(Pathian Kong phuannak hngalh khawhnak) Apeh.
(Bia hmai thi)

Eden dum ah khan Adam le Evi nih Pathian hi a kong dihlak an hngal kho lo an ti, An sining tu kha Pathian bantuk sinak in Pathiannih a hrawm hna tinak a si deuh hnga.
Sual i an tlukhnu hoihna ahcun minungnih Pathian hngalh le Pathian sin phak cu a si kho ti lo i, amah Pathian tu nih a kawl hna.Adam khuazeiah na um a ti.Gen.3:9
(Profet hna hmang in)

Nawl ngaihlonak ruang i Pathian chiatserh an si hnu zongah Porofet hna hmang in a cheuchum tete le phun dangdang in a chimning ai phuanning cu a rak si.Heb.1:1-Pathian nih a sinak kong cu a sermi minung Pathian bantuk sinak a kaltak cangmi sin ah a phuan thiamthiam rih.
(Jesuh khhrih in ai phuang)

Atu kan chan,chan hmanung bik a simi chan ah hin cun,kan sinah fapa in a Bia cu a chim,amah thawng cun Pathiannih van le vawlei vialte kha a ser hna i a mah cu a donghnak i zeizong vialte uktu ding i a thimmi cu a si.Heb.1:2-

Pathian nih vawlei cu a dawttuk hringhran caah a fapa ngeihchun tekha a pek,cucaah amah a zummi paoh cu an thi lai lo,zungzal nunnak an ngei lai. Johan.3:16
Pathian fapa Jesuh khrih hi vawlei misual caah pek a si tikah miphun a thleidang lo i, biaknak zong a thleidang lo,amah a zummi pauh caah a si,

Mi a hohmanh mi sual kan sidih ko i thihhnu thlarau kalnak ding cu zeibantuk biaknak cawnpiaknak zongah hremmun a si ko cang.Biaknak kipnih thihhnu nunnak cu an pom i nunlio ah sualtuah naknih thatnak tuahmi a tei a si ah cun hremhmun kal ding bakah an ruah cio ko. sihmanhsehlaw minih thatnak tuahnak in hremhmun kalnak lam cu hrial khawh a si lo i, misual kan si dih cio ko buin tu ni tiang ah thatnak tuah cu kan i zuam ko i that a duhlo mi hi vawleiah kan um lo.

Biaknak zongnih zeibantuk biaknak a si zongah thatnak tuah cu a fialmi an si dih cio ko,sihmanhsehlaw zeibantuk biaknak hmanhnih mi a khamh kho fawnlo i, a ho minung hmanh Pathian hmaiah an tha kho hlei lo.

Asiahcun thatnak a tuah kholo mi misual aiawh i a thi i, a thothan mi Jesuh khrih sin ah cun kan i paih cio kha a herh i, cutikah amah nih cun a kan ngaihthiam cang tikha kan hngalh nak hnga Biblle nih a kan chimh mi cu a si, amah bantuk sualnak ngaihthiam kho tu zeibantuk biaknak le zeibantuk miphun zongah an um ti lo. Cutin a si ah cun thatnak tuah cu maw sualman zungzal hremhmun luatnak dingah kan i hnek rih ko lai i,midang zong thatnak tuah le tuahlo cun kan tah rih hna lai.

Piangthar cu tuahnak tel lo in khamh kan si i,khamhnak a co cangmi piangthar nih cun thiang Thlarau hruainak in Pathian nawlbia kha a zulh hna caah hi vawlei thlawchuah zong Pathian nih a pek thiamthian ko hna.
Bawipa Pathiannih a Bia thluachuannak kan pek piak ko seh,Amen.

Ngakchia Cawnpiaknak
Minung kan nun caan chung ahhin kan pumsa lawng si loin kan lungput le kan ruahnak zong ai thleng zungzal. Hi pumsa he lungput ziaza he a pahnih ningin a tthangchomi an um bantuk in a ttumchukmi zong kan tampi ve. Minung pakhat nunnak ah ngakchiat lio lungput ziaza le ruahnak ai thlen ning le a tthanchoning hi “a ran bik caan, ai hngalh bik caan” a si ti cu mithmuh kuttongh in kan hmuh khawh ve ciomi si. Ngakchia cu a chuahka i a lom ngaimi a va si zong, cun mi ttiattum lo ngai a va si zongah a upat deuh tikah bochan awktlak, khuaruat kho, lungput kau, mifim cathiam lungput pipa a ngeimi ah i chuah khawh a si. Sinain kam khatlei ah, ngakchia lungput ziaza kong a thiammi cheukhat nihcun, ngakchiat lio tein i tthanpimi ziaza ttha le lungput, kam khatlei ah, lungthin tthalo le ziaza dawhcah lo nih chanchung tiang a nguh khawh tawn hna, an ti.

Vawleicung hngakchia vialte hi, buaktlak cun an ziaza le khuaruahnak ah an tthancho ning an i khat dih ko, an ti. Hngakchia paohpaoh nih an mit in cawlcangh hram an thok, tthut an von i thok, lamkal hram an i thok, holh an von thiam le khua tuaktan hram an in thok tbk. ah an thilthiam khawh caan hrawnghrang (an tthancho ning) hi Tuluk miphun a si ruangah a rang deuh hlei lo i, mirum fa a si ruangah a tuan deuh hleimi zong an si lo. A buaktlak cun i khat dih cio si ko. Hiti leikam hoih in hngakchia an tthancho ning tuaktan cu a awl te ko lai dah. Asinain, phundang leikap cun an tthancho ning i dan khawh dih cio si caah a tuaktan har. Mi mithmai a dalh ngaimi hngakchia maw si te lai, asiloah mi zakzum dah si te hnga, zaaran nakin a thluak ttha lai maw, asiloah a fim hlei te hnga dah, mi marzaang thazaang tthawng maw si te lai, mi derthawm santlai lo dah si te lai tbk. pawl hi cu, ngakchia an chuahka cun ruahdamh awk a ttha lomi thil an si. Hi zawn ahhin cun hngakchia a tthannak pawngkam, nu le pa nih an zohkhenh ning cungah aa hngatmi si.

Hlan chan mifim pawl nihcun, minung pakhat i a pumpak lungput ziaza le dirhmun caah hin a nu le a pa cii [an cii-ruang] a biapi tuk tiah an rak zumh. Sihmanhsehlaw, nihin ni ah cun, hngakchia lungput ziaza tthancho ning kong a ngiahlaitu mifim pawl nih ttha tein an kherhlai i an hmuhning ah, “cii-ruang a biapi lo, nu le pa nih an zohkhenh ning, tuahsernak in an cawnpiak ning le a pawngkam a tthannak a unau le a hawikom an biapi bik ko.” tihi a si. A sawh duhmi cu, “Minung hi kan i buaktlak [kan i tluk] dih ko. A zohkhenh thiam le a cawnpiak thiam nih minung ttha a ser,” tinak si ko. Hi zawnah, “ka chim bangin tuah law, ka tuah bangin tuah ve hlah” timi cawnpiaknak phun ai tel lo. Kam khatlei in, cii ah a cheuchum ai hngatmi thil—“muisam i dawhnak, pumrua i remnak, thluak tthatnak, tbk.”—pawl an um ve ko. Nain, muisam, thluak, thekvak tehna zong hi eidin hmanthiamnak in siamremh khawh an si ti an hmuh cang caah, “cu phun pei an rak si cu”, “an pipu cu bantuk an rak si ruangah” tbk. sonhtarhnak ah kan hman tawn,

" Ka Fa Ka Ngaithiam Mu "
====================
Fapa : Ka Nu halding pakhat kan ngei. Hal khawh na si lai maw?
A Nu : Zei halding na ka ngeih? Ka hal ko.
Fapa : Ka Nu nikhat ah ni hlawh na hmuhmi zeizah dah si?
A Nu : Kan cawmmi nih hin maw an zat lo. Thei na duh tuk cun kan chimh lai Nikhat ah 100 ka hmu. (Ti in thin hung nawn in a fapa cu a ti. A fapa cu hmai sen nawn in a um)
Fapa : Si cun cu chungin 50 in ka then mu ka Nu.....
A Nu : Zei na chim mah tluk ka retheih thabat ah maw. Tuk tak cawknakding cun na ka hal rih.. Kal .. Kal.. Kal it cang. (A fapa cu lung nuam lo ngai in ih nak ah a lut.)
Tlawmpal ah a Nu cu khua a ruat i tu nai kha ka tha a ba deuh i ka fapa te lung nuam loin ka tuah mu a ti i a fapa ih nak ah a kal.
A Nu : Ka Fa na it rih lo maw? Phaisa 50 cu kan pek lai mu a ti i a pek . ( A fapa te cu a lawm tuk i a Nu cu a va kuh.. Cun phaisa bawm te i a khawn mi 50 a lak i a nu nih a pek mi 50 he a fonh. A Nu cu a thin tlawm pal a vun huntar pah than)
A Nu : Mah vial te Phaisa hi zeiahdah na hmanhnik? Zei na cawk hnik?
Fapa : Na ka pek mi phaisa 50 le ka khawnmi 50 ka fonh lai i na sinah cawk ka duh mi te a um?
A Nu : Zei dah? Chim zok?
Fapa : Hi phaisa 100 hin, ka Nu suimilam pakhat na caan rak ka zawrh mu... Ka Nu .. Nang mah he rawl dum ti ka duh..... Ka Nu
A Nu : Ka fapa te .... Na rak chim duh mi na saduh thah ka rak thei lo cu.... Na Nu ka cungah na Thin Hung hlah mu.... A ti i a Fapa te cu a kuh i a tap.

Mi No
=======
*Na No lio caan hi na par lio caan asi. Vawlei thil a phunphun nih an zelh lio caan a si.
*Ahman mi ah ral tha in dir/ Na palh na theih in remh colh i zuam.
*A caan ah cun i palh khawh asi ko. *Palhnak remh duh lo tu ah hin ningzah awk a si. Hnu ah pil hlah.
*Rumnak le Sifahnak hi na kut cungah a um. Theih fian i zuam. Din felnak i tlaih.
*Ram le Miphun le Khrihfabu a tamh mawih tu pumpak cio kan si.

Kum 21 a liam hnuah Nobel Remdaihnak lawmman ngahtu Aung San Suu Kyi nihcun Nibel khuapi Norwey, Oslo ah a lawmman ngahmi pekthannak caan an tuah piak, Biachimnak a ngei, John Fennes nih hi lawmman a ngahnak dingah Nobel tawlreltu sinah a min apek asi,

1991 Nobel laksawng ngaingai catlap pi le suitum cu a fapa nih hi kum ah amah aiawh in a rak lak cang. Hilio caan ah amah a kal khawh lo caah atu ni ah biachimnak le tonnak a ngai minute 15 tluk achim abiachim lioah le achim dih hnuah tamkip in arami upa pawl nih zapei an benghnak in an lawmhpi,

Suu Kyi nihcun ram chung remdaihnak thlen dingin kahruaimi hna party pawl i hmalaknak an thok lio cuahmah asi cang. Ramdang pawl nih bawmhnak hi kan herh tuk ati. Ka rampi nitlak lei buainak tlangparty pawl cung i remdaihnak ramkhel ruang i thongtla zong tampi an um a ti. Thongtla pakhat hi an chia le atha thleidannak tampi lakin pakhat cu asi ve a ti.

Tlangcungmi pawl he kahngolnak tuah ding hi lungrualremnak dingah lampi pakhat asi a ti. INN THONG i thlak ka si lio ah khan ka lungchung i karuahbikmi pakhat cu inkhawhnak hi asi. kannih kan dawimi cu rampi kilkhawm khawhnak le zanah remdaihnak he ih i zingah hnangamnak he thawh khawh ding hi a si.

Leicung ramkip in remdaihnak caah kan kut kan i sih ahcun Vawlei cungpi hi remdaihnak in a khat ko lai phan ding aum lo timi baichim pah in lawmman petu hotu Tuanvo ngeitu pawl le leicung ramkip in a rami amah thazaang petu hmaika ah  thazaang pek pah in. a bia cah nak a donghter.

CHIN MIPHUN HMELCHUNNAK: VAKOK TUANBIA
(Chin National Symbol)
Saram lei kong a hngalmi nih, Vakok hi aa thlengmi va (evolve) a tuahmi a si. Vakok dirhmun phaknak caah, chan tampi a rak rau. Hawi hlan bik Vakok a si tiah an ruahmi, Lungsaruh (fossil) a hlun bikmi pakhat cu, Africa chaklei Moroco ah an hmuh i kum million 15 lio ah, a rak tlongmi Vakok ruh a si. Africa Savannah ram hi, Vakok chuahkehnak ram a si i vawlei ah a tlongmi Vakok tam bik an umnak le Vakok thawhkeknak hmunhma hlun bik a si. Africa in, Vakok cu an pem chin lengmang i, South East Asia an phak tikah hin, thingkung tamnak ramlak va ah an i chuah, tiah an ti.
Nihin ni ah, Vakok tam bik an hmuhnak hna cu: India, Kawlram, Thailand, Laos, Vietnam, Malaysia, Surmatra, Java, Bali le Borneo an si. Saram lei kong a thei hngal hna nih an zoh tikah vawleicungah Vakok (hornbill) phun hi 54 an um tiah an ti. Nihin ni ah Lairam chung Tipi le Ṭio kap ah Vakok hmuh dingan um len rih. Laimi nih ruah dingmi thil pakhat cu Vakok phun 54 a um tikah vapual, vavuk, vahai kan timi pawl zong hi vakok phunphai ah an chiahchih. (A taktak ti ahcun, Laimi nih kan hmelchunhnak (ṭazaih) ah kan hmanmi hmanthlak vakok (hornbill) tiah kan timi khi vapual deuh a si.)
Vawleicung pumpi huap in zoh tikah minung thah ruang, thingthei ei ding a tlawm chin lengmangmi le thingram tupi an hrawh tuk ruang zongah Vakok hi an zor chin lengmang cang. Laimi nih ruah dingmi pakhat cu Lairam zongah kan miphun hmelchunhnak hmanh ah kan hmanmi va a lo deng cang. Zeitindah kan miphun a si ve kun lai? Kan miphun sining a lo ve sual lai maw? ti hi ruah an hau ve cang.
(a) Mifim Hmuhning
***************************
Vakok a umnak ram kip nih vakok hi va sunglawi le nunzia a dawhmi va ah an rak ruah cio. Ram kip minfim mi hna nih Vakok an hmuhning le Laimi pipu hna nih an rak hmuhning hi an i lo ngaingai. Vakok Nunzia hna cu:
1. Umnak an i ṭhial tikah a zuang kho lomi le a derthawmmi an i hngak. Dawtnak an ngei.
2. Nu le va zumhtlakte in zungzal an umṭi. (An i thih ṭian tikah a nungmi an i that ve).
3. Nu le va bu tuah an i bawm. Thing muru a ngei lomi kha an nupa an reiṭi. Asiloah thingkua a um ciami ah kua an serṭi.
4. Vakok nu ti tlumh a zat tikah kua chungah a lut. A ka vialte a phih dih. A vapa hmur le a nupi hmur a tlum fangfang lawng in an awnh. Cucu nupi, fale himbawmte in umnak caah a si.
5. Vakok nu a tlumh chung vialte a vapa cungah a hngat. Pa dang cohlan phung a si lo. (A kua kam ah pa nehnang dang a um sual ahcun va cung pa duh in a vapa nih a cuk i a thah tawn).
6. A nupi a tlumh chung vialte a nupi cawmken le zohkhenh cu vakok pa rian a si. Vakok pa zong nupi dang kawl phung a si lo. Nupi fa te cungah zumh awktlakte in an um. (A va nih nu a duh sual ahcun thi lakin rawl a nuar tawn).
7. Vakok nu nih a fale an tlah hlan tiang, thingkua chungah a umpi hna. Zeitluk in a rawl a ṭam le a ti a hal zongah a in chih. Fale cungah thih tiangin dawtnak a ngei.
8. Vakok nunphung ahcun mi nupi, mi va chuh phung a si lo.
9. Vakok nupa hi ramri an ngei ve. Cu an ramri runven cu vakok pa an rian a si. Mi ramri va chuh zong an phung a si lem lo. An i chuh sual ahcun thi dengin cuk den a si tawn.
(b) Vakok le Laimi Pipu Nunzia
******************************************
A cunglei kan ṭalmi hna hi Vakok nunzia ah Nawlbia pahra bantuk an si. A tawinak in chim ahcun vakok nunzia cu “dawtnak, zumhtlak nun, rianṭuan zuamnak, lungrualnak, zangfahnak le nun thiannak” an si.
Mah bantuk an nun an hmuh caah Laimi pupa hna zong nih Vakok cu an thianhlimmi le a bawimi va ah an rak chiah hna. Kan pupa hna zong an rak fim ngaingai ti a lang. Vakok nunzia aa dawh tuk caah an nunzia ah cawnpiaktu le zohchunhtlak ah an rak hman hna. Vakok nupa hna an i dawtnak, rianṭuan an i bomhnak, fale an cawmṭinak, zumhtlak in an nunnak, vakok pakhat le pakhat an i bawmhnak le ramri an kilvennak lungput te hna hi Laimi pipu nih an rak upat ngaingaimi lungput an si. An sining he aa lo ve maw ti zoh rih hna usih.
Vakok nunzia le Laimi nunzia hi a lawhnak tampi an ngei. Tahchunhnak ah, Laimi pipu hna chan ah: “Laimi cu zumhawktlak miphun, dinfelnak a ṭanhmi, fir le tlei a duh lomi, lihchim a duh lomi, innchungkhat dawtnak a ngeimi, mah ca lawng a ruat lomi, innpa chakthlang zawn a ruatmi, ngakṭah buangro le hmeinu hmeipa, miharsa a bawmmi, sifak santlai lo a karh lo in eidin tirawl a cawihmi, u le nau a dawmi le a dirpi mi, khuapi ca ṭhatnak a ruatmi, khuaram himnak caah fei le nam he a dir ngammi, rianṭuan a zuam i nupi fale cawmnak ah tupi hmawng hmanh a ṭhiammi le tuhmuite hmanh in lam nganpi a ser khomi an si. Laimi pipu hna hi nu le va karah dawtnak an rak ngei. Nuva ṭang ṭhen a tlawm. Ṭang dang pom cu sual ngan taktak ah an chiah. Nu tlaihhrem a rak um lo. Lungthiangte in an rak i lengkai. Dinnak an nunpi caah chawva ruangah mithah lainawn, hlenthawi, din lonak a rak um lo (Ral dohnak tu ahcun milu an rak lak ko). Vawlei hang cu a kha ti an rak ruah caah pipu hna khua ramri, lo ri le inn ri cuh an ṭih. Chiatserhnak le thaltan an rak duh lo. Mah bantuk dinfelnak a um tikah tazacuai zong a um lo (Cucaah tazacuai timi biafang zong an rak ngei lo). Pek ṭhenh an siang, sazam te zong tlang an rak zam tawn, khualtlung, mileng, mipem vakvai an dawt hna.”

Zeicaahdah mah tlukin pipu hna nih dinfelnak an rak ṭanh ti ahcun khuazing pathian an rak ṭih le thluachuah hmuh lai lo an rak phan caah a si. Cucaah Laimi pupa hna nunzia hi, “dawtnak, dinfelnak le thlachiat ruahnak in a khatmi a si caah an si a fak, zu le sa an ei ko nain khua chungah deihnak in a rak khatmi a si.” Kan ṭial cawk lai lo, a tawinak in, Vakok nunzia le Laimi pipu hna nunzia hi tahchunh tikah lawhnak tampi an ngei. Cucaah Laimi pipu dinfelnak zohchunh in chan thar Laimi zong nih Vakok hi kan hmelchunhnak ah kan hman venak a si. Kan hmannak zong a chan in a kal ve cang a si lo maw?

A tawinak in Vakok sining le nunzia dawh hi biaknak biafang catlang pakhat in kan ṭial a si ahcun “Khrihfa nunzia” tiah kan ti khawh ve. Cu ve bantuk in Laimi pipu hna zong Khrihfa cu an rak si lo. Zu le sa he an rak i ciah ko nain Laimi pipu hna nunzia ah Khrihfa lungput a simi, “dawtnak, hnakkar tenhnak, zawnruahnak, thlachiatruahnak, lungthin fualnak, dinfelnak, sual ngeihthiamnak, zangfahnak, ṭhatnak, siannak le toidornak” lungput an rak ngeih caah Laimi pipu nunphung ah “Khrihfa nunzia” tampi a rak um ve cang. Cucu Vakok le Laimi pipu hna nunzia dawh a si.

Cucaah cun siangbawi Dr. East nih Lairam tampi a cul i pipu nunzia dawh, khuazing an ṭihnak kong a hmuh tikah hitihin ca a ṭial: “Laimi hna nih Pathian kong an thei lo; dawtnak timi biafang an ngei lo… timi hna hi kan rak zumh dengmang… asinain, hi ruahnak hi ka pom kho ti lo; a fiangmi cu ramtang Laimi hna nih hin vancung Pathian hi, sertu a si ti an rak zumh cang ko. Hi zumhnak hi Laimi vialte sinah a um ko cang,” tiah a rak ti phah. Lai pipu hna nih tuchun bantuk in khuazing pathian an zum lo nain an nunzia le tuahsernak ah, “Khrihfa ṭha hna lungput” an ngei ko cang tihi hmuh khawh a si.
(c) Ruah Ṭhan a Hau Cang
*************************************
Laimi pipu chan le atu kan chan tahchunh tikah dannak phun tampi a um lai. Pipu chan ahcun atu chan bantuk in tangka tawngh, ram dang kal le zei dang ṭhanchonak a rak um lo. Asinain Laimi pipu hna cu dinfelnak le zumhtlakmi sinak an rak ngei. Mirang le Kawl he an um tik zongah zumhtlak an rak si. Mi phun dang zong nih an rak upat hna. Atu cu fimnak, rumnak, dawhnak, hlasak thiamnak le zeidang lei ah a lam kip in kan ṭhang. Vawleikulh (continent) panga ah Laimi kan phan ve cang, lunglawmh awk a si.
Khatlei ah Laimi kan ṭumchukmi thil pakhat cu pipu nunzia a simi, “Dawtnak, dinfelnak, thlachiat ruatnak le zumhtlakmi sinak Vakok nunzia” kha kan ram ah a zor chin lengmang. Kum 100 khrihfa Jubilee zong kan tuah. Za ah 80% cu Khrihfa khan ah kan i chia. Asinain Vakok nunzia a simi pipu nunzia hna hmuh awk a har chin lengmang.
1. Vakok cu, lungrualnak (unity) an ngei. Laimi lungrualnak kan ngei kho maw? Hakha, Falam le Tiddim ti bantuk in, zeitluk in dah kan i ṭhen? Khrihfabu karah remnak a um kho lo. ZBC hmanh zeitluk in dah a buai? Vakok Nunzia a um kho ti maw?

2. Vakok cu a derthawmmi an i bawm. Laimi zong pipu chan ah aa bawmchan mi kan si. Tuchan ah cun, midang cu chim hlah, u le nau kar hmanh ah bawmhchanhnak a tlawm tuk.Ramdang kalnak ah, unau chuakkhat hmanh, tangka karh in kan i cawi. “Zaangfahnak le thlachiat ruahnak” a um ti lo. Ngakṭah buangro, hmeinu hmeipa le sifak santlailo hmanh tangka karh laak an si. Tangka karh in, innlo ṭha le mawṭaw ṭha cawk kan zal. Khoidah Vakok nunzia a si hnga?

3. Vakok nuva cu thih tiang dawtnak le zumhtlak in an um. Lairam ah nuva dawtnak a fek lo chin lengmang. Nuva ṭang ṭhennak a tam chin. Khoidah Vakok te nupa nunzia a si?
4. Vakok cu nu le va bu tuah an i bawm. Laimi pipu chan ah nu le va inn an rianṭi. Tuchan ah nu le va huatralnak le innlo cuhnak a chuak tawn. Khoidah Vakok nupa lungput a si hnga?
5. Vakok te nupa cu tefa himbawmte in ngeihnak ding caah innlo ṭhate in an ser. Pipu hna zong innlo rianh ah zaanghlei an cawi. Laimi tampi cu tefa ngeihnak caah innlo rianh kan der tuk cang. Miphundang nih an kan chawhkanh tuk. Vakok nunzia a um kho ti maw?

6. Vakok nu cu a tlumh tikah a va cungah aa hngat. Dawt hlawhte in le zumhtlakte in a va khoika a kal zongah a rak um. Lai nu hna san kan tlaih lo tikah vale tangah toidor kan thiam maw? Va le um lo karah zumhtlak in a um lomi kan tam tuk cang. Vakok nu nunzia kan herh ko.

7. Vakok nu a tlumh chung vialte cawmken le kilven cu Vakok pa ṭuanvo a si. Lai pasal hna nih nupi fate cawmnak ah ṭuanvo la kho lomi kan tam tuk. Nau pawi lio ah nupi le zawnruat lo in
ngaknu dang len le zudin sa ei men in a vakvaimi kan tam tuk. Vakok pa nunzia kan ngei maw?
8. Vakok nu cu a va cungah zumhtlakte in a um zungzal. Lai nupi tampi va le um lo kar le khualtlawn kar ah zumhtlak kan si ti maw? Vakok nu lungput a um kho ti maw?

9. Vakok pa zong a nupi cungah dawtnak le zumhtlakmi sinak a ngei. Laipa tampi kan bawi, kan rum, kan lian ngan cangka in nupi fale hnuchit takmi a tam tuk. Ramdang kalmi pa, tangka tawng le milaar deuh nih ngaknu cu chim lo, mi nupi hmanh hrial lo a tam chin. Khoidah Vakok pa nunzia a si hnga?
10. Vakok cu nupi chuh le va chuh an hmang lo. Pipu chan ah cun, mi ngaknu chuh hmanh thlachiat an ruat. Tuchan ah cun mi nupi le va chuh hi thil poi ah kan ruat ti lo. Lairam ah va chuh le nupi chuh a tam chin lengmang. Vakok nunzia a um kho ti lo maw?

11. Vakok nu cu a fale an choihtlah tiang temhnak phun zakip he a kua ah a bawk. Lai nu tampi nih tefa kong zong ruat lo in a vaivuanmi kan tam chinchin. Vakok nu nunzia a um maw?
12. Vakok pa cu mah tiram runven hi an rian nganpi pakhat a si. Laipa tampi cu Lairam le Lai miphun runven zong kan rian a si ti hmanh kan hngal kho ti lo. Mah ca ṭhatnak a si ahcun, Lairam zuar ding kan tam tuk cang. Mah miphun hawi kilven cu chim lo, ramdang ah Lainu/Laipa a zuarmi kam um len cang. Vakok pa nunzia a um ti maw?

13. Vakok cu ramri an ngei. Ramri cuh zong an phung a si lo. Lai pipu hna zong, “Pipu cheumi ramri an upat.” Tuchan ah ramri, lori det le innri cuh a tam tuk. Ningzak ngai kan si. Vakok sinin fimcawn kan herh.
A tawinak in, Vakok upat an sinak bik cu, “zumhtlakmi sinak” kha a si. Laimi pipu zong zumhtlakmi an rak si. Nihin Laimi cu rian le tangka ah zumhtlak kan si ti maw? Yangon le Hakha kar tangka kuat ngam a si ti lo ti a si. A cheu nih Pathian le ram min in bawmhnak kan hal. Kan hmannak mah ca in a dong. Phakanh, Maiso, Malay, US le a dang ramdang ah zumhtlak kan si hna maw? Yangon ramdang zung (Embassy) pawl ah cun Laimi ti ah cun, “salam” an kan pek cang ti a si. Zeitluk ningzak dah a si? Ramdang nih salam an kan pek ṭhan ahcun kan vawlei a bi tuk sual te lai.
Biadonghnak:

Pipu chan ah Laimi cu Vakok bantuk in zumhtlak in dinfelnak an rak ṭanh ko. Asinain, nihin fim le Khrihfa chan ah pipu nunzia dawh hmuh a har chin lengmang. Kan ṭhancho kan ti nain, dinfelnak le zumhtlakmi sinak ah kan ṭumchuk. Cucaah chanthar Laimi hna nih Vakok hi kan hmelchunh ah hman ngam a si ti lai maw? Vakok nunzia le kan nunzia hi kan tahchun ngam ti lai maw? Asiloah zumhtlak sinak a ngeimi Vakok hi zohchun in kan nunzia hi a thar in kan remh lai dah? Mah tiningte in aa rawk (corrupt) mi nunzia he kan kal ahcun Laimi phun hi zeitindah kan si lai? Lai Miphun Ni hna hi a lo sual te lai maw? Baibal ah,“Miphun a lianhngantertu cu dinnak a si” (Phungthlukbia 14:34) tiah a ti bantuk in Laimi lianhngannak ding le miphunpi sinak ding caah a herh bikmi cu Vakok Nunzia a simi dinfelnak le zumhtlak sinak hi a si. Cu “dinnak” cu Laimi vialte nih a thar in kan i tlaih ahcun, Lai miphun cu Vakok bantuk in a thianghlimmi le a sunglawimi miphun kan si zungzal ko lai ti ruahchannak he!!!!
CACC (2009)

PUPA PHUNGTHLUK - (81 - 90)
81. Belte kem pam phor, lote kem thahnem
********************************************************
Ngakchia le tar caah bel fate in rawl a thawmi tlawm tete in nifa chuan lengmang ahcun pamnak a chuahter tawn. Lopi lengah lokemte a tuah khotu cu a ṭhathnem ngaingai hna. A lettalam an si. Tlawm a si zongah ei lengmang cu pamnak a chuahpi i, ṭuan lengmang tu cu ṭhathnemnak a chuahpi an tinak a si.

82. Bia duh hmur ah bia tang hlah
*********************************************
Bia a duhmi cu zei bia hmanh chim hna hlah, a phuan dih sual lai tinak a si.
83. Bia kaa khat nih bia za phan
******************************************
Bia kan chim tikah pakhat hnu pakhat aa phan i ngol thiam lo in kan chim tinak a si.
84. Bia le lam phaan
***************************
Kan chim lomi bia nih kan i tinh lomi kong pakhat chim caan a chuahter. Lam kan hrawn lengmang i, i timh lonak hmun ah va lenkai khi chim duhnak a si.
85. Bia hri vel le zun hri hnok
***************************************
Bia kha a herh lo tiangin sauter i vel lengmang le chim lengmang ahcun aa rem ngai ko ding hmanh khi aa hnoksak kho tiah hrizun hnok he an tahchunhnak bia a si.
86. Bianem chim le lamphei kal
*****************************************
Lamphei kal cu cho le chuk kai le zuan nakcun tha a dam deuh ngaingai bantukin bianem a chimmi cu ngaih a nuam tinak a si.
87. Bapi nih thak kaw bate tiang
*******************************************
Bapi a thah bantukin bate zong a thak ve. Cu bantukin an nu le an pa, an hruaitu hna an ṭhat lo ahcun an fanau hna zong cu bantuk an si ve tinak a si.
88. Biachim thiam lo mah kung tlung, survorh thiam lo mah lu khuh
********************************************************************************
Biachim a thiam lomi cu an biachimmi lila nih harnak tampi a pek tawn hna bantukin sur zong a cheh a thiam lomi cu anmah le anmah an i khuh tawn. Cucaah biachim tikah ralring tein chim ah a tha ti duhnak a si.
89. Bia tam ṭuan tlawm
*******************************
Bia tam tuk a chimmi hna cu an ṭuanmi a um set tawn lo tinak a si.
90. Bia thlum-al hna ah lut
***********************************
Biaṭha cu mi nih ngaih an duh tinak a si.

PUPA HOLHTHUK (211 - 240)
211. Ih phung leng = Zan ngaknu len ttin caan
212. Ing = Ziachiat
213. Inn lailamh = Fanu thahpiak tikah sa le thilri zamh
214. Kaileng, kaiṭial = Kaite
215. Kaiva = Va
216. Kapau = Biachim holhrel
217. Kauṭial = Hrai
218. Kawidua = Hawikom
219. Kawrtleng = Kum khat chung tilian hmanung bik
220. Keiṭial = Cakei
221. Kelifa = Caw, Naa, Sia
222. Khandang = Ihkhun
223. Khawnrua = Ral thahnak i bunhmi rua
224. Khei = Meithal le samthih te hna òamhnak ah lingthling (puthul thling) he an cawhmi si sen
225. Kheinawnrem = Muidawh tungtai ṭha
226. Kheite nawn = Tungtai ṭha
227. Khikhiang = Thawikawi
228. Khingtang = Namtong, Kingkot nam
229. Khomkha = Rawlchia, eichia
230. Khophing = Thlaici tuhmi a hrawk dihtu
231. Khontlang = Minung le mithi ramri
232. Khothlaban = Raithawinak khokheng
233. Khuachia = Khua lamhla
234. Khuachin = Mah khua a si lomi
235. Khuadangh = Khuachia pawl dohdangh
236. Khuafing cah = Khuadei kate
237. Khuahngal = Khuaruat, veelngei
238. Khuahrum = Khuachia, Khua mi nih dodanghmi
239. Khuahun = Khua upatmi minung
240. Khualul = Khuazing