ah tla.
Cawpi ramno duh in.
Cepa a der tukah a eek ai ceh.
Chimpit vansan ah khuazing theo
Cho tiatum lonih tha ala ka co lo nih zaang ka zuun.
Chum hmui saan caan ramh saan caan.
Chungkhat bia rual lo.paamnak khuakhat lungrual lo tionak.
Chungthu leengnal.
Cakei mei tlaih.
Ching chi le beng be.


Dawtu zakhat huatu zakhat.
Deh lengmang ahcun tlahpawk hmanh nih mi a at.
Der pheh chia paam pheh chia.
Duh zoh le huat zoh aa lo.
Duhmi zakhat nupi zakhat.
Duhnak mit caw.
Duhtuk melcuar koh.
Ei cutmat tuan cutmat.
Ei duhtuk paam nak hor duhtuk liamnak.
Ek laam hlah fim laam hlah.
Ek tan ka ral rawih.
Fapa min chawng
Fa dawt lor lo thlawh lor.
Fa khat ngeih le pangpar tonh.
Fahniang thih le ngal caar khawn.
Fa lai chia le lo lai chia.
Fanu kir le ser lei tlak.
Fapa sual ngeihchiah heu.
Far hmui bir philh khaangca par palh.
Forhforh ah man khiaktu .
Furpi ni le nuphun ciar.
Furpi ni le pa hnawm thin.
Haarka thu cu ei theu.
Hakha holh le ruara khiah,Thantlang holh le sanawng khai.
Hawi tha lo nih sual za khuai.
Hngerhte ka lung umpu hngaw.
Hniarlawn lung le vomkhuai lung.
Hruh hma sa fim hmahnung.
Hruh men liam cawk lo fim man ei cawk lo.

Iang cu hlen ahmang.
Imhtu zakhat hraamtu zakaht
Inn phak lai le, kumvui lai thih.
Inn rawl atam lo
Innpa ngaknu, lam pawng thei.
Innpa siik le thial khua dawm.
Ka chuah khap ah ka zuu bal.
Ka fa ka chimnak ah mi an fim.
Ka hawi ka ral a tla.
Ka lun lonih chi ka baar.
Ka lung nih bawi co duh kaw, ka tha nih khuah kho lo.
Ka mi tei le caw ek.
Ka sialpi nam le ka zal bei.
Kaa lawng ang taw lawng chi.
Kan chim vuihra kan tlawn hranhring.
Kawl nu chu tamh in.
Kawl tlawn zan cite phorh zan.
Kei fapa ngeih kum ah pul tlung.
Khat ka phei khat ka liang.
Khualpa duh le va zuang cheih.
Khua taw voih khua lu ek in thang.
Kinglang puanbu tah in.
Kut te zawngza
Kan i theih ah khung le kheng kan i hmuh ah zu le zawng.
Lobua let le zurua let
Lei le danghmanh an i seh.
Leipi rawl le mipi fa.
Lo cephnep le tar tlokciar
Lo zu nih inn zu pawn chuah
Locul kal nu khual tlawn.
Lopi na le khengpi ne.
Lopil tha le nupi tha.
Lorawl le sal chu.
Lungcung cuang le thingpar va.
Lungchung pa duh le furpi ti hal.
Lungtak thlawnh le thiltak huah.
Lungthli ruah lo vok ke.
Mah fak le sakhi ngal ah zei kop hlah.
Mah til cumh in.
Mei deh thi zang deh nung.
Mi biatuk faak ar hma cuk faak
Mi fir dawi hau lo in an zaam.
Mi har ah dar al.
Mi hrut cungah savo puam.
Mi le hmai fa.
Mi luut dawn hlah rul lut dawn.
Mi nih bialo chim hlah ar nih hmalo cu hlah.
Mi pakhat thawng sa pakhat thawng.
Mi rum nih rum chin an duh.
Mi zoh ah chiatuk mah zoh ah tha vang.
Mi thlawh cia ah zu le zawng an i seh.
Michia fa le valah ek.
Mihrut ek tam.
Mihrut forh nuam.
Minsah le ai kah.
Minung nunnak van in tla.
Mising nihchuak cingla ningzak.
Mising dawt le ramphawng chaih.
Muidawh soikhat phor.
Laimi Lungput: Chan Tiluan Kan Dawi Nakah A Fenh dih rua...

Hlan lio kan pipu hna lungput.Ral pakhat ahung um tikah an tangti an i bawm an i tanh an i tuamhlawm.An i run an i Upat thihruaitu an tihzah toidor nun an ngei, mii fir an fir lo an i fial an i bawm an i pe an i then an i la an i cawih an i hleh an nu le an pa an tihzah hna khua le ram miphun caah bochan awk tlak tein an nung zumh an tlak hlan lio pipu hna  i aamah khan tawh cu sumkhal silole thulhkawn silole thingtan asi,Tu chun i Japan le China chuak aamah khan tawh nakin afek deuh,Thaal caan ah lo an kalding sile an rorah chiahnak bukbau silole puanbu an tualpar ah an chiah ta,Chunthing ah meikang meireek um sual ah anti, Tawh an hrenh lo nain hohmanh nih an bukbau an puanbu an kau piak hna lo,

Hi pawl hi zohchun awk tlak kan pupa nun asi,Atu kan chan ah, hi pawl lungput cu chan tiluan kan dawi nakah kan chuah seemnak Lairam in Laimi tampi kan luangchuk dih cang Kan lairam tha aluangchuk dih cang kan chawva vialte zong an luangchuk dih cang rua ka ti.Hlan lio ah Pafa palh anti cuti anti nak cu zanlei nii ahung tlak khua amuih laite khi asi,Pafa hna cu an i kawl i lampi ah an i tong ko nain an i thei lo ti asi,cucaah Pafa palh tiah an tinak cu asi, 

Vawlei ramkip ah kan i darhdih cang hna i Pa le fa i palh a ol te u lenau i palh a fawite ta le far i palh afawite chungkhat sahlawh vialte he i palh afawi tuk cangmi kan chan ahhin ralrin tein um kan herh tuk hringhran.
Abraham Lincolh Tuanbia Tawi

Abraham Lincoln cu America ram Kentucky Ramkulh, Hardin peng khua hmete ah 1809 kum February 12 ah a chuak. A pa cu thutdan le cabuaiser rian a tuan i an si a fah caah Lincoln cu ca an cawnter kho lo, a pa rian tu a bawm lengmang. An i manh caan ah a pa nih carel le catial a cawnpiak tawn i zaan ah tappi mei ceu in ca a rel, a tial tawn. Lungmeihol in zeltuang cungah catial a cawng lengmang.

1816 kum ah Lincoln te chungkhaar cu Indiana Ramkulh ah an i thial. A nu nih robia a vuihtaakmi cu, ‘Ka fa, kan si a faak i ca kan in cawnter khawh lo zongah na si khawh chungin i zuam law vawlei cung pumpi ah minlangmi na si ve te ko lai,’ ti a si. A nu nih a thihtaak hna hnu ah a pa nih nupi a run thit than. A nu-ei zong nih cun a dawt tuk i a ziaza a that khawh nakhnga a phunphun in a cawnpiak ve.

Abraham Lincoln cu kum 21 a ti ah New Orleans khua ah a kal. Cuka ahcun mirum pawl nih an lo chung rianhraang tuanter dingah Negro pawl sal ah tangka in an cawk tawn kha a hmuh hna. Minung ciocio tangka in i cawk i sal ah i zuat cu a phung a si lo,

nawlvo i khah cio awk a si, a ti tawn. Amah zong rian a phunphun a tuan. Black Hawk timi ralthawh lio caan zongah ralkap ah a lut i Captain a hmu. Zei rian a tuan paohah teimaak tein a tuan.
Mahte i zuamnak in ca cu a cawng lengmang i 1837 kum ah sihni camipuai a phi i a awng. Mah caangka cun ramkhelrian (politics) ah a lut i sihni zong a tuan pah. 1834 kum ah amah cu Illinois Ramkulh in Upadi sertu ah an thim i 1842 kum tiang a `uan. Mah kum ah cun Marry Todd timi nu he an i um. 1846 kum ah America ram pumpi Congress upa ah an thim caah Washington khua ah an i thial. A hnu ahcun Republican Party chungtel ah a lut. Mah lio caan ahcun Negro miphun cu sal caah cawk le zuar a duh lonak kong kaakip ah a chim lengmang. Illinois Ramkulh in Steven A. Douglas nih a al lengmang nain Abraham Lincoln cu Congress Upa ah an thim. 1860 kum May thla ah tuahmi Republican Party Pumhnakpi ah amah cu President caah an thim. Ram pumpi President thim caan a phaak tikah Abraham Lincoln nih khatlei pa cu a tei i America Ram pumpi a voi hleiruknak President ah a cang.

1861 kum March ni 4 ah Abraham Lincoln President rian a thawk caangkate cun Negro pawl sal i zuat a duhmi Ramkulh hleikhat cu America ram chungin an chuak i komhnak bu a dang tein an tuah. Salzuat a duhmi le a duh lomi Ramkulh hna cu an run i do i ram chung ral nganpi a tho. Ral chungah cun rammi tampi an thi. A nupi hi zai a hmang tukmi a si caah cutluk i ram hna a hnawh lio ahcun an rak i si lengmang ve. A hnu tlawmpal ah a fapa zong a rung thi.

1864 kum chung President i thimnak ah Abraham Lincoln cu an thim than. Hi a voi hnihnak President Biakamnak ah a chimmi cu, ‘Kanmah le kanmah ral i doh awk kan si lo, kan America Rampi hi vawlei a dongh tiang kan humhaak a hau,’ ti a si. 1865 kum cun salzuat a duhmi America Thlanglei Ramthen cu an sungh a zual chin lengmang caah an ralkap haotu General Robert Lee a lung a dong i 1865 kum April ni 9 ah an ral hriamnaam an chiah i cu ni thawk cun tilet le thlichia bantuk a simi Ram chung raltuknak cu a dong.
Ram chung raltuknak a dih hnu-ah hitihin bia a chim. ‘Ram le miphun caah nunnak a pe siangmi miraltha hna cu a sawhsawh in an thi a luang lai lo. Ram chung minung nih an i thimmi Cozah cu a lohtlau nakhnga lo kan dirkamh lai, tiah bia kan i kam,’ a ti. Mah cun sal luatnak upadi cu a voi hleithumnak an run remh than i Negro miphun vialte cu saltaannak in luatnak an hmu.

A voi hnihnak President rian sau a tuan hlan 1865 kum April ni 14 zaanlei ah Abraham Lincoln cu Washington Khualipi Ford’s Theatre i baisakup a zoh lio ah John Wilkes Booth timi pa nih paangpawi meithal in a kah i a thaizing April ni 15 ah a thi.

Hi bantuk mifim le ruahnak kau a ngei mi ram le miphun caah afimnak le athiamnak vialte acaan le asining vialte pekin minung pakhat le pakhat karah i thleidannak le zei i rek lonak vialte caah khua aruat khotu pasaltha hi kan vawlei ahhin hungchuak than hna sehlaw zei tlukin dah athat hnga,
Ahodah Na Zulh Lai..?
=================
Na mitthlam khin hei suai law ruat hmanh, Inn pakhat a kang i a alh cuahmah mi Inchung ah na um. Meikhu a chahtuk caah khua fiang na hmu kho lo. Asinain maw chupchap in, mi pahnih in chung meikhu lak ah cun an dir ko khi na hei hmuh hna. Na hei auh hna. Khoi ka lei ah dah chuahnak a um? tiah na hei hal hna. Pakhat nih, “ka hngal lo” an ti. Adang pakhat nih a van in auh, a kut an chanh, “hung ka zul, chuahnak lam ka hngalh” an ti. A ho leiah dah na kal lai i na zulh lai?
Mah hi tahchunhnak zoh in Jesuh Khrih le Buddha he tiin thil tuah ti dingmi na theih mi nih hin na khuaruah an har ter ngai lai. Asinain na tuah hlanah tlawmpal in Buddha le Jesuh Khrih karlak ah zohchunhnak kan ngei ta rih lai.
Buddha' Milem
BUDDHA Siddartha Guatama (Buddha) cu minung sawhsawh te asi. 623 BC lio ah India le Nepal ramri te ah a rak chuak mi a si.
-Athi i a tho than ti lo.
-Buddha cu mifim pakhat asi.
-Acawnpiaknak cu daihnak nun hmuh khawhnak lam a si.
-Pathian thlahmi, Pathian biaphuangtu a sinak a chim bal lo.
- Keimah sinah thla nan cam lai ti ah a cawnpiak bal lo.
Jesuh Khrih cu Cencury pakhatnak lio Judia ram, Bethlehem khua ah a chuakmi asi. (Jesuh a chuah in kum le caan relnak BC in AD aa thawk). A thi i a tho tthan, thihnak nih a tei kho lo.
- Pathian dawtnak kong a cawnpiak hna.
- Pathian cu titsa ah a run i cangmi a sinak a chim.
- Hal u law pek nan si lai tiah a chim. Keimah min in nan hal lai a ti.
- Vanram kainak lam taktak cu keimah lawnglawng hi ka si tiah a ti.
Jesuh Khrih cu aa chimthiam tuk, ai phorhlawtuk an ti sual lai nain van ruah setmat ahcun Zeiruangah dah Buddha hi an zulh i amah sinah thla cu an cam len ko hnga? Zeitik hmanh ah Pathian thlahmi biaphuang tu ka si aa ti bal lo, ka sin ah thlacam u law kan pek hna lai ti ah a chim bal hrimhrim tung lo.
Nikhatkhat cu kan thi te lai. Kan mi pumpi cu a kaang cuahmah mi Innpi bantuk cu a si. Kan dihlak in a kaang cuahmah mi Innpi (kan mipumpi) chungah kan dir. Aho cu dah na zulh te lai? “Ka hngal lo” an ti tu cu maw na zulh te lai? “Ra, ka zul, keimah nih lam ka hngalh,”tiah an ti tu cu dah? A fiang bak ko mi cu lam a hngal mi cu na zulh hrimhrim ko lai. John 14:6 ah Jesuh nih “ Keimah cu Lam le Biatak le Nunnak cu ka si” a ti. Jesuh hi aa chimthiam menmen mi a si lo, Biatak a phuangtu a si.
Buddha cu mifim sawhsawh te a si ko. Jesuh cu Pathian a si i minung titsa ah kan mah ruangah a cangmi hrimhrim kha a si.
Kan umnak Inn a kaang cuahmah. “ Ka hngal lo” an ti tu cu maw na zulh lai, “Hung ka zul” tiah an autu Jesuh Khrih, him tein an um pitu ding cu dah? Buddha cu a thi, hlan lio thilri bantuk men in hmun tam taktak ah a taang. Jesuh a thi, thihnak in a tho tthan, hlan lio thil bantuk menmen in a taang ti lo.