Zekhariah Nih Bawipa Bia A Zumh Lo Caah,Thla 9 Chung Holh Kho Loin A um.
Luka 1:8 Ni khat cu Zekhariah kha, nifate an rianṭuannak ah a caan a hung phan ve i Pathian hmaiah khan tlangbawi rian cu a ṭuan.
9Tlangbawi hna
nih an zulhmi phungning in, biakṭheng cung i rimhmui khangh awkah khan
amah cu camcawhfung zuh in an thim. Cucaah Bawipa Biakinn chungah khan a
vung lut.
10Cu caan cu rimhmui khangh lio i mi zapi Biakinn leng i thla an cam caan kha a si.
11A sinah Bawipa vancungmi pakhat a rung lang i rimhmui an khanghnak biakṭheng orhlei kamah khan a dir.
12Amah cu Zekhariah nih khan a hmuh tikah a lau i a thin a phang. vancungmi nih cun a thawh i, “Zekhariah, na thinphang hlah! Pathian
nih na thlacamnak kha a theih i na nupi Elizabeth nih fapa an hrinpiak
lai. A min ah Johan na sak lai.
14Amah cu a chuah tikah naa lawm hringhran lai i midang tampi zong an i lawm ngaingai ve lai.
15Zeicahtiah
amah cu Bawipa hmaiah mi ngan a si lai. Zu siseh, zureu siseh, zeihmanh
a ding lai lo. A chuahka hrimhrim in Thiang Thlarau in a khat lai;
*
16Israel mi mi tampi kha Bawipa an Pathian sinah a kirpi ṭhan hna lai.
17Amah cu
Pathian thlahmi lamkaltu a si lai i profet Elijah bantukin a fekmi le a
ṭhawngmi a si lai. Pale hna le fale hna kha hmunkhat ah a fonh ṭhan
hna lai i nawl a ngai lomi hna kha miding mi hna ruahnak lam leiah a
hruai ṭhan hna lai. Bawipa mi hna cu Bawipa ca i aa tlakmi minung si
awkah a rak timh hna lai,” tiah a ti.
*
18Zekhariah nih
vancungmi cu a thawh i, “Cucu a si kho lai tiah zeitindah ka zumh
khawh lai? Zeicahtiah kei cu ka tar cang i ka nupi zong a tar ve fawn,”
tiah a ti.
19Vancungmi nih cun a leh i, “Kei cu Gabriel, hi thawngṭha nangmah chimh awkah a ka thlahtu Pathian hmai i a dirmi cu ka si.
*
20Ka bia cu na
ka zum lo, asinain a caan a phak tikah cun a tling ṭhiamṭhiam te ko
lai. Na zumh lo caah holh kho loin na um lai i kan chimhmi thil kha a
tlin ni a phak hlantiang bia pakhat hmanh na chim kho lai lo,” tiah a
ti.
21Cu chung cu
zapi nih khan Zekhariah cu an rak hngah ko i zeicahdah Biakinn chungah
cu cancan cu a rauh hnga, tiah an khuaruah a har.
22A hung chuah
tikah a chawn kho hna lo — cucaah Biakinn chungah langhnak a hmu ti kha
an hngalh. A kut in hmelchunhnak kha a tuah i cuticun a chawnh hna,
bia pakhat hmanh a chim kho lo.
23Biakinn chung i a rianṭuannak caan kha a dih tikah Zekhariah cu inn ah a ṭin.
24Cu hnu tlawmpal ah cun a nupi Elizabeth cu nau kha a hun pawi i thla nga chung leng chuak loin a um.
25A thawh i,
“Atu cu a donghnak ah Bawipa nih hi tlukin maw a ka bawmh! Zapi hmai i
ka ningzahnak cu a ka lakpiak cang,” tiah a ti.
57Elizabeth cu a nithla a hung tling i fapate a hrin.
58Bawipa cu
zeitluk in dah a cungah a ṭhat ti kha a innpa hna le a rualchan hna nih
an theih tikah amah tluk te cun an dihlak in an i lawm.
59Ngakchiate cu
zarh khat a hung ti ah khin a cuarpar tan awkah an kalpi; annih nih a
pa min Zekhariah in kan auh lai, tiah an ti.
*
60Sihmanhsehlaw a nu nih khan, “Asilo, a min cu Johan a si lai,” tiah a ti.
61Annih nih amah cu an thawh i, “Nan sahlawh nan rualchan lakah cu min a ngeimi pakhat hmanh an um ṭung lo,” tiah an ti.
62Cun a pa kha kut zaoh in an chawnh i ngakchiapa kha a min zeidah sak na duh, tiah an hal.
63Zekhariah nih cun caṭialnak catlap a hal hna i, “A min cu Johan a si,” tiah a ṭial.
64Cu cangka cun Zekhariah cu a holh kho ṭhan i Pathian kha a hun thangṭhat.
65A innpa hna cu an khuaruah a har i hi thil kong cu Judea ram tlang cung vialte ah khan a thang dih.
66A theimi paoh
kha an lung a suk hna i. “Hi fa hi zei ko dah a can te lai?” tiah an
ti cio. Zeicahtiah Bawipa ṭhawnnak cu a cung i a um kha a fiang ko.
Monday, 28 November 2016
catialthiam, historian le biblical scholar nih 2015 Dec. 9 i a tialmi chung in Khrih Jesuh hrinnak thianghlim kong fehtertu historical tehte hi kan vun tial hna lai.
2. Chanthar Mithiam Pawl Nih An Fehter
Sihmanhsehlaw, Ramsay bantuk in Baibal a hmuhning a thlen dih cikcek ve. Vawlei cawh in Baibal palhnak tete heh tiah a kawl ttualmal i, Dr Luke tialmi Thawngtha cauk le Lamkaltu cauk hi zumhtlak taktak an si, Baibal ningpi hin, history source zumhtlak a si tiah a hun hmuhchuah hnu ah, a ti.
Cauk 'The New Evidence That Demands a Verdict' a chuah i, Albright nih hitihin a tial, "Pakhat hnu pakhat (ka) hmuhchuah deuhdeuh i rel cawk lo tiang in a hmaan taktakmi a si i, Baibal hi history source a si tiah (ka) pom deuhdeuh," a ti.
Mithiam ah ai ruatmi pawl nih Khrih hrinnak kong Luke 2:1-5 khi hitihin an rak soisel, milurelnak a rak um hrimhrim lo i, ahohmanh an chuahkehnak khua ah an kir lo, an rak ti. Josephus nih pei Syria ram, ramkulh uktu Quirinius i milurelnak a tuahmi kha A.D. 6 tiah nithla a khenh ko cu, Khrih hrinnak caah a tlai tuk, an ti.
* Siibawi le world-class historian a simi Dr Luke nih mithmutu chimmi a hlat dih cikcek hnu ah a tial.
* Chanthar archaeology nih tuanbia taktak a sinak tehte a fehter.
*
Baibal a zum lomi le Baibal hi tuanphung sawhsawh a si ti a zummi
professor hmanh nih tuanbia taktak a sinak kong a hmuhchuah i, a lung aa
thleng.
* Biakam Hlun chan profet tampi nih ahlankan in kum tampi lio ah an rak chimchungmi a si.
* Khrihfa hmasa bik pawl nih an rak hngalhmi le zumhmi a si.
1. Siibawi & World-class Historian Dr Luke Nih A Khawmhsuatmi Document A Si
Khrih
Jesuh hrinnak thianghlim (virgin birth) tuanbia hi Dr Luke nih kha chan
lio i mithmutu pawl chimmi kha a hlathlai dih cikceh hnu ah a tialmi a
si. Khrih hringtu nu Mary hmanh kha bia a rak hal men lai tiah an zumh.
Dr
Luke nih Thawngtha cauk a tialmi hramthok ah mithmutu chimmi le felte
in a dothlat cikcekmi a sinak kong a langhter. Khrih hrinnak kong hi Dr
Luke nih Baibal tialtu a dang pawl nakin tling deuh in a tial.
Dr
Luke hi Khrih lamkaltu mithiang Paul he Jerusalem le Judea peng ah
caantam a rak hmangmi a si i, Khrih hrinnak kong a rak hngal biktu pawl
Mary tbk. sinah biaruahnak caantha a rak hmu ttheu lai.
Thihnak in Khrih a thawh hnu ah a hringtu Mary hi kum zeizat chung dah a
nun ti hngalhfian taktak a si lo nain, kum 24 tiang a nung tiah
chimchintu thenkhat nih an ti. Dr Luke nih Mary a ton lo hmanh ah, Mary
he ai niamhniammi pa khatkhat tal a ton hna i, thawngtha a tialmi hi
'primary source' a si.
Greek
scholar minthang Kenneth S. Wuest nih Greek New Testament Word Studies
ah Dr Luke kong a tial. Kha lio ah, "Mary hi a rak nun ko rih ahcun, Dr
Luke nih hin Mary chimmi hrimhrim a theih i, hrinnak thianghlim tuanbia
hi a dothlatmi le a tialmi a si," a ti.
Historian
minthang A.N. Sherwin-White nih Dr Luke tialmi hi a hmaan taktak maw
tiah Luke Thawngtha cauk le Lamkaltu cauk khi felte in a chek hna. Dr
Luke i a tial telhmi ram 23, khuapi 54 le tikulh 9 ah White nih a va
chekhlai i, palhnak pakhatte hmanh a hmu hin lo. (Lamkaltu (Acts) cauk
khi Dr Luke tialmi a si)
Baibal
soiseltu vawlei mithiam pawl Sir William Ramsay, William F. Albright
tbk. nih Dr Luke tialmi cauk a palhnak langhter duh ah dothlatnak an
tuah tikah, a hmaannak tu an hmuhchuah i, an lung ai thleng phah.
Ramsay
hi kum 1800 donghlei i Baibal soiseltu hlipi a rak si, a hngakchiat lio
in Baibal soiselnak kong cawnpiakmi a si, Biakam Thar cauk khi A.D. 2
canceo lio hrawng ah rak ttawncop luklak in an tialmi a si, zumhtlak a
si lo tiah rak cawnpiakmi pa a si.
Ramsay
nih Asian Minor (Turkey ram hrawng) i Paul khuatlawnnak hmun pawl kha a
va kalhnawh hna i, Dr Luke tialmi Thawngtha cauk le Lamkaltu cauk
palhnak langhter nakding caah a va dothlat hna.
A
khualtawnnak lampi ah vawlei a cawh hna i, tehte a kawl hna. Ramsay nih
Baibal a hmuhning a thlen dih cikcek i, Dr Luke a hun dirpi lehlam.
"Luke hi first-rank historian a si, a tialmi hi zumhtlak taktak facts a
si hlei ah, (Dr Luke hi) historian thiamnak taktak a ngeimi a si fawn. A
tawinak in cun, Luke hi vawleicung historian lianngan bikbik hna lak ah
telh awk a si," a ti.
Kum
1896 in Ramsay nih 'St. Paul the Traveler and the Roman Citizen,' timi
cauk chuah hram a thok. Vawleicung ah Baibal soiseltu anih anih timi
pawl lakah lungtuainak a chuak, Baibal palhnak kawl ah ai thawhmi pa
nih, Baibal hmaannak tu a tial caah a si. Thil ai bingtalet.
Dr
Luke tialmi Thawngtha cauk le Lamkaltu cauk ah tinpel tia hmanh palh lo
in a hmaannak kong kha Ramsay nih kum 20 chung cauk in a chuah hna.
Tehte a langhtermi pawl an tthawn taktak caah, Pathian um a zumlomi mi
tampi nih an zumhnak an hlawt i, Khrihfa ah an lut phah.
John Hopkins
University i Semitic holh (a fawinak in Middle East holh) cawnnak
professor hlun le archaelogist minthang William F. Albright hi Ramsay
bantukte hin, Baibal soiseltu le a palhnak a kawltu a si. Sihmanhsehlaw, Ramsay bantuk in Baibal a hmuhning a thlen dih cikcek ve. Vawlei cawh in Baibal palhnak tete heh tiah a kawl ttualmal i, Dr Luke tialmi Thawngtha cauk le Lamkaltu cauk hi zumhtlak taktak an si, Baibal ningpi hin, history source zumhtlak a si tiah a hun hmuhchuah hnu ah, a ti.
Cauk 'The New Evidence That Demands a Verdict' a chuah i, Albright nih hitihin a tial, "Pakhat hnu pakhat (ka) hmuhchuah deuhdeuh i rel cawk lo tiang in a hmaan taktakmi a si i, Baibal hi history source a si tiah (ka) pom deuhdeuh," a ti.
Mithiam ah ai ruatmi pawl nih Khrih hrinnak kong Luke 2:1-5 khi hitihin an rak soisel, milurelnak a rak um hrimhrim lo i, ahohmanh an chuahkehnak khua ah an kir lo, an rak ti. Josephus nih pei Syria ram, ramkulh uktu Quirinius i milurelnak a tuahmi kha A.D. 6 tiah nithla a khenh ko cu, Khrih hrinnak caah a tlai tuk, an ti.
Asinain
archaeologist pawl nih tehte a hun hmuhchuah tikah, mithiam i ai ruatmi
pawl hi an rak palh diam. Quirinius nih voi 2 tiang ramkulh uktu a
tuan, 7 B.C. ah a tuan hmasa. Kum 7 B.C hi Khrih chuah caan he ai milh
bakmi a si.
Biakam
Thar cauk scholar tihzahmi F.F. Bruce nih a chim i, chanthar soiseltu
mithiam pawl nih Luke a palh tiah an lunghrinhnak zawn tete ah hin,
archaeologist pawl nih atu le atu in Luke a hmaannak tehte tu an
hmuhchuah hna i, soiseltu pawl palhnak a lang lengmang, a ti.
3. Pathian Um A Zumlomi Oxford Professor A Lung A Pem
Oxford
University i Renaissance literature i Pathian um a zumlomi (agnostic)
professor C. S. Lewis, cathialthiam cungcuang le tuanphung biafang
kherhlaitham min ngei nih Baibal Biakam Thar hi tuanphung sawhsawh, a
tialtu pawl i an ttawncop luklakmi lawngte a si tiah a rak ti peng.
Sihmanhsehlaw,
Lewis nih Baibal rel hram a hun i thok, Biakam Thar Thawngtha cauk pawl
khi a hnu rel hna i, hlan chan lio tuanphung he an i dannak taktak a
hun hngalh, a khuaruah a har. "Tuanphung sawhsawh (myth) a si ruam ttung
lo," tiah a hun ti diam.
Lewis
hi hlan chan lio tuanphung (ancient mythologies) kong a hngal tuk
hringhranmi a si tiah hun nolh ding a si. Baibal a rel hnu in, Khrih
zultu tha taktak ah ai cang i, kum zabu 20 chung i Khrihfa dirkamhtu
suttung biapi bik 'liangpi taktak' ah ai cang ti awk a tha.
A
chan lio ah German sianginn ah Baibal soiselnak a lar sanglingpi a si.
Biabal a soiseltu theologian minthang pawl Rudolph Bultman tbk. nih
Biakam Thar i Jesuh hrinnak thianghlim kong tehna, khuaruahhar a tuahmi
thil tehna le (Khrih) a thawhthannak tehna khi an zum lo i, (Khrih)
zultu pawl nih an phuahcopmi a si, an rak ti.
Lewis
nih hi (German) theologian pawl hi a rak paih (challenge) hna. "Hi mi
hna (theologian) pawl nih hin, tuanphung (myth) zei tluk tam dah an rel
cang ti hngalh ka duh," tiah Lewis nih a ti. Tuanphung (mythological)
caholh kongah kherhlaitu/ soiseltu professor kum tampi ka tuan cang i,
tuanphung tham cu ka hngalh ko hen cu, a ti. "Biakam Thar Thawngtha cauk
hi tuanphung an si lo," a ti.
4. Profet Nih Kum Zabu Tampi Lio Ah Ahlankan In An Phuan
Genesis
3:15 ah, Pathian nih rulhreu le minu Eve karlak ah i ral nakding kong
bia a chim, "Nang le hi minu karlak le na tefa le (minu) tefa karlak ah i
ralnak ka chiah lai; (minu fapa nih) na lu ah an rial lai i, nang nih a
kemit ah na cuh lai," tiah rulhreu sinah a ti.
Hihi
Pathian nih hmailei i a cang dingmi bia a phuanmi a si. Hi zawn ah 'pa
ci' a ti lo, 'nu ci' a ti i, fiang tak in a langmi cu, ngaknu thianghlim
Mary nih 'pa ci' tel lo in, Thiang Thlarau in pawimi Fapa Khrih a
hrinnak thianghlim kong a chimmi a si.
Satan
nih Khrih kemit ah cuh a zalh, vailamtah i a thih nakding kham ai zuam
nain, Khrih nih vailam ah Satan lu a rial. Sual ngaihthiamnak caah
vailam i a thih hnu ah Khrih nih thihnak le thlan a tei.
Isaiah
7:14 ah, "Amah Bawipa hrimhrim nih hmelchunhnak pakhat an pek lai: Pa
hngallo (virgin) nih fa a pawi lai i, fapa a hrin lai, a min ah Immanuel
ti a si lai," a ti. Matthai le Luke nih hi bia a tlinnak hi an
langhter.
5. Khrihfa Hmasa Bik Pawl Nih 'Virgin Birth' Hi An Zumh
Vanrang
toi Khrihfa hmasa bikbik pawl nih Khrih hrinnak thianghlim hi an zumh
dihmi a si. Cu an zumhnak cu, 'Lamkaltu Hna Zumhnak' nih a fehter.
Lamkaltu Hna Zumhnak nih cun hitihin a ti:
"Cungnung Bik Pa Pathian, van le vawlei sertu ka zumh;
Cun a Fapa ngeihchunte Jesuh Khrih kan Bawipa:
Virgin Mary nih Thiang Thlarau in a pawimi i a hrinmi a si" a ti. (duhnak zawn lakmi)
Hi
zumhnak 'virgin birth' hi A.D. 325 Nicene Zumhnak nih a fehter i,
pehzulh in Catholic, Eastern Orthodox le Protestant Khrihfa nih an zumh.
Biadonghnak:
Khrih Jesuh hrinnak thianghlim (virgin birth) hi Biakam Thar Thawngtha
cauk nih an langhter. Cu an langhtermi cu, chanthar i tehte hmuhchuahmi
nih a hmaannak kong an fehter. Ka fim, ka thiam ai timi Pathian zumlotu
pawl le liberal theologian pawl nih Khrih 'virgin birth' an zum lo.
A
cunglei i langhtermi anmah bantuk mithiam pawl tu nih cun, Biabal thate
in an rel, felte in an dothlat hnu ah, an hngalhnak nih a rak phak lomi
tehte an hmuh hna i, Khrih zultu tha tu ah an i cang lehlam.
Yale University archaeologist & professor Millard Burrows nih, "Liberal
theologian tampi i (Baibal kong ah) ahleihluat tuk in zumhlonak
(lunghrinnak) an ngeihmi hi, cahlun (data) hmuh khawhmi pawl felte in an
chekhlatnak in (a hrampi) an i lakmi a si lo, supernatural ralchanh
zumhnak derthawmnak nganpi in a rami tu a si," a ti.
Sunday, 27 November 2016
Kawlram le ramdang riantuanning cuaithlainak.
Ceng hngia nih sa an seh i.a tit thatnak le a thawtnak vialte an ei dih hnuah.aruh lawng a tangcangmi cu.zuleva nih an zuanhnawh bantukin kawlrampi chungah.a thatnak le a thawtnak adih teh hnuah, zapi zaran cu.eiter le dinter asi tikah ahodah.a paw cu a khim kho hrim hnga mu.
A cung hmanthlak khi kawlram lam phahningcang cu asi.lung khi minung baknih an khuai an den dih hnuah.an kutin mawtaw kalnak lam an phah rih.vawleicungah mah bantuk riang hi a honihdah an tuan tawn i khuazeiram ahdah kan hmuh tawn.a tuantu khi pa hmanh an si rih lo nupi an si chap bei.zeitlung zaangfakdah an si.kan uknak athatlo rungah.khi hnuah khin thetse an phorh rih lai i minung baknih kattaza zohdawh fangin minung baknih an toih rih hoi lai cuh.ruah voikhat a sur lai i.atu an phah mi.lung khi an lang dih than lai.
Malaysia Thailand India Tuluk ram innpa tete hna khi kan zoh hmanh hna lai.mawtaw lam pe 12-18 a kaumi cu thengin an chunh dih hnuah.seh nih lung vialte khi a phah dih i. kattaza zong seh nih a toih dih.minung hrimhrim nih an kut in an tong lo.a thatning khuaruahhar asi.a tleu bakin a tleu.a cungah Arsa Voksa thle hna seh law kan ei lai ti tlukin an lam a thian.
Ceng hngia nih sa an seh i.a tit thatnak le a thawtnak vialte an ei dih hnuah.aruh lawng a tangcangmi cu.zuleva nih an zuanhnawh bantukin kawlrampi chungah.a thatnak le a thawtnak adih teh hnuah, zapi zaran cu.eiter le dinter asi tikah ahodah.a paw cu a khim kho hrim hnga mu.
A cung hmanthlak khi kawlram lam phahningcang cu asi.lung khi minung baknih an khuai an den dih hnuah.an kutin mawtaw kalnak lam an phah rih.vawleicungah mah bantuk riang hi a honihdah an tuan tawn i khuazeiram ahdah kan hmuh tawn.a tuantu khi pa hmanh an si rih lo nupi an si chap bei.zeitlung zaangfakdah an si.kan uknak athatlo rungah.khi hnuah khin thetse an phorh rih lai i minung baknih kattaza zohdawh fangin minung baknih an toih rih hoi lai cuh.ruah voikhat a sur lai i.atu an phah mi.lung khi an lang dih than lai.
Malaysia Thailand India Tuluk ram innpa tete hna khi kan zoh hmanh hna lai.mawtaw lam pe 12-18 a kaumi cu thengin an chunh dih hnuah.seh nih lung vialte khi a phah dih i. kattaza zong seh nih a toih dih.minung hrimhrim nih an kut in an tong lo.a thatning khuaruahhar asi.a tleu bakin a tleu.a cungah Arsa Voksa thle hna seh law kan ei lai ti tlukin an lam a thian.
Thursday, 24 November 2016
Christmas or Christmas Day (Old English: Crīstesmæsse, meaning "Christ's Mass") is an annual festival commemorating the birth of Jesus Christ,[7][8] observed most commonly on December 25[4][9][10] as a religious and cultural celebration among billions of people around the world.[2][11][12] A feast central to the Christian liturgical year, it is prepared for by the season of Advent or the Nativity Fast and initiates the season of Christmastide, which historically in the West lasts twelve days and culminates on Twelfth Night;[13] in some traditions, Christmastide includes an Octave.[14] Christmas Day is a public holiday in many of the world's nations,[15][16][17] is celebrated culturally by a large number of non-Christian people,[1][18][19] and is an integral part of the holiday season, while some Christian groups reject the celebration. In several countries, celebrating Christmas Eve on December 24 has the main focus rather than December 25, with gift-giving and sharing a traditional meal with the family.
While the month and date of Jesus' birth are unknown, by the early-to-mid 4th century, the Western Christian Church had placed Christmas on December 25,[20] a date later adopted in the East.[21][22] Today, most Christians celebrate Christmas on the date of December 25 in the Gregorian calendar, which has been adopted almost universally in the civil calendars used in countries throughout the world. However, some Eastern churches celebrate Christmas on the December 25 of the older Julian calendar, which currently corresponds to January 7 in the Gregorian calendar, the day after the Western Christian Church celebrates the Epiphany. This is not a disagreement over the date of Christmas as such, but rather a preference of which calendar should be used to determine the day that is December 25. In the Council of Tours of 567, the Church "declared the twelve days between Christmas and Epiphany to be one unified festal cycle", thus giving significance to both December 25 and January 6.[23][24][25][26][27]
The date of Christmas may have initially been chosen to correspond with the day exactly nine months after the day on which early Christians believed that Jesus was conceived,[28][29] or with one or more ancient polytheistic festivals that occurred near the Roman winter solstice;[30][31] a further solar connection has been suggested because of a biblical verse[a] identifying Jesus as the "Sun of righteousness".[28][32][33][29]
The celebratory customs associated in various countries with Christmas have a mix of pre-Christian, Christian, and secular themes and origins.[34] Popular modern customs of the holiday include gift giving, completing an Advent calendar or Advent wreath, Christmas music and caroling, lighting a Christingle, an exchange of Christmas cards, church services, a special meal, and the display of various Christmas
decorations, including Christmas trees, Christmas lights, nativity scenes, garlands, wreaths, mistletoe, and holly. In addition, several closely related and often interchangeable figures, known as Santa Claus, Father Christmas, Saint Nicholas, and Christkind, are associated with bringing gifts to children during the Christmas season and have their own body of traditions and lore.[35] Because gift-giving and many other aspects of the Christmas festival involve heightened economic activity, the holiday has become a significant event and a key sales period for retailers and businesses. The economic impact of Christmas is a factor that has grown steadily over the past few centuries in many regions of the world.
"Christmas" is a shortened form of "Christ's mass". It is derived from the Middle English Cristemasse, which is from Old English Crīstesmæsse, a phrase first recorded in 1038[8] followed by the word Cristes-messe in 1131.[36] Crīst (genitive Crīstes) is from Greek Khrīstos (Χριστός), a translation of Hebrew Māšîaḥ (מָשִׁיחַ), "Messiah", meaning "anointed";[37][38] and mæsse is from Latin missa, the celebration of the Eucharist. The form Christenmas was also historically used, but is now considered archaic and dialectal;[39] it derives from Middle English Cristenmasse, literally "Christian mass".[40] Xmas is an abbreviation of Christmas found particularly in print, based on the initial letter chi (Χ) in Greek Khrīstos (Χριστός), "Christ", though numerous style guides discourage its use;[41] it has precedent in Middle English Χρ̄es masse (where "Χρ̄" is an abbreviation for Χριστός).[40]
Adoration of the Shepherds by Gerard van Honthorst depicts the nativity of Jesus
The canonical gospels of Luke and Matthew both describe Jesus as being born in Bethlehem in Judea, to a virgin mother. In the Gospel of Luke account, Joseph and Mary travel from Nazareth to Bethlehem for the census, and Jesus is born there and laid in a manger.[48] Angels proclaim him a savior for all people, and shepherds come to adore him. In the Matthew account, astronomers follow a star to Bethlehem to bring gifts to Jesus, born the king of the Jews. King Herod orders the massacre of all the boys less than two years old in Bethlehem, but the family flees to Egypt and later settles in Nazareth.
While the month and date of Jesus' birth are unknown, by the early-to-mid 4th century, the Western Christian Church had placed Christmas on December 25,[20] a date later adopted in the East.[21][22] Today, most Christians celebrate Christmas on the date of December 25 in the Gregorian calendar, which has been adopted almost universally in the civil calendars used in countries throughout the world. However, some Eastern churches celebrate Christmas on the December 25 of the older Julian calendar, which currently corresponds to January 7 in the Gregorian calendar, the day after the Western Christian Church celebrates the Epiphany. This is not a disagreement over the date of Christmas as such, but rather a preference of which calendar should be used to determine the day that is December 25. In the Council of Tours of 567, the Church "declared the twelve days between Christmas and Epiphany to be one unified festal cycle", thus giving significance to both December 25 and January 6.[23][24][25][26][27]
The date of Christmas may have initially been chosen to correspond with the day exactly nine months after the day on which early Christians believed that Jesus was conceived,[28][29] or with one or more ancient polytheistic festivals that occurred near the Roman winter solstice;[30][31] a further solar connection has been suggested because of a biblical verse[a] identifying Jesus as the "Sun of righteousness".[28][32][33][29]
The celebratory customs associated in various countries with Christmas have a mix of pre-Christian, Christian, and secular themes and origins.[34] Popular modern customs of the holiday include gift giving, completing an Advent calendar or Advent wreath, Christmas music and caroling, lighting a Christingle, an exchange of Christmas cards, church services, a special meal, and the display of various Christmas
decorations, including Christmas trees, Christmas lights, nativity scenes, garlands, wreaths, mistletoe, and holly. In addition, several closely related and often interchangeable figures, known as Santa Claus, Father Christmas, Saint Nicholas, and Christkind, are associated with bringing gifts to children during the Christmas season and have their own body of traditions and lore.[35] Because gift-giving and many other aspects of the Christmas festival involve heightened economic activity, the holiday has become a significant event and a key sales period for retailers and businesses. The economic impact of Christmas is a factor that has grown steadily over the past few centuries in many regions of the world.
"Christmas" is a shortened form of "Christ's mass". It is derived from the Middle English Cristemasse, which is from Old English Crīstesmæsse, a phrase first recorded in 1038[8] followed by the word Cristes-messe in 1131.[36] Crīst (genitive Crīstes) is from Greek Khrīstos (Χριστός), a translation of Hebrew Māšîaḥ (מָשִׁיחַ), "Messiah", meaning "anointed";[37][38] and mæsse is from Latin missa, the celebration of the Eucharist. The form Christenmas was also historically used, but is now considered archaic and dialectal;[39] it derives from Middle English Cristenmasse, literally "Christian mass".[40] Xmas is an abbreviation of Christmas found particularly in print, based on the initial letter chi (Χ) in Greek Khrīstos (Χριστός), "Christ", though numerous style guides discourage its use;[41] it has precedent in Middle English Χρ̄es masse (where "Χρ̄" is an abbreviation for Χριστός).[40]
Other names
In addition to "Christmas", the holiday has been known by various other names throughout its history. The Anglo-Saxons referred to the feast as "midwinter",[42][43] or, more rarely, as Nātiuiteð (from Latin nātīvitās below).[42][44] "Nativity", meaning "birth", is from Latin nātīvitās.[45] In Old English, Gēola (Yule) referred to the period corresponding to December and January, which was eventually equated with Christian Christmas.[46] "Noel" (or "Nowel") entered English in the late 14th century and is from the Old French noël or naël, itself ultimately from the Latin nātālis (diēs), "birth (day)".[47]Adoration of the Shepherds by Gerard van Honthorst depicts the nativity of Jesus
The canonical gospels of Luke and Matthew both describe Jesus as being born in Bethlehem in Judea, to a virgin mother. In the Gospel of Luke account, Joseph and Mary travel from Nazareth to Bethlehem for the census, and Jesus is born there and laid in a manger.[48] Angels proclaim him a savior for all people, and shepherds come to adore him. In the Matthew account, astronomers follow a star to Bethlehem to bring gifts to Jesus, born the king of the Jews. King Herod orders the massacre of all the boys less than two years old in Bethlehem, but the family flees to Egypt and later settles in Nazareth.
Ngaknu
thiang Mary nih March 25 in Khrih pawi hram a thok i, thla 9nak
December 25 ah a hrin tiah hlan chan Khrihfa cathiam pawl nih an rak
tuak.
Baibal
Biakam Thar Thawngtha cauk Matthai le Luke nih Jesuh Khrih hrinnak kong
an tial nain, a kum le a ni an tial lo. Thawngtha cauk 3 lak ah tial
hmasa bikmi ah ruahmi Mark nih Khrih hrinnak kong a tial lo, Tipil Petu
John le Jordan tiva i Jesuh Khrih tipil innak in a thok.
Cucaah,
ahohmanh nih Khrih chuah ni an hngal lo i, hlan chan cathiam pawl nih
tuakdamh lawngte in an rak chim cio. Christmas tuanbia tial luaimai lo
in, kan tlangtar bakte lawng kan run tial lai.
Christmas le December 25
Rome siangpahrang Aurelian (A.D.270–275) nih December 25 ah lawkih (pagan) 'nika pathian' chuah ni a rak lawmhnak in ai thok a timi an um.
A
hnu ah Rome siangpahrang Constantine kha Khrihfa hung si kaw, Aurelian
nawl ai cawn i, December 25 ah Jesuh chuah ni a tuah, Malakhi 4:2 :-"...
ka min a tihzahmi nannih caah cun, 'dinnak nika' a chuak lai," ti khi a
pehtlaihter ti a si.
Asinain Church of England Liturgical Commission
le Khrihfa scholar pawl nih a cunglei bia khi fakpi in an al. Ngaknu
thiang Mary sinah Pathian vancungmi Gabriel nih 'Thiang Thlarau in fa na
pawi lai' a ti le nau a pawi ni kha March 25 (Julian calendar) a si
tiah an tuak i, December 25 ah Khrih hrin in an tuak.
Khrihfa hmasa (Church Fathers) Irenaeus @ Bishop of Lugdunum (A.D 130 –202) le Sextus Julius Africanus (A.D 160 – 240) nih March 25 pawi le December 25 hrin in an rak tuak hmasa.
Khrihfa
hmasa St. Irenaeus hi lamkaltu John i a zultu a si i, Khrih caah martar
in a thi ve. John hi Khrih zultu, Thawngtha John le Biaphuan (Biathlam)
catialtu kha a si.
Sextus Julius Africanus hi Jerusalem khua i a chuakmi tiah an zumhmi le
Emau (Jesuh thawhthan hnu langhnak) khua ah a ummi a si. Khualtlawng le
historian, Church history tialtu a si.
An tuakmi ni March 25 hi Genesis i Pathian nih (vawlei) ser a thok ni tiah Sextus Julius Africanus nih a tuak fawn. Jew calendar Nisan 14 hi March 25 a si ve. Nisan 14 (March 25) ah hin, Pathian
nih (vawlei) a ser ni, Izipt ram sal in Moses nih Jew miphun a chuahpi
hna ni le lanhtak puai a si tiah Jew nih an tuak ve.
March 25 hi Mary paw chungah Khrih Jesuh ai sem ni le a chuah hnu le
rian a tuan hnu i vailamtah i a thih ni zong kha March 25 thiam ah a si
tiah an tuak fawn.
March
25 hi minung titsa ah Khrih ai sem ni a si tiah a pom lomi an um
tthiam. A phunphun in December 25, Christmas ah khiah hi a almi an um
ko. Rome siangpahrang Aurelian thokmi lawkih (pagan) puai he a cunglei i kan langhter bantuk khin, a pehtlaihtermi an um tthiamtthiam ve.
Rome pagan puai hi vawlei pumsa nuamhnak puai, nu tlaihhrem puai,
lainawn puai, mivuak puai, midang thlanglamhnak puai a si a timi an um
i, Khrihfa nih hi pagan minung pawl hi Khrihfa i canter an duh hna caah
December 25 hi Christmas ah an khiah tbk. zong a um ko.
Asinain Khrihfa hmasa St. Irenaeus le Sextus Julius Africanus nih March 25 in December 25 an tuakmi a pommi caah cun, Rome siangpahrang Aurelian thokmi lawkih (pagan) puai he ai pehtlai lo.
Oxford Companion to Christian Thought
nih a langhter i, (hlan Khrihfa nih) December 25 hi Khrih chuah ni i an
rak khiahnak hi March 25 ah (Mary nih) a pawi ti zumhnak hrambunh in
rak tuah dawh an si, a ti.
Rome
siangpahrang Aurelian nih (an) 'nika pathian' puai tuah dingin bia a
khiah hlan ah Khrihfa nih December 25 ah Christmas rak tuah cang dawh an
si cang, Aurelian nih Khrihfa 'challenge' nak caah lawkih (pagan) puai
hi rak tuah sehlaw a dawh tiah Oxford Companion nih a ti.
Asinain A.D. 300 hlan ah Christmas puai an tuah tiah cahlun hmuhmi a um lo. A.D. 379 ah Rome siangpahrang Constantine nih Christmas a tuah ti belte a um. Nichuahlei ram um hlan lio Khrihfa tu nih cun, January 6 ah "Epiphany"
tiin Khrih chuahnak, mifim pawl (magi) nih laksawng an rak peknak le
Khrih nih Jordan tiva i tipil a innak philhlonak caah an rak hman.
Julian
calendar March 25 hi atu i kan hmanmi Gregorian calendar he a caan ai
khah deuh lo caah, kum zabu 20 hrawng ah Khrihfa nih Julian calendar cu a
thar in an rak remh i, an hman.
Wednesday, 23 November 2016
BIAFIM ( 3 )
1) Khuaruahnak a ngei tlawmmi nu nih cun a va ding thimnak kongah biakhiahnak a ser sual lengmang i a donghnak ah cun “Kei hi cu mi vanchia si dingin zingnu nih a ka ser rua,” tiin amah le mah aa hnem ṭhan tawn.
2) A thluak tlawmmi pa nih lenglei dawhnak in a nupi ding a kawl tawn. A saduhthahmi nu sin in lawmhnak a hmuh lo tikah a thli tein aa cal lawng aa dawmh ṭhan tawn.
1) Khuaruahnak a ngei tlawmmi nu nih cun a va ding thimnak kongah biakhiahnak a ser sual lengmang i a donghnak ah cun “Kei hi cu mi vanchia si dingin zingnu nih a ka ser rua,” tiin amah le mah aa hnem ṭhan tawn.
2) A thluak tlawmmi pa nih lenglei dawhnak in a nupi ding a kawl tawn. A saduhthahmi nu sin in lawmhnak a hmuh lo tikah a thli tein aa cal lawng aa dawmh ṭhan tawn.
3) Ngeihchiah chawva zoh in nupi le va a kawl tawnmi nih sifahnak ka ton ṭhiamṭhiam lai ti hi rak hngal seh.
4) Dawtnak bia chimh cu aa fawih ngaingai ko nain hmuh khawhmi dawtnak langhter cu aa harh ngai fawn. Zeiruangah dah si?
5) Aa dawh asiloah aa rem na timi le na duhmi phun a um ko lai. Asinain dawtnak cu pakhat lawng ngeih vaa tiim. Cu na dawtmi caah cun zumhtlaknak tinung kha luanter zungzal ko.
6) Na ngandam ngai lio le nangmah cangin na taksa aa dawh bik lio caan ah an duh ngaitu nakin, na zawt lio caan le na taksa zohchia in a um ko bu zongah na zawn an ruattu kha vaa thim deuh. Anih nihcun na taksa fahtuar le lungfah an siang hrim lai lo…
7) Na sifah ruang le ca na thiam lem lo ruangah sir ah an hnawltu cu va kaltak ve ko. Zingnu nih an serpiakmi na phuttawk, na caah a ṭha dingmi cu a caante ah na ton te ko lai…
8) Nupi le va thim kongah biakhiahnak tuah aa harh ngai ko zongah lungrethei duh hlah. Na caah a ṭha bikmi le zeizong vialte a hngal dihtu Pathian sinah chim law, amah nihcun a caante ah an pek ko lai…
9) I lunghrinhnak nih i alhniarnak le i ṭhennak a chuahter tawn. Tangdornak nihcun dawtnak a karhter lawng si loin, aa ṭhek cangmi zong a pumhsuat ṭhan tawn.
10) Vawleicung ah mehthaw bikmi cu voksa, arsa, cawgsa etc... si loin, lungthote le lungrualte in chungkhar tlingin rawldumṭi hi “Vawleicung mehthaw bik” cu a rak si ko.
4) Dawtnak bia chimh cu aa fawih ngaingai ko nain hmuh khawhmi dawtnak langhter cu aa harh ngai fawn. Zeiruangah dah si?
5) Aa dawh asiloah aa rem na timi le na duhmi phun a um ko lai. Asinain dawtnak cu pakhat lawng ngeih vaa tiim. Cu na dawtmi caah cun zumhtlaknak tinung kha luanter zungzal ko.
6) Na ngandam ngai lio le nangmah cangin na taksa aa dawh bik lio caan ah an duh ngaitu nakin, na zawt lio caan le na taksa zohchia in a um ko bu zongah na zawn an ruattu kha vaa thim deuh. Anih nihcun na taksa fahtuar le lungfah an siang hrim lai lo…
7) Na sifah ruang le ca na thiam lem lo ruangah sir ah an hnawltu cu va kaltak ve ko. Zingnu nih an serpiakmi na phuttawk, na caah a ṭha dingmi cu a caante ah na ton te ko lai…
8) Nupi le va thim kongah biakhiahnak tuah aa harh ngai ko zongah lungrethei duh hlah. Na caah a ṭha bikmi le zeizong vialte a hngal dihtu Pathian sinah chim law, amah nihcun a caante ah an pek ko lai…
9) I lunghrinhnak nih i alhniarnak le i ṭhennak a chuahter tawn. Tangdornak nihcun dawtnak a karhter lawng si loin, aa ṭhek cangmi zong a pumhsuat ṭhan tawn.
10) Vawleicung ah mehthaw bikmi cu voksa, arsa, cawgsa etc... si loin, lungthote le lungrualte in chungkhar tlingin rawldumṭi hi “Vawleicung mehthaw bik” cu a rak si ko.
11. Kan taksa nakin kan thinlung nih thilrit a phurh tam deuh.
12. Vawleicung ah a paam bikmi le a paam lo bikmi cu ka biaka hi a si.
12. Vawleicung ah a paam bikmi le a paam lo bikmi cu ka biaka hi a si.
13. Vawleicung ah hngalh a har bikmi cu a zatawk hi a si.
14. Vawleicung ah a tawi bikmi le a sau bikmi cu caan a si.
15. Tlaihchantu a ngei lomi cu Chandeih nakin ṭih an nung deuh.
16. Lei a batu nakin a battertu nih aa cinken deuh tawn.
17. Mah miphun konglam fiangte in hngalh hi mah le mah i hngalhfiannak a si.
18. Ruahchannak ngeih buin mi cungah thatnak a tuahmi hna khi miṭhalo zia thup thiam umdanning a si.
14. Vawleicung ah a tawi bikmi le a sau bikmi cu caan a si.
15. Tlaihchantu a ngei lomi cu Chandeih nakin ṭih an nung deuh.
16. Lei a batu nakin a battertu nih aa cinken deuh tawn.
17. Mah miphun konglam fiangte in hngalh hi mah le mah i hngalhfiannak a si.
18. Ruahchannak ngeih buin mi cungah thatnak a tuahmi hna khi miṭhalo zia thup thiam umdanning a si.
LAI NUNPHUNG CHEUKHAT
1. Kawi le Maw
*******************
Laimi hi miphun dang he i lawh lonak tete kan ngei. Miphun dang hi kawi, hawikom, tlonglengṭi tibantukin a phunphun an ngei i an i bawm an i daw ve ko lai. Voikhat i bawmhnak in maw, i tonnak in maw an i komhngamh colh ko lai.
Laimi cu kan hmette in kanmah he thinlung khat, tlonglengṭi khat, ṭhial loin aa komhngamhmi kan ngei hna. Hi hna hi kan innchung tang hmanhah kan chimh lomi hna hmanh kan thinlung ummi bia kha kan chimhrelhmi an si tawn. Cucaah nupiṭhit nikhua ahcun kawi le maw hi i tlaih a si tawn. A fian deuhnak cun a man in kawi le maw tlaih kan ngei.
Nihin kan i umh i Pathian hmai ah kut kan i sih tikah a herh ruangah kan pawngkam i mitpheng ah a dir liangluang mi; mithmai a ngeih caah kawi ah kan i tlaihmi zohzun kawi bantuk hi a si lo. Mithmai ngei cu an kawi le an maw an tampi i an kawile nau an ngeih hmanh aa thei lo mi tiangin an tam.
Laiphung ngaingai ahcun kawi cu pakhatte i tlaih a si i a ṭhohkhantu milu tamnak hi kawi tlaihnak kongah kan hmanmi a si lo. Nihin ah kan hmanmi biakinn i kutsihnak le ṭhitumh ni i dirpitu lawngah kan ruahmi thil hna hi cu, kan pupa hna nih kawi i tlaih timi he cun tahchunh awk a ṭha rua hnga lo.
Kawi tlaihnak cu kawizaang timi a zaang titpi kha cuai hnihthum tia in hlawi i i pek, asiloah cheukhat khua nih cun a ruh (phui) kha a hnakpang khatlei pahnih veve he aa hluaitlai in i pek a si tawn. Chunthah i a dir thah paohah i pek lengmang a si ko. Hika zawnah kawisa cu kan i pe cio ko nain mah le khua cio in a sa kan i pekmi aa dang men lai. Nihin ahcun khuapi deuhah tangka in i pek a si deuh ve cang. A kawi zong nih a ngeih tawk a tlawmh lai i zupu zong a tlawmh chih ve lai.
Kawi a biapit ning hi an kaa in ‘ka kawi’ tiah an i auh lawng hi a si lo, zupu pu khat an dah lai zongah a kawi kha an auh i amah nih a dah lai, an innchung sang ah thil pipa, chiatṭhatnak a um le khua an khaan tik zongah an theihter lai i aa tel lai. Thah le dah an tuah khawh zongah a hram in a dongh, tualphiah ni tiang amah nih abikin a tlaangtlaak hna lai. Tualphiah dih i fimtawl in a donghnak tualphiah zu an dahmi tiangin ṭuanvo a laak dih lai.
A kawile an ṭilhtlawh (thih ni) nikhua ah ar a thah lai i rawl a put hna lai. Hi bantukin kawi hi chungkhar caah santlai tuk mi a si caah an fale chan tiang zongah philhthlau lo tein an i hlam lengmang. A fa nih kawi dang a ngeih i mi dang a kawih hmanh ah an innchung ah fel le teimak tein rian a rak ṭuan, a rak dawtu hna a pa kawi kha an philh phung a si lo. Chunhthah i a dir an thah khawh ahcun sa kuttum tia, zohco tal cu an hleh lengmang hna.
Chunhthah caan a chuah tikah a herh lomi thil an chuak tawn. Sathah, zudah a si caah zohchia khenhhru in a ummi fimtawl tiang, mi an kawhmi hna ahodah a ra, a ra lo, an eimi buh le sa a cham, a za ti vialte kha a rian a si dih. Thil pakhatkhat a baumi a um sual ahcun a rannak in a chunthattu a kawile kha a thanh hna lai. Tahchunhnak ah a kawi i a unau chuahpi tibantuk an rat lo ahcun a ruang zeidah a si ti kha a hlat lai i, rem an hauh ahcun mi a fial hna hnu ah a remter hna lai.
Maw belte cu a hlankanh in mawpi, mawlai, mawte tiah pathum hi i tlaih phung kan ngei. A vangeih nikhua ah an ngeih tawkte an tlawmh lai. Cu a mawle nih cun chiatṭhat a ton ni ah an teltumpi lai. An mawnu va a ngeih ni ahcun a va inn tiang him tein a phanh tiang rian an ngei i an kilven lai. A va inn a phanh hnu zongah a li a leng sual lai tiah thlakhat chung zong an riahpi ko lai. Maw man an hmuh ve.
2. Arthin tuh
***************
Hi biafang hi mizaw zoh ti duhnak a si. Abikin fakpi i khawndennak a tong i lamhla i a ummi a chungkhat nih mingaihchia an si ve caah sa pakhat an i put i an rak zoh. An thah i innpa chakthlang vialte nih an eidin.
Cun mizaw a ceimi an um tikah le a nung ti lai lo tiah an ruahmi hna cu ar an i put i an va zoh, vok zong in an i zoh. A sullam cu Laimi kan caah sa chungril cu a thaw bikah kan chiah i a thin le a lung chinchin cu holhnak hmanhah “upa sa” ti a si i kan sunhsak tukmi a si caah a nun chungah a thin hi chumh in a kaa ah tuh i eiter ti duhnak a si ko. A min cu arthintuh ti a si ko nain a ngei nih cun vok zong an thah i an i zohnak ko.
Arthin tuh timi ahhin a bikin thi le sa aa tlaimi hna zong, aa dawhriami hna zong mithi deng va chawnhbiak canah tuahmi a si caah a nun chungah hi hi a tuah lo le an tuah manh lo ahcun an lungsia a herh ngaingai tawn. A nun chungah a hmanung bik an va biakchawnh ti tluk ah ruahmi a si.
3. Lungdonh
****************
Khua hauka ah Laimi nih a thimi lungdonh (piles of stone) an tuahmi kan hmuh ṭheo tawn. A lungdonh ah hmaihum le darkhuang hna an tar tawn. Mah lungdonh cu hri le hreng in a thimi a si ahcun vailamtah bantukin an kar i ( X ) muipu kha thing ah an suai i an tar chih tawn. Hi an suaimi cu hrengkhenh in a thi tinak kha langhter duhnak a si.
Hika zawnah hngalh awk pakhat cu acozah nih an thahmi a si le si lo hngalh duh ahcun hauleng ah an vui maw vui lo ti nih khan a langhter ko.
Lungdonh timi hi mithi mi hna philh lonak caah tuahmi a si deuh. A ti kho paoh nih an tuahmi a si ko nain a bik cun khual, khua lamhla deuh ah a thi i a ruak hna khua i a phan kho lo mi hna nih hin an tuahmi a si deuh. Ruak a tlun khawh lo tikah a ti kho nih cun a zual a than le cangka in aa donh colh zong an um. Lung aa donh kho nih cun laam zong an serh lawlaw. Nihin kan Khrihfa chan hmanhah lungdonh cu kan ngol kho rih lo.
Lungdonh hi ki khat rian a si i thlacam zong a um lo. Hlan ahcun mithi caah kuatmi le hunhmi tete an tuah tawn. Khuachung tlangval hna nih asiloah an fialmi hna nih lung kha an kawl. Cheukhat lung a harnak khua ahcun an tlunkal pahah an i ngiat pah cia. Lung a harnak khua ahcun a dir thah bakin tlangval kha an fial hna i tlangval zong nih biatak tein an kawl, an phorh, an put, an tlunh ve. Lung an donhnak ahcun paih an tuah i laam zong an tuah. Cu hnu ah inn ah an tlung i zu an ding, zaanriah an ei, an i pai i nuam ngai in an laam.
Cun lungdonh cu khualtlawng, lo kalmi hna i dinhnak le ṭhuttonak ṭha in kaupi in an tuah i mithi i a konglam kha an ṭial tawn. Hlan ahcun sanu lemnak caah an ngeihmi thilhring maihum, muko, marlei pawl kha an pemh, awng lakin an tuah hnu ah thing cungah an cinh i an khenh chih, an thlai tawn hna. Ṭhinṭhang an donh i, pura kha lung le vawlei in an hnuai. A pawng ah khonrua (rua kha a hram in an sah i a par kut tiang) tan loin pahnih an bunh. Bihthlalang le puan rang kha an thlai hna.
Ralkut, thih fakin a thimi hna caah cun an nun lio i an thilpuan thilri pawk kha ‘kan hmuh ahcun kan lung a fak ṭhan’ tiah an ruah caah thing ah an khenh chih dih hna i khuacaan sinah an ciam dih ko.
1. Kawi le Maw
*******************
Laimi hi miphun dang he i lawh lonak tete kan ngei. Miphun dang hi kawi, hawikom, tlonglengṭi tibantukin a phunphun an ngei i an i bawm an i daw ve ko lai. Voikhat i bawmhnak in maw, i tonnak in maw an i komhngamh colh ko lai.
Laimi cu kan hmette in kanmah he thinlung khat, tlonglengṭi khat, ṭhial loin aa komhngamhmi kan ngei hna. Hi hna hi kan innchung tang hmanhah kan chimh lomi hna hmanh kan thinlung ummi bia kha kan chimhrelhmi an si tawn. Cucaah nupiṭhit nikhua ahcun kawi le maw hi i tlaih a si tawn. A fian deuhnak cun a man in kawi le maw tlaih kan ngei.
Nihin kan i umh i Pathian hmai ah kut kan i sih tikah a herh ruangah kan pawngkam i mitpheng ah a dir liangluang mi; mithmai a ngeih caah kawi ah kan i tlaihmi zohzun kawi bantuk hi a si lo. Mithmai ngei cu an kawi le an maw an tampi i an kawile nau an ngeih hmanh aa thei lo mi tiangin an tam.
Laiphung ngaingai ahcun kawi cu pakhatte i tlaih a si i a ṭhohkhantu milu tamnak hi kawi tlaihnak kongah kan hmanmi a si lo. Nihin ah kan hmanmi biakinn i kutsihnak le ṭhitumh ni i dirpitu lawngah kan ruahmi thil hna hi cu, kan pupa hna nih kawi i tlaih timi he cun tahchunh awk a ṭha rua hnga lo.
Kawi tlaihnak cu kawizaang timi a zaang titpi kha cuai hnihthum tia in hlawi i i pek, asiloah cheukhat khua nih cun a ruh (phui) kha a hnakpang khatlei pahnih veve he aa hluaitlai in i pek a si tawn. Chunthah i a dir thah paohah i pek lengmang a si ko. Hika zawnah kawisa cu kan i pe cio ko nain mah le khua cio in a sa kan i pekmi aa dang men lai. Nihin ahcun khuapi deuhah tangka in i pek a si deuh ve cang. A kawi zong nih a ngeih tawk a tlawmh lai i zupu zong a tlawmh chih ve lai.
Kawi a biapit ning hi an kaa in ‘ka kawi’ tiah an i auh lawng hi a si lo, zupu pu khat an dah lai zongah a kawi kha an auh i amah nih a dah lai, an innchung sang ah thil pipa, chiatṭhatnak a um le khua an khaan tik zongah an theihter lai i aa tel lai. Thah le dah an tuah khawh zongah a hram in a dongh, tualphiah ni tiang amah nih abikin a tlaangtlaak hna lai. Tualphiah dih i fimtawl in a donghnak tualphiah zu an dahmi tiangin ṭuanvo a laak dih lai.
A kawile an ṭilhtlawh (thih ni) nikhua ah ar a thah lai i rawl a put hna lai. Hi bantukin kawi hi chungkhar caah santlai tuk mi a si caah an fale chan tiang zongah philhthlau lo tein an i hlam lengmang. A fa nih kawi dang a ngeih i mi dang a kawih hmanh ah an innchung ah fel le teimak tein rian a rak ṭuan, a rak dawtu hna a pa kawi kha an philh phung a si lo. Chunhthah i a dir an thah khawh ahcun sa kuttum tia, zohco tal cu an hleh lengmang hna.
Chunhthah caan a chuah tikah a herh lomi thil an chuak tawn. Sathah, zudah a si caah zohchia khenhhru in a ummi fimtawl tiang, mi an kawhmi hna ahodah a ra, a ra lo, an eimi buh le sa a cham, a za ti vialte kha a rian a si dih. Thil pakhatkhat a baumi a um sual ahcun a rannak in a chunthattu a kawile kha a thanh hna lai. Tahchunhnak ah a kawi i a unau chuahpi tibantuk an rat lo ahcun a ruang zeidah a si ti kha a hlat lai i, rem an hauh ahcun mi a fial hna hnu ah a remter hna lai.
Maw belte cu a hlankanh in mawpi, mawlai, mawte tiah pathum hi i tlaih phung kan ngei. A vangeih nikhua ah an ngeih tawkte an tlawmh lai. Cu a mawle nih cun chiatṭhat a ton ni ah an teltumpi lai. An mawnu va a ngeih ni ahcun a va inn tiang him tein a phanh tiang rian an ngei i an kilven lai. A va inn a phanh hnu zongah a li a leng sual lai tiah thlakhat chung zong an riahpi ko lai. Maw man an hmuh ve.
2. Arthin tuh
***************
Hi biafang hi mizaw zoh ti duhnak a si. Abikin fakpi i khawndennak a tong i lamhla i a ummi a chungkhat nih mingaihchia an si ve caah sa pakhat an i put i an rak zoh. An thah i innpa chakthlang vialte nih an eidin.
Cun mizaw a ceimi an um tikah le a nung ti lai lo tiah an ruahmi hna cu ar an i put i an va zoh, vok zong in an i zoh. A sullam cu Laimi kan caah sa chungril cu a thaw bikah kan chiah i a thin le a lung chinchin cu holhnak hmanhah “upa sa” ti a si i kan sunhsak tukmi a si caah a nun chungah a thin hi chumh in a kaa ah tuh i eiter ti duhnak a si ko. A min cu arthintuh ti a si ko nain a ngei nih cun vok zong an thah i an i zohnak ko.
Arthin tuh timi ahhin a bikin thi le sa aa tlaimi hna zong, aa dawhriami hna zong mithi deng va chawnhbiak canah tuahmi a si caah a nun chungah hi hi a tuah lo le an tuah manh lo ahcun an lungsia a herh ngaingai tawn. A nun chungah a hmanung bik an va biakchawnh ti tluk ah ruahmi a si.
3. Lungdonh
****************
Khua hauka ah Laimi nih a thimi lungdonh (piles of stone) an tuahmi kan hmuh ṭheo tawn. A lungdonh ah hmaihum le darkhuang hna an tar tawn. Mah lungdonh cu hri le hreng in a thimi a si ahcun vailamtah bantukin an kar i ( X ) muipu kha thing ah an suai i an tar chih tawn. Hi an suaimi cu hrengkhenh in a thi tinak kha langhter duhnak a si.
Hika zawnah hngalh awk pakhat cu acozah nih an thahmi a si le si lo hngalh duh ahcun hauleng ah an vui maw vui lo ti nih khan a langhter ko.
Lungdonh timi hi mithi mi hna philh lonak caah tuahmi a si deuh. A ti kho paoh nih an tuahmi a si ko nain a bik cun khual, khua lamhla deuh ah a thi i a ruak hna khua i a phan kho lo mi hna nih hin an tuahmi a si deuh. Ruak a tlun khawh lo tikah a ti kho nih cun a zual a than le cangka in aa donh colh zong an um. Lung aa donh kho nih cun laam zong an serh lawlaw. Nihin kan Khrihfa chan hmanhah lungdonh cu kan ngol kho rih lo.
Lungdonh hi ki khat rian a si i thlacam zong a um lo. Hlan ahcun mithi caah kuatmi le hunhmi tete an tuah tawn. Khuachung tlangval hna nih asiloah an fialmi hna nih lung kha an kawl. Cheukhat lung a harnak khua ahcun an tlunkal pahah an i ngiat pah cia. Lung a harnak khua ahcun a dir thah bakin tlangval kha an fial hna i tlangval zong nih biatak tein an kawl, an phorh, an put, an tlunh ve. Lung an donhnak ahcun paih an tuah i laam zong an tuah. Cu hnu ah inn ah an tlung i zu an ding, zaanriah an ei, an i pai i nuam ngai in an laam.
Cun lungdonh cu khualtlawng, lo kalmi hna i dinhnak le ṭhuttonak ṭha in kaupi in an tuah i mithi i a konglam kha an ṭial tawn. Hlan ahcun sanu lemnak caah an ngeihmi thilhring maihum, muko, marlei pawl kha an pemh, awng lakin an tuah hnu ah thing cungah an cinh i an khenh chih, an thlai tawn hna. Ṭhinṭhang an donh i, pura kha lung le vawlei in an hnuai. A pawng ah khonrua (rua kha a hram in an sah i a par kut tiang) tan loin pahnih an bunh. Bihthlalang le puan rang kha an thlai hna.
Ralkut, thih fakin a thimi hna caah cun an nun lio i an thilpuan thilri pawk kha ‘kan hmuh ahcun kan lung a fak ṭhan’ tiah an ruah caah thing ah an khenh chih dih hna i khuacaan sinah an ciam dih ko.
Subscribe to:
Posts (Atom)




