LUSEI (MIZO) MIPHUN
*********************
Atu i Mizo miphun hi Chin miphun chung miphun an si i, a hlan ahcun Lusei, asiloah, Duh Lian hrin (phun) an rak ti hna. Tlang holh an rak ngeih hlanah hin holh a phunphun an rak ngei ve i, atu an holh hi Duh Lian holh an rak ti. Cucu atu ah hin Tlang holh ah an hman i Mizo holh ti a si cang. 1945 kum ah anmah nih ‘Mizo’ tiah an i thlen caah atu ah cun Mizo miphun ti an si cang.
Chin miphun Kalemyo i an rak um lio ah Duh Lian hrin pawl cu chaklei kamah an kal i atu Khampat khuahmun khi an phan. Cu lio ah cun Khampat khua ah cun Shan-Tuluk an rak um cang. Khampat timi zong khi Shan khua a rak si. Shan holh a si i, ‘kham’ ti cu sui ti a si, ‘pat’ ti cu aa dawh a naal ti a si.
Shan pawl he cun i cawh nawn in an rak um i, nichuah lei kam deuh ah Lusei pawl cu an um. Pu Lu Sei nih cun bungkung a rak phun i, an fale pathum Chak Chuak, To Cuang le Thang Pui nih, nichuah nitlak ah khua kan tla lai i hi bungpi kung a par hi a awl lai i vawlei a tawngh tikah kan i tong ṭhan te lai, an ti ti a si.
Lusei pawl cu Kyi Taung Ngio hremnak celh lo ruangah an hawile Chin pawl le Zo pawl he an zam tikah an lau ve i, tlangcung lei ah cun an zam ve. Nitlaklei ah an kal i, Seipi an phan. Seipi lungpang hram ah hin A.D. 1600 hrawng tiang an um.
Hualngo phun pawl
***************
Hnu deuh a hung kaimi phu khat an um i, an hawile sin phan lo in atu Sumpi khuahmun ah khin (Falam peng) an tang. Miphun pakhat a simi kha hmai deuh le hnu deuh ah an rat caah nichuah le nitlaklei ah a dangdang in an um. Nitlaklei i a ummi Seipi pawl nih cun nichuah lei i a ummi Sumpi pawl cu “Chakchuak pawl” an ti hna, nichuah lei i a ummi tinak a si.
Sumpi i a ummi pawl lakah an upa bik cu Pu Fa Hlam a si i, Fa Hlam nih Sum Pi a hrin. Sum Pi min chuankhan in an umnak cu Sumpi khua an ti. Sum Pi nih Mau Va a hrin i, Mau Va cu ngalrual dawinak ah an hawile umnak Seipi khua a vung phan. Sumpi ah kir ti lo in Seipi ah cun a um beh i tefa a hrin hna. Pu Mau Va hrinsor a simi Pu Dar Kim nih Hual Hang, Hual Hnam le Hual Ngo a hrin hna. Hual Ngo cu mifim miòhawng a si caah Seipi khuami cu a uk hna. Hual Ngo nih cun Bo Cung, Cer Put, Cal Thleng le Khup No a hrin hna. Bo Cung nih khua a tlak I amah min chuankhan in “Bocung khua” an ti i, nihin tiang a hmun. Cer Puut hrinsor, Cer Puut in chan kuanak Pu Thang Sa Vut nih Van Kha, Lal Ling le Sa Vut a hrin hna. Sa Vut cu Mirang chan ah Laimi vuanthok a ṭuanmi minung pathum lakah pakhat a si.
Cuticun Pu Hual Ngo cu mifim miṭhawng a si caah a hrinsor hna nih phun min ah an i lak i Hualngo miphun an ti hna. Seipi khua i a ummi hna cu Lusei an si. Seipi in Falam pengah khua tampi an tlak. Falam peng lawng si lo in Thantlang peng tiangin an hung karh i, Khualhring tlang le Vanzang tlang ah tampi an um.
Mizo Bawi Thangur le Sailo Thawhkehnak
********************************
Chakchuak phun pawl (Hualngo phun) Seipi i an rak um lio ah hin Paihte pawl he an rak i do i, Chakchuak (Lusei) pawl nih cun Paihte pa pakhat an tlaih. Cu pa cu a min ah Chuah Lawm a si. Chuah Lawm cu Suantak phun Ral Na fapa a si. Ral Na cu Pu Bawk Lua fapa a si i, Paihte paralòha minthang pakhat a rak si. Seipi nih cun Chuah Lawm cu that lo in an sinah an umter i nupi ṭhate in an òhitpiak. Chuah Lawm nih cun fapa a hrin i a min ah ‘Za Hmuak’ an ti. Za Hmuak nih cun fapa 6 a hrin hna. Upa bik pa cu a hung chuak i, mi kip nih nan inn lung in an cheh an ti i a min ah ‘Za Deng’ an ti. (Chuah Lawm cu sal a si caah cun an serhsat i an inn cu mi kip nih lungin an cheh). Palinak pa cu a hung chuak ve i, atu cu kan tha hngerhngur ve ko cang a ti i, a min ah “Tha Ngur” a sak. Tha Ngur nih Cong Lal a hrin i, Cong Lal nih, Thang Mang, Thang Mang nih Sai Lo a hrin.
Ni khat cu Lentlang (Zongte le Tlangkhua tlang khi) nih Seipi pawl cu bawi ah an hung sawm hna. Lusei le Hualngo pawl nih cun serhsatnak in Za Hmuak hi fapa tampi a ngei i hi hna hi I kalpi hna u an ti hna. Cuticun Za Hmuak le a fale pawl cu an I kalpi hna i Lentlang (Zongte tlang le atu i Khualhring tlang kan timi) ah khin bawi ah an cang i an uk hna. An unau rual in mit'hawng an si caah an pawngkam i a ummi Lusei pawl vialte zong an uk chih dih hna.
Credit : CACC

Halkha Khua An Tlaknak
*******************
Chuncung in Phailenzawl an tlak hi A.D. 1400 hrawngah a si. Hi lio ah hin uktu ngaingi an rak ngei lo i Khenglawt, Hlawnching le Cinzah hi mit'hawng deuh an rak si. Asinain khua caan a hung sau deuh tikah Ṭio Hlei hi mifim a si i a hun uk hna. Saral zong a runven hna caah a uk hna i, sakhua vokkeuh arkeuh a lak hna. A naupa Hluan Sang a um ve i, Hluan Sang zong cu vokkeuh arkeuh sakhua cu a rak lak ve. Cucaah cun a nau Hluan Sang cu a thin a hung i, na vok sakhua na thah tikah keimah nih ka thah lai a ti. Ni khat cu a vok cu thah an tim i, Ṭio Hlei nih a ke a tlaih, Hluan Sang nih cun fung aa zum i, vok ka chun a ti i aa nganhter i Ṭio Hlei cu a paw ah a sawh i a thi. Cu hnu cun Hluan Sang nih a uk hna.

Phailenzawl cu Hluan Sang nih a u a thahnak hmun a si caah khuami hna cu an lung a si ti lo i ṭio an i tim. Hluan Sang zong cu a lung a ṭha ve lo i, Phailenzawl in Mualzung ah an hun i ṭhial, Mualzung timi cu atu i “Inncar lo” an timi hmun khi a si. Mualzung i an hun i ṭhial lio ah cun a cheu cu Hluan Sang sin kal kha an duh lo caah nitlaklei ah an kal i Thantlang khua khi an tlak.

Mualzung i an um lio ah cun Mangkheng pawl nih inpil an hung chim hna i, tampi an thah hna. Mangkheng nih an kan chim òhan sual lai ti an phan caah, anmah hi bawi ah kan put hna ahcun a dai lai an ti i Mangkheng Hlawnceu phun Pu Lal Cem cu bawi ah an va put. Pu Lal Cem nih Mualzung cun chak deuh ah a hun ṭhialpi hna i, atu Hakha khuahlun hi a si. Hlawnceu bawi a rak umnak inn cu atu Biakinn thar an saknak a thlang rawn khi a si. Sau an um hlanah Hakha cu kan uk lan kho hna lai lo an ti caah Mangkheng ah an kir i, an uknak cu Zaa Thang nih a cawk hna. (An kal lai ah sia a thah i a thlah hna caah amah cu bawi an rohtak.)
Halkha A Sullam
*************
Halkha timi thawhkehnak cu Tuluk ram i an rak um lio ah Halkha miphun an si i an phun min philh lonak ah an i sak mi a si. Tuluk ram ah hin Halkha miphun cu an um taktak. Kenneth Scott
nih hitihin a ṭial.
“One racial people of Halkha, among the Chinese people occur which verge on the racial are evidence of imperfect amalgamation. The word itself means “guest people” or “strange people” The Halkha dwell mostly in the hill (region of Kiangsi,” a ti.
A sullam:
Halkha miphun hna cu Tuluk miphun lakah aa cawhmi an si i, Halkha timi a sullam cu “khual” a siloah, “mithar” tinak a si. Tlang cung ummi an si i, Kiangsi ram hrawngah an um, ti a si.
Halkha khua in Hlawnceu bawi an kir hnu ah Za Thang nih a uk hna. Za Thang cu Hluan Sang fa a si. Hluan Sang cu Ṭio Hlei nau a si i, hlanah hin Zathang phun ti a um lo, Ṭio Hlei phun ti a rak si. Asinain Za Thang cu uktu a hung si i, fapa panga a hrin hna: Za Biak, Dar Khuah, Ngun Tual, Hrang Lung le Vai Ngam a hrin hna. Cu hna nih cun an pa min kha phun min ah an i lak i, Zathang phun an i ti i, nihin tiang an si lan.
Za Thang fa upa bik Za Biak nih Sai Kha le Zaa Pial a hrin hna. Sai Kha le Zaa Pial chan hin Sangpi le Sangte an i ṭhen. Sai Kha cu upa deuh a si caah innpi a hlum i, Zaa Pial cu ral chan ah inndang a chuak. A umnak sang cu sang hme deuh a si caah sang hme deuh bawi an ti i, a hnu ah cun a tefa hna cu Sangte bawi tiah an ti hna. Sai Kha tefa hna cu Sangpi bawi tiah an ti
hna.
Sai Kha nih Khuk Hnin a hrin. Khuk Hnin nih Khenglawt bawi fanu In Awl a ṭhit i Thang Ding an hrin. Thang Ding hi mifim, michuak ṭhiam a si caah a ram a kauh i Tipi ral tiangin a uk hna. Thang Ding nih Za Hmung, That Cin, Lian Kual, Lian Mawng, Al Bik le Hlei Lian a hrin hna. Al Bik le Hlei Lian cu Vuangtu nih bawi ah an put hna i, Zophei ram vialte an uk dih hna. Za Hmung nih Ṭial Kham a hrin i Ṭial Kham nih, Lal Bik, Lal Bik nih Lul Sang a hrin. Lul Sang cu 1875 ah a chuak i 1900 ah a thi. Amah chan ah Mirang an kai i Hakha an phan. Tuk khawh awkah an ruah hna lo caah an rem hna i, 1891 kum ah Mirang kut ah Hakha peng vialte an tla. Lul Sang nih Sui Ling le Khuk Hnin a hrin hna. Khuk Hnin nih Rev. Mang Kio Thang le Pu Uk Mang a hrin hna.
Halkha Peng Khuatlaknak
********************
A phunphun in miphun tling in an i sawm i khua cu an tlak hna. Halkha peng i khua an tlakmi hna cu: Chungcung, Phailenzawl (Halkha), Tiphul, Hniarlawn, Cinkhua, Hranhring le Aive khua an si. Thlanrawn khuahmun cun phu khat pawl cu an tho i, Chuncung khua an tlak. A hlanah cun “Cerhceu” an rak ti. Atu Chuncung khuataw ah khin cerh kaupi a um i, zan ah ceu an hmuh tawn caah cerhceu an ti. A cheu cu an lan i, Phailenzawl khua an tlak, Phailenzawl khua cu atu i i Maj. Kep Lo lungdonh thlang ah khin a si. Cuka ah cun sau nawn an um i, Cinzah pa nih khuang a rak cawi i, micheu nih cun “Cinzah Khuangcawi Hmun” an ti. Phu dang nih Thlanrawn khuahmun cun an tho i, Hniarlawn, Cinkhua, Hranhring le Aive khua cu an tlak hna.
Zokhua Tlaknak
************
Zokhua hi Kalemyo in an hawile sinah kal lo in Zo (Tidim) pawl sinah an kal i, Bangzang an phak in an hawile sinah Lailun ah an ra. Thlanrawn khuahmun in a dangte in an i ṭhen ṭhan I Hairawn khua an tlak. Hairawn in an i thial ṭhan i, Darnamkawng khua in Bualtak khua ah an ra. Bualtak ah micheu an tang i atu Bualtak hi an si. A cheu cu an lan ṭhan i Bialcin khua an tlak. Bialcin in an i ṭhial ṭhan i atu Zokhua khi an tlak.
Bawm le Tlanglau Miphun
********************
Atu i Tipi ral, Bangladesh ram ah a ummi Bawm miphun le Tlang lau le Hautheng miphun hna khi Lai miphun an si. Lailun in Zotlang Khuarua lei ah kal lo in nitlaklei ah an kal i Thantlang khua hmun an tan i, Leitak khua an va tlak. Leitak khua in tipi ral ah an pet i, atu Bawm ram ah khin khua an sa. Tlanglau le Hautheng miphun hna cu Lairam ah sau deuh an um i, Zophei ram an tlak hnu ah Zophei pawl nih an tei hna i Tipi thlanglei ah an lan ve.
Ch: Bia Siaherh& Robawm.

Falam Peng Laimi
***************
Falam peng ah hin miphun hme tete phun 10 an um. Cu hna cu: Zahau, Zaniat, Laizo, Tlaisun, Khuangli (Sim), Khualsim, Ngawn, Lente, Tapawng le Hualngo miphun an si.

Hi miphun vialte lakah Hualngo miphun chim lo cu hmailei samtom Laimi an si. Asinain Hakha Thantlang Laimi pawl he hmunkhat ngaingai i rat lo in hawi hnu deuh ah an ra (Kale nelrawn in an rak kai). A cunglei i kan ṭialmi miphun 9 hna cu, Kale nelrawn in hmunkhat ah a hung kaimi an si ko nain Laimi cu cauk in ṭialmi tuanbia kan ngeih lo caah an tuanbia cu a phunphun in an chim cio. Pupa nih an chimnak ah Falam peng Laimi an tuanbia cu hitihin a si.
Falam peng i a ummi Laimi hna cu Ral Thang, Phurh Hlum le Thuan Khai hrinthlak kan si an ti. Cu hna unau rual cu Kalemyo i an rak um lio ah unau rual panga chuak an rak si. An unau rual ro an rak i cuh i, upa deuh pathum cu hmunkhat ah an ṭang i, an pa nih ngakchia pahnih hna cu a ṭanh hna caah an rak i do. Ngakchia pahnih lei ah an pa a ṭan caah upa pathum hna cu an tei hna i, upa pathum hna cu an zam i, atu Nahchawng khua hmun khi Sintlung an rak ti i, Sintlung ahcun an um. Ngakchia lei nih Sintlung ah an um ti an theih hna caah an hun tuk ṭhan hna i, atu i Pamuanchawng timi khi Tihlir an rak ti i, Tihlir ahcun an rak zaam. Ngakchia lei nih cun an hun dawi ṭhan hna i Run va phak lai tlang tiangin an hei dawi hna. Run tiva kam tlang zawh in upa pathum le an ralkap hna cu tlang cunglei ah an zaam caah an dawi kho ti hna lo i, cuka cun an kirtak hna. Ngakchia lei pawl cu bawi an si caah cun, an kirnak tlang cu “Bawikir tlang” an ti, atu tiang Bawikir tlang tiah an ti lan.
Upa pathum hna cu Ral Thang, Phurh Hlum le Thuan Khai an si. Tlangcung lei ah cun an hung kai lengmang i atu i Tlangthlang an timi hmun khi an hung phan. An ba tuk i cuka ahcun an i din. Khuhlu an lawh i cuka ti he cun an i dinh i a thlum. Upa bik Ral Thang nih cun, cuka ti cu a thlum tiah a ruah i, hika hmun hi ram òha a si lai a ti i cuka ahcun khua a tlak. A ti hmanh pei a thlum cu a ti i, cu khua cu a min ah “Tivaan’ a ti.
Phurh Hlum le Thuan Khai cu an ra lengmang ko i atu i Lati khua hmun khi an hung phan. Cuka cun khua an cuan i Run tiva ral ah meiceu an hmuh. Zei meiceu dah a si hnga tiah an va fuh I atu Lailun lung khi a si. An hlanah Hakha Thantlang Laimi an rak phan cang i, cu hna nih an kaumi mei a si.
Upa bik Pu Ral Thang cu Tivaan ah cun khua a tla i, asinain sau um lo in Simpi khua khi an hung tlak ṭhan. Simpi ah khua an sa i tefa tampi a hrin hna. Pu Ral Thang hrinthlak cu atu i Khualsim miphun hi an si. Khualsim miphun nih Falam peng ah khua tampi an tlak i, hlan lio ah cun khua khat le khua khat rak i tuk a si caah ral ruangah an ṭio takmi khua zong tampi a um nain, nihin tiang a hmunmi khua hna cu: Vanniam, Darte, Tulung, Haitui, Lungpi, Zatual, Khuangdon, Hmungum, Tidil. Rallawn, Tawk khua le Khuaval hna khi an si.
Ral Thang Hrin
*******************
Ral Thang nih simpi le Mi E a hrin hna. Pu Mi E cu Dong thlang lei ah (Dong ral ah) khua a hung tla. Mi E a tefa hna nih khua an tlak ṭhan i Mi E tefa hna nih khua an tlakmi atu tiang a hmunmi cu Rinpi, Rinte, Haiphai, Hata le Keipaw khua hna khi an si. Hi hna pawl hi Khualsim miphun Hakha peng ah khua a sami an si.
Phurh Hlum Hrin
********************
Phurh Hlum le Thuan Khai cu Lailun an hung phan i, Sunthla khua khi an tlak. Phurh Hlum nih fapa pali a hrin hna i, cu hna cu Sum Thang, Za Niat, Lai Zo le Nu Hnua an si. Cu hna pali i an tefa hna nih cun an pale min cio kha phun ah an i lak i, Sum Thang hrin Zaniat hrin, Laizo hrin le Nuhnua hrin tiah an i ti. Zaniat miphun nih Hmunli, Khawlai, Khumzing, Locom, Simzung, Zultu, khuale le Lumbang khua hna khi an tlak.
Thuan Khai Hrin
Thuan Khai nih atu Sunthla khua khi a tlak. Fapa pathum a ngeih hna i, Tai Sun, Hring Lum le Hlawn Ceu an si. Thuan Khai nih khua pakhat a tlak ṭhan i “Sumpi” an ti. Tai Sun cu Sumpi khua ah cun a kalter i bawi a si. Tai Sun tefa chan 7 nak ah Pu Lian Nawn nih Con Bik a hrin. Con Bik cu Tlaisun bawi a si. Con Bik nih Van Hmung a hrin i, Van Hmung nih Siah Luai a hrin.
Thuan Khai fapa pahnihnak cu Hring Lum a si i, a pa tlakmi Sunthla khua a uk. Hring Lum nih fapa pahnih a hrin hna i, Hau Hulh le Za Hau an si. Hau Hulh le Za Hau cu an pa sinah um lo in khuadang an tla. Hau Hulh cu Mar an umnak khua Zathlir khua ah a kal i a va uk hna. Za Hau cu Tlauzawl khua ah a kal I a va uk ve hna. Tlauzawl khua timi cu atu Tlauhmun khua hmun khi a si i, Mar nih an rak tlakmi a si. Tlauzawl khua cu ral nih an ṭhio hna i an ṭio. A hnu ah Za Hau hrin pawl nih an va tlak ṭhan I atu Tlauhmun khua khi a si. Zathlir khua zong cu Mar nih an tlakmi a rak si i, ral nih an ṭhio ve hna. Cucaah Hau Hulh cu a kal i khuangli khua khi a va tlak ṭhan. Hau Hulh hrinthlak cu Sim miphun ti an ti. An karh i khua tampi an tlak ve.
Zahau Hrin
***************
Za Hau cu Hring Lum fa ngakchia deuh a si. An Za Hau min chuankhan in a fale a hrinsor hna cu Zahau phun ti an si. Za Hau hrinsor chungin Pu Van Nawl nih Pu Thang Tin Lian a hrin. Thang Tin Lian cu Mirang chan lio ah a hmanung bik chief a si. Thang Tin Lian cu pu Za Hre Lian pa a si.
Remarks: A cunglei i Falam miphun tuanbia hi Pu Ral Dun nih a ṭialmi Zahau Tuanthu timi cauk le Lailun tuanthu timi cauk zohin ṭial chinmi a si.
Credit: Bia siaherh&Robawm.

LAIMI NIH KAN SUNHSAK TUKMI "KHUANGCAWI"
Khuangcawi puai cu Laimi nih kan sunhsak ngaimi puai sunghar a si. Khuangcawi cu chawva tampi dih in tuahmi a si caah mi lianngan deuh lawng nih an cawi khawh.
“Khuangcawi” ahcun tummi khuang taktak khi si loin a chungah minung aa tlum khomi kuang nganpi kha laang ah an ṭem i cucu pa tampi nih an cawi i, an laam pah, hla an sak pah.

Timhtuahnak:

Khuangcawi cu mizeipaoh nih mah duh caan paohah tuah khawhmi a si lo. Khuangcawi hlanah a niam deuhmi puai dangdang rak tuah cang a hau. Khuangcawi aa timmi nih cun a tanglei puai pawl hi a tuah hrimhrim awk a si: Zinvokthah, Siachunh, Bawitebawi, le Cakeifim hna hi an si.
Khuangcawi domhnak caah a hmasa bikah ar an thah. Dot hnihnak ah vok thau sumh nga in khua an dangh . Dot thumnak ah ni nga chung bawitebawi an tuah. Bawi a dih hlaan kum thum hlanah vokthau an thah. Cu dih cun khuangcawi puai cu an tuah.
(Khuadangh ti cu khuachia pawl an dohdangh hna tinak a si. Khuachia kha an lung lawmhter awk ah vokthau in an tluanh hna.)

Rawldanghnak:

Khuangcawi ahcun rawldanghnak nganpi an tuah. Sawmmi hna cu rawl le zu an dangh hna. Mah puai ahcun sia, naa, caw, le vok an thah.

Khuangcawi ning a dotdot

- Khuangcawi domhnak caah a hmasa bikah ar an thah.
- Dot hnihnak ah vokthau sumh nga in khua an dangh.
- Dot thumnak ah bawi ni 5 an bawi.
- Bawi an bawi dih hnu kum thum a tlin hlanah vokthau an thah.
Cucu bawi a dihnak caah a si i cu hnu-ah khuangcawi cu an domh. Khuangcawi hi ni 7 chung an tuah i Hakha khua ahcun ni 9 chung an tuah. A cheu cu bawi he khuangcawi he a kemh zong an um ve. Hi bantukin bawi he khuangcawi an kemh ahcun a bawitu caah a fawi deuh, zeicahtiah bawi ni 5, khuang ni 7, ni 12 chung tuah ding kha ni 10, ni 9 hna ah an tuah khawh i an dih zaang a dam deuh.
Khuangcawi hna nupa le khuang ṭamhning

Khuang

Khuang timi cu khuang a cawipa nupi kha cawi ding a si caah a dirnak, cawinak ding caah tuahmi a si. Rua a harnak hmun ah thing zong an tuah. Rua khuah khat kha a tanphei in an chiah, kalh i ka li ( a tlaang kap li cu a khuah a si caah ka 8 ah a cang. Cu rua 8 i khatlei khatlei ah minung pa 5 veve an dir ahcun minung 10, minung 10 x 8 a si ahcun minung 80 nih loklong tein an cawi dingah an i tlum kho tinak a si.
Cu rua aa tonnak kap li laifang ahcun thing an phah, a tung an tunh i a velchum cu hri le pangpaar in zoh dawhin an ṭamh. Cu thing an phahmi cungah cun darkhuang khaaphra an phah i a cungah cun khuangcawinu hi a dir i an kamhmi kha aa tlaih.
Khuang i a cunglei ahcun hawle hna an thlai, pangpar hna in an ṭamh i nikhat ca lawng caah tuahmi a si.

Khuangcawipa

Khuangcawipa cu biar aa kaih, conlo puan, cawngnak puan a duhmi kha aa hnoisawt (soihnawt). Hnoisawt timi cu puan a ki le a ki kha zakkehthlak in a ṭangzawn ah aa ṭem. A taangmi ki le puansa kha hnulei ah a leh i khatlei le khatlei ki kha a ṭaang zawnah zakkehthlak in an i ṭem nolh kha a si. Cun pawngpi aa dirh (ponh), a lu cungah sumthawngmei aa tonh (chawn aa tonh). Pawngpi dirh hi hi bantuk chunhpi thahpi lawngah an i dirh tawn.
Cun khuang hi vel 13 lawng hel ding a si caah thal fung 13 kha ruava (thalbawm) ah aa sanh lai i li he timhcia in a um. Vel khat a tlin fate thal fung khat lengmang a thlah lai. Khuang an cawi lio-ah li le thal cu hruai cia ngawtin an nu hmaitonh deuhin a um, a bawh lai. A sullam cu khuachia, canghru ṭha lo nih an nu a cawi le a tuah nakhnga lo a runven bia le hnamrung nih kan naih hlah seh tiah aa tlerhronak bia kha a si.

Khuangcawinu

Khuangcawinu cu kan Laithuam a tlin khawh chungin aa thuam lai i lukhimhtung aa khimh. An cawi lio ahkhan a hmai zawnah thlalang aa taar. Aa bih. Aa hoi. A ni a merh, tikor a hawm pah, a chaak pah, a ni a merh, mi vialte a tangah a chiah dih hna, a tei dih hna ti mit a au. A za aa zao, a laam pah, hla a zawnh pah hna, aa khiak aa lei, zeiti ka um ahhin dah ka khing a rih lai tiah aa hnin, aa sawn, khuang vel khat an vel fate tangka nek pawl a vawr lengmang. A mi zoh le mi zei rel lo i a merhning hi zuu le va hmanh an hna a tla hnga lo.
Bawipu
*********
Hi pa hi amah khua chungah laam le hla a hngal i a thiam ve mi kha a hlei khunin an fial vemi a si caah mah an khuangcawi i an laam chung vialte amah nih feihlung in an ṭamhmi fei kha aa put i laam hmai a sak hna. Hi pa hi a man in an fialmi a si i, a dih tikah ṭha tein zuh le phiah, lungtluanh a hau vemi a si.
Siachunh i an ret tikah amah nih a hruai hna, a hnu in khuangcawitu, a hnu in khuangcawipa nupi, a hnu in an chung ngakchia pakhat, a hnu in a tule a chungkhar, chungkhat unau tiin an ra i sia cu an kulh. Thla an cam tikah bawipu nih biahmai a sak i khuangcawipa nih a chim ningin a zulh. An rat lio ahkhan bawipu nih aa din hi fei a `hunhnak paohah an i putmi hranthawl chung zuhang kha fei cu an toih lengmang.
Amah ṭhiamṭhiam nih a vun peh rihmi cu : -
Thing
*******
Thing timi cu khuang a cawipa nih laam dingah a thiah hnami kha an si. Khual thing an thiahmi hna tu cu mah khuangcawi ni khat lawng kha an laam lai i thaizing cu an kir ko lai. Hi bantukin khual thing le khual an kawhmi hna caah cun rianh le caamnak inn an hampiak tawn hna.
Bawipumh ni
Hi ni hi ni khatnak a si. Lai khuakhat chung i a ummi vialte kha sa an kawh dih hna i sa an zawh cio.
Arsa ei ni
***********
Hi ni hi ni hnihnak a si. Khuangcawitu a ni le a far hna nih vokthau (Arsa ) pakhat cio thah in an ratpi i rawl an dangh hna.Hi rawl hi khuangcawitu hawi le arsa ei a hrawmhmi hna lawng nih ei khawh a si.
Siachunh ni
*********
Hi ni cu ni thumnak a si. Khuangcawi khuahrum biaknak caah tilim sia in thlacamnak an tuah i thla an cam ni a si.An thah hngami sia vialte kha an thah dih hna. Tlaangzaam zong an can i an zamh, hlehawk an hleh, a kutke pek awk an pek dih hna. Zingka nichuahka ah an thahmi sialu tarnak ding caah khua lengah an kal i thing an va sah. An sahmi thing cu ‘suttung’ an ti i tanpawr tia hrawng a si i, a ṭeetnak cunglei a ṭeng hme deuh le a hnah pawl kha hleuh loin a hnah an zuah i inn ah an rak put. Mah thing an sahmi cu tualchak diltlaang hramah khuang le dar tum in an phun.
Siasa ei ni
*********
Hi ni hi ni linak a si. A sullam cu an thahmi siasa vialte kha ei len ni tinak a si.
Khuangcawi ni
*************
Hi ni hi zapi awrhmi ni nganak ni, a nipi a si cang. Hi ni ah cun upa in ngakchia tiang nutung in ngaknu, patung in tlangval tiang an kenret thil ṭha bikbik kha an bukbau cun an chuah hna i an ngeih khawh tawkin an i fam, an i thuam. Laamnak ah an chuak. Sen le raang le dum le nak in an muici cu khuangcawinak hmunpi cu a cerh ko. Cu ni cu kawh lomi khua chingchan vialte zong an ra i an rak zawh ve ṭheo.
Salu laak ni (laak ni)
*****************
Hi ni cu ni ruknak ni a si; an thah i tualchak ah an tarmi salu vialte kha innleng vanpang ah an ṭhial dih hna.
Ngahringdawi ni (ngahring laak ni)
**************************
Hi ni cu ni sarihnak ni a si i ni hmanung bik ni a si fawn. Zureu, zufa, zuhoi an i phorh i tiva ah kan kutke kan i `awl lai, ni hi vial kan i nuamhnak rim kan i thleng lai tiah ngahringdawi sei he an khuapi in a duh vialte an kal.
Laimi nih cakeifim, cakeirel, cakei sawmtuk, safim tiin kan phung ah kan rak ngeihmi hna zong an rak um.
Credit : CACC

Mirang Le Chin A Voikhat Nak I Tuknak Tuanbia
Mirang nih chinmi pawl an tuk tik hna ah, a voikhatnak te ah an tei hna lo. Voithum an tuk hna hnu lawngah an tei khawh hna. Voikhatnak an i tuk hi 1871 kum ah asi, voihnih nak cu 1888 asi, Cun voithum nak an i tuk cu 1889 kum ah asi. 1896 kum ah Chinram tam deuh cu an laak cang i Chin Hill Atcs an tuah i an uk hna. 1894 kum ah rakpal loding tiah phungphai tuah in an rak humhim nak hmun hna cu maymyo mirang uktu bawi nih 1920 kum ah a hrawh dih i, 1929 kum ah an rak nganh mi hmunram hna cu an laak dih.
Kachia hmun ah mirangpa winchester nih lakphak kungcin dingin Chinram chungah a luh ruangah Pu Beng Khuai hruai mi Chin ralkap bu nih Winchester cu an rak thah, i a fanu Merry Winchester cu a nung in an rak tlaih. Cuticun 1871-1872 kum chungah Brigadier General Captain. G.Boucher nih kachia ral lam cu hruai in le General Brown Low. CB.Captain Lewis hna nih chittakaung rallam cu hruai in an tuk tik hna ah Mirang-Chin a voikhat nak i tuknak cu a chuak. Hika ah hin mirang ralkap hriamnam tlingte he minung(500) an si. 1882 kum hnu ah Pu Hoih Saka nih ralkap (250-300) tluk i hruai in Chittakaung tlangcung i mirang pennak khua pakhat cu an tuk hna i, Minung 29 an thah hna , 7 hma an pu. Cun 92 cu sal ah an tlaih hna.

A Voihnih Nak I Tuk

Chin raltuknak cu Mojor General White VC le Vargadier General France,le Captain Raike hna nih hruai in 1888 kum ah an tuk mi hna a si. Miranglei in khorka ralkap No,42 Assam ralkap buu, Punctuer police hna komh in an tuk hna. Chin ralkap lei in Pu Con Bik, Pu Khai Kam le a dang hruaitu hna komh in kale-kabaw a rakkai mi ral pawl cu an doh hna. Sugeon Major Lee Queens cu mirang cozah i a sangbik upatnak asi mi Victoria Cross Upatnak pek awktlak tiangin an raltuk nak hi a rak fak.

A Voithum Nak I Tuk

Chinram raltuk nak cu 1889 kum ah mirang cozah nih Chinram hi tha tein uk lawlaw dingin policy an remh hnu ah, L.T Stewarh nih hruai mi ralkap buu hna cu Sittakaung in Haka tlangtiang lam tuah dingah an zohter lio ah aa thok mi asi. Chin-Lushai raltuknak ah 1889 kum ah cun rallam pathum in an kal i an tuk hna. Chin paraltha hna zongnih naisai lo tiin an tuk ve hna. Mirang ralkap hna cu nichuah lei ral lam in W.p symons nih rallam pahnih hruai in a tuk pi hna. Chaklei rallam in Colone-Skene nih a hruai hna ralkap 1622 an i tel, Cun thlanglei rallam in General W.Psymons hruai mi telh in ralkap thazaang 1896 he Gankaw lei cun an doh rih hna. Bangladesh ram lei Chittakaung rallam lei in General Vw Tregear nih hruai mi ralkap 3380 thazaang tel in an doh hna. Mah hna cu Chin ralkap lei in Pu Jahuata le Pu Hausata(lungtain)hna nih an rakdoh hna. Cu lawng sirih loin Pu Lal Luai nih Thangzang ralhmun ah biatak tein a doh ve hna tik ah mirang ralkap bawi Stewart zong a thi. Sittakaung ral lam in Captain Rundall le Gankaw rallam in a kai mi hna cu 1890 febuary 26 ah an i tong hna. Assam rallam le Kachin ral lam cu Col, GJSkinner nih a hruai hna i ralkal 700 an si. Kachia ralkap buu bawmtu dingah police pawl nih an hruai Coolie hna,panture thazaang (2511) Manipur in thazaang (782) Laa (rang) ralkap (2196) le vui ralkap (91)an i tel.

1892 kum ah ram uk bawi nih a uk mi hna Tlaisun, Hakha,Lushai hmun ram hna cu mirang kuttang ah an rak um cang hna. Sizang,Sukte, Kumhau, hna le Thantlang, Sakta, Surkhua, Leitak tbk. Khua hna nih kan sung tiin meithal thlah ding cu an duh hna lo. Culio ah cun Matupi, Mindat, Kanpetlet le Khumi hmunhma pawl hna cu mirang nih an palrih lo. Cuticun 1895-96 kum hrawng a hungphak cun Chinram kau deuh cu mirang nih a rak uk cang. 1896 kum i an rak uk cia hmunhma hna cu Chin Hill Regulation tuah in an rak uk hna. Cu phunglam hna cun thlanglei an rak uk rih lo nak Chimram hna cu an rak cul thluahmah hna,i 1929 kum hnu lawngah Chinram hi mirang nih a dihlak in an rak lak khawh.

An Rak Uk Khawh Rih Lo Nak Hmunhma Hna An Tuk Nak Hna
 
Mirang cozah nih pakoku in nitlak lei le nitlak chak lei Chinram hna cu 1930 tiang laak lo dingin an rak chiah mi asi. Chinram laak cia mi mirang bawi, Rakhine ram uktu mirang bawi le, Lushai ram uktu mirang bawi pawl hna nih 1894 ah thanhnak ca an chuah. Mah 1894 thanhnak caah cun laakrih lomi Chinram chungah a ho hmanh khual tlawn nak ah siseh, a pel hrim pal lo dingah an chiah. Zei ruangah dah tuk lo,laak lo dingah hmun ram ah an chiah tiah cun, zeihmanh a țhangcho lomi asi tik ah cozah nih lamkal nak te hna tuahpiak a hau lai. An mithmuh ah remh ding tampi an hmuh tik ah cozah rian a ngan chinchin lai tiah an ruah. Cun tangka hmannak zong a tam lai caah laak lo dingin thanh ca an tuah mi asi. A laaknak ding caah a dih mi le an hmuh lai ding kong an tuaktik ah ai tlak in an hmuh lo ruang zongah asi. Anmah mirang cozah zei harnak hmanh an kan pek lo ahcun laak lo dingah a tha tiin timhtuah nak an ngei.

An raklaak lomi hmun ram hna cu nitlak lei ah kanpetlet in peng 12 ai hlat nak hmun Victoria tlang tiang asi. Nitlak chaklei ah cun Mindat in peng 20 ai hlatnak Hilawng khua tiang asi. Mirang cozah nih 1911 ah milurel nak a lakning in tuklaak rih lomi Chinram hmun ah khua 38 an si. Inn tung 1900 asi, i milu (population) 9123 an si.
Mirang nih uk lonak hmun asi tik ah michuak lut zong an tlawm i hlan phungning in saltlaih nak te hna, phuhlamnak an rak hmangpeng. Cun khuakhat le khuakhat an i do i an i ral hna, mirang cozah dohtu hna nih mirang uk lonak hmun ram asi ti an theih tik ah caan tha la in i dornak ah an hman. Cu tik ah Rakhine ram uk bawi, Chin ram uk bawi le Lushai ramuk bawi hna nih hiti kan zuah mi hna hi cu a țha lo tiah an ruah. 1908 kum thok ka ah, Rakhine ram devision lutlai sin ah an duhnak an chim. Rakhine ram lutlai devision nih kawlram uktu mirang lutlai sin ah 1908 Febuary 12, Ca number 744-7p.5in a chimpiak țhan hna. Cutik ah Burma ramuk bawi lutlai nih tukding le laakdingah lungtlin pi loin an mah nih mirang uk nak an kan herh caan tiang hngah dingin le, tangka le ralkap thazaang dih loding in laakkhawh ding dirhmun a phak tik ah laak te dingin ca a leh hna.

1918 kum cu India ram chungah Molly siangpahrang uknak phunghram thlen le remhding ah cozah pawl an rian tam cingling asi. Cu lio ah kawlram cu India mirang bawi i, kuttang ah state pakhat bantuk in a um mi asi tik ah an remh mi phunghram zulhnak dingah an i zuam lio caan asi,i Chinram kong an chimtik ah Kawlram mirang uktu lutlai hna nih zei an rel lo nak zong asi ko lai.

Atu myanmar(burma)timi chung i a um mi Kachin, Shan, Karenni ti bantuk state hna ah cun Chinram bantuk in laak lonak ding hmun tiin an rak chiah mi a um lo. Chinram ah mirang hna nih duh mi thil mansung a chuah lo ruangah asi. Cun khat telei ah mirang cozah uknak nih a kulh dih mi ram a si caah thinphan awk a um loin an ruah ca zongah asi. Cuticun 1929 tiang uk loin an rak chiahnak hmunhma asi.

Vawlei cung ralpi pakhatnak a dih tiang laak loin an rak chiah mi cu ralpi pakhatnak a dih tik ah uktu bawi hna nih Chinram chung laakrih lonak hmunhma kong cu caihhmai nak an rak tuah. Mirang uk cia nak khua hna ah ral an va tuk i sal ah an serhna, mirang cozah dohtu an i dornak hna, mirang cozah riantuan tu cakuat phortu hna le an khualtlawnnak ah hna hnawhnak an pek lengmang tik ah mirang bawipawl sin ah laakding ah an hal hna. Mirang cozah an nawl ngei pakhat asi mi Gen. CarrickDolf nih 1920 may thla zarhkhat nak ah uk nak lei upa tampi hna he MayMyo khua ah ton biaruahnak an tuah pi hna. Cu ahcun khualtlawn lamlen zong tuah loding timi phungphai cu kumhnih voikhat veh tonding in phung an remh. Cun khual an tlawn tik ah.
Palik 50 in i ken ding, mirang cozah a dong duh mi khua hna lawngah kal ding, ral a sir in a duh lomi khua le ram ah luh lo ding.
Hramhram in tuahnak pawl hrial ding.
Khualtlawn nak ah ngunkhuai(taxes) laak lo ding, biacaih piaknak ti bantuk tuah lo ding. Asinain khua Upa hna nih biacaih piaknak sawm lawngah tuahpiak ding. A khun laksawng te hna zong an mah nih lungtho tein an pektik ahcun el lo ding.
Caan a rau e, rau lo e ti nak kha ruah hrimhrim lo ding, mirang cozah uknak tangah an um ahcun an hmuhding mi miaknak hna kha chimh hrimhrim ding.
Cun laakkhawh caang ka in biacaihnak te hna, a khun laaknak te hna faktuk in tuah lo ding
Meithal a duh tuk mi miphun an si caah an meithal te hna laakpiak lo ding, meithal a ngei mi cazin tu kha laak in, licence tuah piak ding in fial ding. Tiah phung an rak remh chih.
Cuticun Chinram chung i uk rih lomi hmunhma hna cu 1929-30 lawngah hna tlaknak an ngei.
Lettu, khawmsuattu = Salai Ni Peng

Chirhchan: Sihpi.blogspot.my

Kawlram President a tuan balmi hna silole mah tein uktu Bawi ah aa chiami hna.

1948 in 1962 tiang Parliment Democracy phungin i uk asi i. President pa 3 cu mipi nih thimnak in an tuan. 1962 in U Ne Win nih nawlngeihnak alak i.0962 in 1974 tiang kumpi 12 chung a rak uk. Cun Burma rampi cu Siciallist Programme Party cu aho hmanh zuamcawhtu umlo in Presideng term 2 a tuan. U Ne Win hnu in 1988 tiang President a tuantu pa 4 an um nain U San Yu lawng presisent sau a tuan kum 7 dengmang a rak tuan. U San Yu president a tuan chung i a nawlngeitu bik cu U Ne Win a si ko. U San Yu hnu a tuan tu pa 3 cu zarh khat tuan na zarh hnih tuan na an si, 1988 hnu in ralkap nih nawlngeihnak an lak. U Saw Muang le U Than Shwe hi president an silo nain rampi ah Bawibik an rak si. curuangah president dirhmun president nak hmanh in sang deuh dirhmun ah an um. U Saw Muang nih kum 4 cun Than Shwe nih kum 20 tiin ralkap nih kum 24 nawlngeihnak an lak.2010 in ralkap nih nawlngeihnak an thlah i Parliament Democracy rim a nam mi uknak bantukin a kan kirpi than.

1. Sao Shwe Thaik nih 1896-1962 a uk. Shan miphun asi. Chuah ni October 6.1896 Chuahnak Shwe Nyaung Myo. Shan State Nulepa min, U Sa Sao Muang, Daw Mahadeui. Biaknak Budit Party AFPFL hpa pa la President tuan caan, Jun 4.1948 March 6.1952 kum 4 asi.

2. Dr, Ba U chuah kum May 26.1887 chuahnak. Pa Thein Myo, Irrawady Reginan, Nupa min. U Ba Hla. Daw Hnyunh. Biaknak Budit kawl. Party AFPAL hpa pa la . President tuancaan 1952-1927 kum 5 chung atuan,

3. Min Mahn Win Muang. chuahkum April 17.1916 chuahnak Titsaih khua, pa Thein Khaying, Nulepa min U Shwe Zin, Daw Thayar Biaknak Budit Karen, Party AFPFL hPA PA LA President tuancaan 1957-1962 kum 5 a tuan,

4. Pu Ne Win chuah kum,March 24.1911 chuahnak Paungte Myo, Pagu Region, Nulapa min U Phu Khah. Daw Mih Lay. Biaknak Budit. Miphun kawl.

Nupi min.1 Daw Tin Tin fapa 5 ] 2 Khin May Than] 3 Daw Ni Ni Myint] 4 Daw Yadanar Nat May] June Rose Bellamy] Party Burma Socialist Programme Party President tuancaan 1974-1981 kum 8 chung atuan. Chinchiah U Ne Win cu 1962 in 1974 tiang aana lak in kum 12 a uk.

5. Min U San Yu chuah ni March 3.1918 chuahnak Thekung Myo, Pegu Region, Nulapa min U Sa Thye, Daw Shwe Leh, Biaknak Bidit miphun kawl, Party Burma Socialist Programme Party Presisent tuancaan 1981-1988

6.Min U Sein Lwin chuah kum.Jan 27.1924, Chuahnak Mon pine, paung myone, Nulapa min, U Shwe Yin, Daw Ma Ma Gyi, Biaknak Budit, Party socialist Programme party, President tuancaan, 1988 July 25- Aug 12 ni 16 sung a tuan.

7. Min Aye Ko. chuah mun September 19.1921 chuahnak Pathein. Irawawdi Region, miphun kawl.Biaknak Budit party Burma Socialist Programme party President tuancaan.Aug.12.1988 - Aug 19 tiang ni 7 chung lawng atuan.

8. Min Maung Maung, chuahkum Jan 31.1925 chuahnak Mandalay Nulepa min U Sint, Daw Aye Tin. party Burma Solialist Programme party President tuancaan, Aug 19 - Sept. 18 ni 30 chung atuan.

9. Min Saw Maung chuah kum May 12.1928 chuahnak, Mandalay, party State Peace and Development Cuoncil Ralkap nawlngeinak lak caan,1988 - 1992 kum 4 chung,

10 Min Than Shwe chuah kum. Febuary 2.1933, chuahnak Kyaukse, Mansalay party State Peace and Developmant Council Ralkap uknak tuancaan,1992 - 2011 kum 20

11.Min  U Thein Sein. chuah kum. Aprel 20.1945, chuahnak Cungku. Irawaddi Region. Nulape min U Maung Phyo, Daw Khin, Party USDP President tuancaan 2011 - 2016 kum 5 chung atuan,

12. Min Htin Kyaw. chiah ni July 20,1946. chuahnak Rangon Nulepa min U Min Thu, Daw Kyi Kyi party NLD President March 15.2016.

Attachments area

March 18.2012 Pi Aung San Suu Kyi. Biahren.
==================================
A ho val hmanh kian hlah ka duhmi kaphak hlan lo tiin Tlangcungmi zawn aruat i. Mipi tong tampi hmaika ah aau len ngamtu Nuraltha. Aung San Suu Kyi .

Lakhruak NLD nih a biapi in kanchiahmi pathum cu upadi humhimnak, ramchung daihnak le phunghram remhnak hi an si.Upadi nih hum-himnak kongah media hritawi in hren an si caah zalawng tein chimnak,tialnak le ngaihnak nawl hna chuh a si i, cucu upadi nih zohkhenh timi hrawh a si. Mipi thinlungah tihnak lawng in a khatcang. Tihnak vawlei in kan chuah hlan lo le nuhrin covo kan ngeihhlan lo democracy kanhmu kho lai lo. Upadi nih a kan hum lawngah zalennak dik kan hmuh lai.Upadi nih a kanhum lawngah kan coding thil kan hmu lai. Nawlngeitu a ho an sizongah namnehnak a umlai lo. Cu lawngah democracy kan ti khawh lai. Upadi kongah mipi ca thatnak a chuahpilomi poh kan remh lai.Mipi himnak a petu upadi in kan thlen lai.Biaceih lei kongah zalawng te le hman tein a um khawhnak ding kan i zuam lai. Media pawl zalawng tein kanchiah hna lai. Upadi he aa kalh mi zeibantuk rianngan an si zongah biaceihnak nawl kan umter lai. Upadi ningin su-alnak a ngei ko mi zong biaceih piak a si lo ahcun a ding ko tinak a si. Ramchung ral nih nihin tiangkan ram a kang cuah-mah.1947 ah hruaitu pawl an rak thah hna riin tlangcung mi he ruah-nak a dannak vialte cabuai pakhat ah chim-reltinak um loin hriam-nam tu in dawi leng-mang an si nihin tiang a si rih ko.


Upadi nih himnak a kan pek lo tikah ramchung ral mei a alh chinnak tu a si.Tlangcung mi himnak a petu si loin hramhram uktu ralkap tu a chuahter hna. Ram chung ralmei kan hmih lawngah ram thanchonak kan tuankho lai.Ram chung ralmei hmihnak ah thil pathum a hau. 1.Kahdaihnak kan ser lai.2. Ramkhel bia in ralmei alhnak kan hmih lai.3. Tlangcung mi nih anduhmi Panglong nih akalpi mi i tluk ruannak,mah tein i uk khawhnak le mah tein lai relkhawh-nak timi a dikmi pyi-taungsuh taktak ser khawh kan i zuam lai.Tlangcung mihna hi Kawlram pi inchuah hi an duh mi a silo, a dikmi democracy pyitaungsuh pi hi an duhti hi kei ka hmuh ning asi. 2008 upadi phunghram a chuahcangka in hi upadi hi phunghram NLD nih kan pom lo tiah kan thanh i,remh ding tete kanlanghter colh.Kawlram chungralkap le ramkip um ral-kap hna hi ram zohkhenhtu an si ti cu zapi theih asi. Kawlram thanchonak ah ralkap tel lo awk a thalo. Ka pa a rak dirhmi ralkap hi Kawlram that-nak ca aa zuam ding ansi ti hi ka zumh ning a si.

Phunghram timi hi mipile uktu kar pehtlaihnak lam pakhat a si bantuk in a herh caan ah kanremh lai kan chap lai.Tulio phunghram kanzoh tikah democracyrim a nam lo.Tahchunnak pakhat ka pek ahcun thimmi nih hruai hi democracy taktak cu a si. 2008 phunghram ah mipi nih thim lomi uktu chungah25% (ralkap) an i tel hi mipi hmuh a si. Tulio hruaitu chungah mipi thim lomi an i tel caah democracy he aa kalhnak cu a si. 2008 phunghram remh ding kan timi hna cu NLD nih mipi sin phakter a si cang.1988 in NLD party cu Kawlram ah adikmi democracy achuah khawhnak dingkan i zuamnak kum 20chung retheih khur kantlak hi mipi theih a si. NLD chungin rianphuah,sihni lisen chuh, Doctor pawl lisen chuh le tlaihkhih ruangah anchungkhar khuasaknak zong a rawk dih. NLD nih mipicaah retheih an ngol lo,an tuar thiam ko. NLD nih ramdang he pehtlaihnak kan i zuam.Ram thanchonak caah ramkip nih bawmh zong a herh. Chawletnak kongah zalawng tein upadi nih a kan hum a herh.Sifah lonak ah rian umter kan i zuam lai. Ramchung leiba le phaisa herhmi kongah phaisa thar chuah loin a dang lam in kan tuan chuah lai.Fimthiamnak kongah fimnak taktak achuahpitu sianginn ah serchuah kan i zuam lai.Kawlholh aa harh deuhmi tlangcung ngakchiakong kan ruah piak hna lai. Sianginn kai aa harhdeuhmi mino pawl caah sianginn leng leiin cawn-nak kan ruah piak hna lai. Ram zakip fimnak kan tluk hna ding hi a biapi tukmi a si.

Siang cachimtu an fimthiam-nak hi a biapi tukmi pakhat a si. An fimthiamnak he a ruangmi thlahlawhkan pek hna a hau. Fim-thiamnak lei remhnak ah tulio harnak vialte kanhnon dih lai. Ngandam-nak lei kan i zuam lai.Si lei a cawng mihna caah chan he a kalkhomi fimnak anhmuhnak ding kan izuam lai. Lothlo pawl himnak a petu ding upadi kan ser lai. Ancovo an hmuhnak dingah bu sernak nawl kan pek hna lai. Zei bantuk ram asi zongah mino hi man angei tukmi an si caah anfimthiamnak kong le tuan ding rian kong biatak in khua kan khan piak hna lai. Student Un-ion pi dirhnak nawl zongkan pek hna lai. Ramchung minung 50% asimi nu covo kong biatak in kan ruah piak hna lai.Tu ka chim mi hi lemsoi ka tuahnak ah ka chimcang hna. Hi kong hi ruahnak sawhsawh a si nan ti ko lai. Lungrual tein kan dir ahcun kantuah kho hrim lai kazumh. NLD cu thiltha chuahnak caah 20 chungharnak a tuar cangmi asi. Ram thanchonak caah NLD hi rian har khinhko hna uh tiah nawl kanduh hna.
.(Cc:Thitholwin.blogspot