1)Thaw a ngei mi kan si caah kan thaw
a cat te lai
2)Vawlei sermi pum a si caah vawlei ah
a kir than lai
3)Vawlei ah thiding in kan nun bantukin
kan thi hrimhrim lai.
4)Ni khatkhat cu ka dawhnak a zawr
lai.
5) Ni khatkhat cu harnak ka tong lai.
6) Ni khatkhat cu ka dawt tuk mi he
tthen caan a phan lai.
8) Nikhatkhat cu ka thaazaang ader
cuahmah lai.
9) Ni khatkhat cu ei duhmi ei kho lo caan a phan te lai.
10) Ni khatkhat cu ka tthutnak ah mi
dang an tthu te lai.
11) Ni khatkhat cu ka tah caan a phan
lai.
12) Nikhatkhat cu ka duh lo cem mi thil
Ka ton te lai.
13) Nikhat khat cu ka hna,ka mit ka
hman kho lo caan a phan te lai
14) Ni khatkhat cu hawidawt hna he um tih tthut tih lo caan a phan lai.
15) Ni khatkhat cu a ka daw tuk mi ka hawi le nih an ka rem lo caan a phan te lai
16) Kum (85) hnu tiang nun saunak ding thlacam cu a herh ti lo.
17) A tu ka caan hi thaw ngei minung caah le ser tu Pathian caah sullam ngei tein ka hmang lai.
18) Ka chungkhar ka hawikom hna hi cikkhat te lawng a hmu ding mi kan si, ti lung put he leng ttih hna uh sih.
19) Dawtnak zaangfahnak
theihthiamnak puan i hruk peng hna uh sih.
20) Kan theih hngalh mi minung paoh
Vancung khua ram nuam ah ton than
kho dingin kan nun kan zia kan zumhnak hrawm i tim hna uh sih.

By
Victor Ceu Cung

ISIS Sining Nih Baibal Chimchungmi Donghnak Ralpi Mitthlam Ah A Cuanter Ngai:
Biahmaithi:
Baibal chan ah Mesopotamia ram rak ti tawnmi kha nihin Iraq ram khi a si. Mesopotamia timi a sullam cu “(tiva) karlak ram” tinak a si. Genesis chungah kan hmuh mi Tigris le Euphrates tiva karlak ah a ummi ram a si. Hi ram hi Jonah thawngtha a rak chimnak hmun (Nineveh) hrawng kha a si. Jonah pa a thattu miphun an si i, Jonah zong nih a rak tih tukmi miphun kha an si. Nineveh khua hi prophet Nahum nih “Aa thisen aa nehmi khuapi, hlennak in aa ciahmi, ramhnak in a khat i sa sehmi thing loin a ngei zungzal mi” tiah a rak timi khua a si. (Nahum 3:1). Hlan Nineveh khuapi a rak umnak zawn ah khan atu Mosul khuapi khi sak a si. Cucaah Jonah thla thla Mosul khuapi ah a ummi ISIS nih July 24, 204 ah an hrawh kha a si. Cu caah ISIS umnak vawlei hmun cu pupa chaan tein mithiang mi hna thisen a rak luannak hmun le ningcang loin mi thah an rak si tawnnak hmun a si. Islam phung ning in jihad tiah auh an si. Jihad timi cu Islam biaknak i pathian lawmhter khawhnak hnga tan laknak auhnak a si. Cu jihad tuah cu Sunni muslim vialte nih an rian pakhat bantukin an ruahmi a si. Jihad tuah khawhnak lam pali a um: lungthin in; chunglei raldohnak, Lei in; Islam kong thawngttha chimphuannak in, kut in; dihman lomi hmuh tikah tuahsernak in remhnak in, le vainam in; Islam phung vennak caah raltuknak in. ISIS tu nihcun jihad tlinhnak caah raltuknak an ithim.

ISIS Cu Hodah an si
ISIS cu Syria ram Shia uknak kha Sunni uknak ah thlen dingin Bashar al-Assad ralkap pawl a rak dotu Sunni ralhrang, kan hnu kum tein nichuahlei Syria le chaklei Iraq ram hrawngah ukmi ram kaupi ngeih hram aa thawkmi ralhrang bu an si. Muslim hi a tlangpi in phu hnih ah an ithen I cucu Shia le Sunni muslim ti an si. Shia muslim cu prophet Muhamad fanu Fatima pasal Ali kha Muhamad dirhmun chawngtu a si ti aa tlaihmi an si i Sunni Muslim cu prophet Muhamad keneh (way) zultu kan si aa timi an si.
An min sullam.

Hi Sunni ralhrang bu hi Islamic State in Iraq and al-Sham (ISIS), the Islamic State in Iraq and the Levant (ISIL), Islamic State (IS) tiah a phunphun in auh an si. Sihmanhsehlaw ISIS le ISIL cu “Syria” timi biafang Arabic holh in lehmi a si bia sawhsawh a si. Levant timi cu Cyprus, Israel, Jordan, Lebanon, Syria, Palestine, le thlanglei hrap Turkey ram vialte auhnak ah hmanmi min a si. IS timi biafang bel hi ramkhel (political) biafang a si.

An thawhkehnak:
ISIS cu Osama bin ladin dirhmi al-Qaeda ci thlah an si i 2014 kum hram thok tiang kha al-Qaeda chungtel bu pakhat in an rak um ko rih. Sihmanhsehlaw al-Qaeda hruaitu Ayman al-Zawahiri nih Syria cozah dohnak kong he pehtlai in, a nawlpekning in, an zulh lo caah zapi theih tein, an bu chungin a chuah hna i fak piin al-Qaeda bu tengnge Nusra Front he zong an i kap phah khah! Kha thawk khan an mah tein an dir thok.

An umnak hmunhma:
ISIS pawl umnak khi Baibal chungah Babylon khualipi a umnak hmun hrawng a si. Babylon khuapi cu Noah tupa Nimrod nih a dirhmi khua a si (Genesis 10:8-10). Cu Babylon khua cu Babel innsang umnak hmun, vawlei cung biaknak dang vialte karh aa thawknak hmunpi a si. Nimrod nih baibal chungah, Assyria khualipi a simi Nineveh khualipi zong khi, a rak ser chihmi a si. Cu khualipi cu nihin Iraq khualipi ngan bik pahnihnak

 Mosul khuapi khi a si.
ISIS Uk Cang Ram Hi: About 94,000 sq. mi. hrawng asi i atu Uk ram kauh hrawng khi a si.

An hruaitu:
ISIS hruaitu pa a min pum cu Abu Bakr Al-Baghdadi Al-Husseini Al-Qurashi a si i, Abu Bakr al-Baghdadi, ti zongin auh a si i a mah tanhtu hna nihcun Amir al-Mu’minin (commander, prince) tiah an auh. A mah hi October 04, 2011 ah US cozah nih vawlei ralhrang bawi ngan a si caah, hi pa a tlai khotu le tlaihkhawhnak tiang lamhmuhsak khotu cu $10 million pek an si lai, tiah thawng an rak thanh cang. Hi pa nak in a man fak deuhmi ralhrang bawi, vawlei cungah, pakhat lawng a um cang: al-Qaeda hruaitu Ayman al-Zawahiri $25 million a si. al-Baghdadi hi Islamic kong cawnnak ah Islamic University of Baghdah in BA,MA, PhD tiang a dih, tiah ruahmi a si. 05 July, 2014 ni ah vawlei cung Muslim dihlak hruaitu ka si, tiah thawng a thanh.

ISIS Nih Zeidah An tinhmi:
-An ukmi ram kauhter: zeicatiah vawlei cung Muslim vialte a tlum khotu ding ram sersiam dingin tuanvo ngeimi kan si, tiah an i ruah.

-Ralhrang bu dang vialte lakah a cung nung cem kan si, timi langhter (tehte piah): Hihi a biapi tuk zeicatiah atu an hruaitu pa khi vawlei cung Muslim vialte uktu ka si tiah chiti aa thuhmi pa a si.
-Caliphate (Islamic State) dirh: Vawlei cung khuazakip ummi Muslim nihhin Islamic State timi dirh ding hi saduh an thah peng cio mi a si, tiah Political Islam in the Age of Democratization, tialtu Bokhari nih a ti. Cu bantukin Muslim vialte saduhthah a simi Islamic State dirhtu cu kan mah hi kan si, tiah ISIS nih fimkhur taktak in an phuan. (Politic). An mah hlan ah al-Qaeda nih global jihad kan dirh lai an rak ti nain an dirh kho lo, cucu atu ISIS nih an dirh khawh cang. Caliphate (Islamic State) cu dirh a si lai i, “cucu zumtu le zumlotu karlakah, inn tangmi um loin caan dongh tiang, ituknak aa thawknak a si lai”, tiah an hruaitu pa nih a chim. “Middle East in Europe kan tleng lai i Rome le Spain zong kan tei lai, tiah a ti fawn. Atu Kobani khuapi ISIS kut ah a phan sual lai, ti an phannak bik cu mah khua khin hrambunh i Eroupe ram ah an lut tleng sual lai, ti hi a si.
ISIS Nih Lak An Timhmi Ram:
Islamic State Dirhnak Dingah Planning steps 5 in an Suai:
1. Hijrah (emigration: pemnak)
2. Jama’ah (congregation: zumhnak aa khatmi ifuntomnak)
3. Destablilize taghut (idolatry: nun pek in an pathian caah siasal hrawhngamnak)
4. Tamkin (Consolidation: vawlei cung dihlak an minung vialte pumhkhomhnak )
5. Khalifah (caliphate: Islamic State dirhnak)
ISIS Nih Ahodah an tuk:
Syria ahcun ISIS nih Assad cozah, moderate Syria ralkapbu pawl le Nusra Front jihad pawl an doh hna le U.S thli ralkap pawl, an doh hna. Iraq ahcun Iraq ralkap pawl, Shia ralkap pawl, moderate Sunni ralkap bu pawl, Kurdish ralkap pawl le U.S thli ralkap pawl, an doh hna. Cun Islamic State dirhnak caah dawn hrawntu asimi Islam biaknak phung fek aa tlaih lomi le Allah duhning in a nung lomi paoh cu an ral ah an chiah dih hna.
ISIS Cu Tanhtu An Ngei Ve Maw:
An mah an ruahnak dihlak aa hrawm kho tung lo nain an tinhmi (goal) aa khatmi mitlawmte nih an tanpi ve hna: cu hna lakahcun Iraq tribal hruaitu cheukhat le Saddam Hussein kenehzultu zeimawzet an i tel.
ISIS He Tinhmi Khat A Ngeimi Mibu: Boko Haram: 2009 thokin Nigeria ah Islamic ralhrang a ttuanmi bu an si. An min sullam cu “Nitlak lei fimnak cu sual a si ("Western" or "non-Islamic" education is a sin) ti a si. An hruaitupa min cu Abubakar Shekau a si i Gwoza khuapi cu "the Islamic caliphate ah kan chiah cang, tiah thawng a thanh tupa kha a si. Hi pa nihhin ISIS dirhmi Caliphate hi aa hrawmpi ahcun, Baghdadi cu the caliph…asilo ah vawlei cung 1.5 billion Muslims dihlak hruaitu a si ko cang lai, tiah zumh a si.
Al Qaeda: Al Qaeda cu Osama bin ladin nih 1988 kum ah a rak dirhmi a si. An zumhning ahcun Christian-Jewish alliance nih Islam biaknak an hrawhkhawhnak hnga an I zuam cuahmah, ti hi a si. (Hi nihhin Boko Haram hi phaisa lei in an bawmh hna i an ralkap pawl zong training an pek piak hna). Al Qaeda nih ISIS cu a hlawtmi a si caah Boko Haram caah ISIS tawmpi cu a har ngai lai. Boko nih ISIS ah aa hrawm a si ahcun Boko cu ISIS le Al Qaeda karlak ah a um tinak a si hnga.
ISIS An Aalan (Flag):
Islam biaknak ah thilnak (black) nih hin sullam thuk pi a ngeih. Ral teinak caah thilnak an ngaisannak cu 8th century lio i avoi hnihnak Islam Dynasty 750-1258 AD. karlak i prophet Muhamad tupa, Abbas nih ah Islamic State a rak dirh i Baghdad khi a capital ah an rak hman. Hi pa nih Islamic State (caliphate) dirhnak ca ral teinak ah alan (flag) nakmi a rak hman, ti a si. Kha lio caan Caliphate dirhnak ah ral an tei bantuk an tei vet than nak hnga caah flag an hmanmi hi a si. A chungah a rangin zawng in aa tialmi hi cu Islamic zunhnak suttungpi asimi “pathian dang hohmanh an um lo, (Allah lawng Pathian a si), Muhamad cu Pathian lamkaltu a si”, i a tlang khatnak a si, ti a si. A tanglei ah a rang rong in aa kulhmi khi cu prophet Muhamad minthut a si, tiah ruah a si.
ISIS An Mithahning:
#. Mi hawng tan:
#.Vailam tah:
#. Mi a bupi in thah:
#. Nung na buin vui:
Vawlei tuanbia mithah vialte lakah ISIS mithahning hi a fak bik ti a si. Rome cozah nih an ngeihmi mithahnak ah a fak bik cu Vailamtah a si. Sihmanhsehlaw Siangpahrang Constantine (272-337 AD) chan in, vawleicung ah vailamtah mithah hi a um ti lo ti tluk asi.
ISIS Phaisa Lut:
Nikhat ah $3 million hrawng an hmu rua, tiah ruah an si.
-Mosul Bank an lakmi in $ tens of millions.
-Phaisa kuatnak/lak a tuahmi paoh a hlu an pekter hna.
-An ukmi ram chung ummi vialte sin in ngun khuai an kholh.
-An ukmi ram chung zinan le leitang chuak thil phunphun an izuar hna etc.
ISIS Pawl An Milemning:
An Magazine:
Magazine hi milemnak, hmual ngei takin, an manmi pakhat a si. Edition 4 tiang an chuah cang. An magazine a min ah Dabiq an sak. 1st edition cu July, 2014 ah holh phunphun in an chuah.
An magazine Dabiq theng an saknak a ruang cu:
Dabiq timi cu Syria ram chaklei kam ah a ummi khua pakhat min a si. Hi khua hi Muslim an Cathiang Hadith nih donghnak ralpi Armageddon timi aa thawknak ding hmun a si, tiah a chim. Cucaah Muslim nih pupa zumhnak bantukin an itlaih pengmi cu Dabiq ahhin Muslim le khrihfa or (the west) karlak donghnak ralpi thawk a si lai, ti hi prophet Muhamad zong nih a rak chim chungmi a si. Islam biaknak hmailei kong biaphuan cauk Hadith nih Malahim (khrihfa kum 7 harnak he aa khatmi) hi Dabiq in aa thok lai, timi hi a rak chim chung mi a um.
Hadith nih a Chimmi Baibal cacang:
41:6924: Caan donghnak cu Rome mi pawl nih Dabiq an lamh hlan cu a phan lai lo. Rome (west)minung pawl rak donh dingah Medina (prophet muhamad vuinak hmun) in vawlei cung ralkap lakah a tha cemmi ralkap an hung chuak lai. Cu tikah Rome minung pawl nihcun “kan minung thongah a thlatu hi Muslimhna le kan karlak ahhin dir hlah u. Kan lanhter u law, itu u si, an ti hna lai. Khi tikah Muslim pawl nihcun, nan mah nih kan unau pawl nan tuk ding ahcun, Allah ruangah, kan unau pawl kan kal tak bal hna lai lo”, tiah an ti ve hna lai. Cucaah an nih cu cu ka ahcun an itu lai i an mah lakah cheu thum cheukhat cu an zam lai:cu hna Allah nih a ngaithiam hna lai lo. Cun cheu thum cheukhat cu an ralkut in an thi lai: cu hna cu, Allah mit ah, maryr tha bik thih tuartu an si lai. Cun cheuthum cheukhat tthan nih, teikhawh loin, an doh hna lai i an nih Constantinople teitu an si lai.
41: 6927:. Mipi (muslim) nih ralteinak in an hmuhmi hlawm thil hna an lunglawmhnak he an ithenh/phawt hna i Syria lei hoih in, an kut an piah i: kan ral hna nih Muslim dohnak dingah mi an pumh lai, Muslim zong nih an mah (Syria) dohnak dingah mi an pumh ve hna lai”, tiah an ti hlan ahcun donghnak caan cu a phan lai lo, tiah a ti. Cun kei nih Rome na ti duhnak a si maw? tiah ka hun hal. Aw a si, Muslim pawl cu thih tiang raldo dingin an itimtuah lai: teinak an hmu lo ahcun an kir ti lai lo.
An Magazine 1st Edition: Islamic Pennak a Kir Than Cang timi Thawngthanhnak le Misawmnak.
An Magazine 2nd Edition: Islamic State Chungah Aa Khumh Lomi Poah Cu An Luat Lai lo tinak.
An Magazine 4th Edition: Vawlei cungah Allah thawngin teitu kan si lai timi langhternak.
4th an Magazine ah Allah nawl penak in Rome kan tei lai, a chungum vailam tung vialte kan khiah dih hna lai, cun an nu pawl cu kan sal ah kan lak hna lai i, an fanu le an fapa hna cu salzuarnak market ah kan zuar hna lai, zeicatiah cucu Allah nih bia a kan kamhmi a si, Allah nih a biakam a pelh bal lo, tiah fehternak an tuah cang.
ISIS Rianttuanning He Pehtlai In Hngalh A Herhmi:
@ Zeiruang ahdah hi bantuk taitai hin ISIS nih mi an thah?
#.Muslim ralhrang vialte lakah a thawng bik kn si langhternak caah: Muslim ralhrang bu kip nih an sahuhthah cu Islamic State dirh hi a si. Al-Qaeda le Boko Haram te hna zong nih khin vawlei cung Muslim vialte huaptu Islamic State (global jihad) dirh hi an saduhthah cio a si. Sihmanhsehlaw State pakhat ahcun uktu cozah pakhat lawng um phun a si bantukin Islamic State zong nihhin cozah pakhat lawng a ngeih a hau ve. Cucaah atu Muslim ralhrang bu hna lakah hin a ho dah Islamic State hruai khawhnak ralkap thazang le milu a ngei, timi hi an caah biapi tuk a si. Cucaah atu ISIS nih hin vawlei cung Muslim vialte huap in timhmi Islamic State pi a hruai khotu ding an si zia le an mah nak in a lian ngan deuhmi Muslim ralkap bu dang an um lo zia kha an ralteinak le a ram lakmi in an langhter a hau. Hi mi vialte nih an tih hna i fawi tein ral an tei i ram an lak khawhnak hnga atu bantuk in tuksapur in mi an thahnak hi a si.
#. An cathiang ah chim chung a si bantukin westerner pawl nih donghnak ralpi (zumtu le zum lotu) an thok khawhnak hnga caah: A cunglei ah Muslim Cathiang Hadith nih a chimmi kan hmuh cang bantukin, muslim zumhning ahcun, a ra lai mi donghnak ralpi cu nitlak lei minung (ral bu) nih an thok hmaisa lai ti a si. Hi prophet chim chung bia hi a tlin khawhnak hnga ISIS tuksapur in mi an thah hna i cu nihcun human rights biapi tuk ah a chiatu nitlak lei ram pawl um kho lo in a tuah hna lai i cu ticun (Muslim he dohnak) ralpi cu an mah nih an thok lai, timi hi ISIS ruahnak a si. Khuaruahhar awk ngai a simi cu ISIS nih an iruah chihning tein thil a cang cuahmah ko. Mah balte a donghnak zei a lawh te lai bal cu, hngalh a si rih lo.
Donghnak Ralpi Kongah Biaknak Dang Dang Nih Chim Chung Cio Mi:
Donghnak Ralpi Kongah Prophet Muhamad Chimchungmi:
@ Islam founder prophet Muhamad nih donghnak ralpi cu (zumtu: muslim le zumlotu: muslim lo vialte) karlak dohnak a si lai, tiah a rak chim chung.
@ Donghnak raldohnak cu Syria ram (debiq) in aa thok lai, tiah a ti. (Middle East)
@ Nitlaklei minung pawl nih kan unau nan thah hna ruangah tiin (Syria ah kal in) dohnak an thok lai.
@ Nitlaklei minung pawl nih Muslim doh dingin ralkap an khawmh lai i Muslim zong nih a khawmh ve lai.
@ Ral an i tuk hlan ah itu lo dingin khamtu (midina ralkap pawl) an um te lai: cu hna cu Muslim lei an si te lai. Nain kham khawh an si lo caah an mah zong an itu chih ve lai. (Rasia le American hruaitu dingah zumhmi an si)
Donghnak Ralpi Kongah Albert Pike Chimchungmi:
@ Middle East ah Muslim le Jews (khrihfa) karlakah buainak a chuak te lai. An mah le an mah karlak ah ituk thahnak fak piin a chuak lai i cu kong cu vawleipi nih a tlangtlak te lai. Cu tlangtlaknak ahcun vawlei cung super power hna lakah lung ikhah lonak a chuak lai i vawleipi hi (tthen hnih tthen a si lai) cu ticun ralpi pathumnak cu, a chuak te lai, tiah a rak chim chung ve.
Donghnak Ralpi Kongah Khrihfa Baibal Chimchungmi:
Ezekiel 38 le Rev. 16 chungah vawlei cungah a tlung te dingmi ralpi kong chim chungmi hmuh a si.
Ezekiel 38:2-3,5-6 karlak ah Israel dohawk ah coalition nganpi tuah a si lai tiah a ti I cu coalition chungah cun
Iran (Persia), sudan and northern Etheopia (cush) Libya (put), Turkey (meshech, ,) hi vialte hi Gog timi Rasia nih a hruai hna lai, i Israel an tuk lai, ti a si. Hi ralpi kong a chimmi zok tikah kum 7 harnak chung a cang dingmi a si tiah, Baibla thiam sang pawl nih an zumh cio dih.(Hi ral zong hi zumtu le zum lotu karlak ral thiamthiam a si).
Rev. 16 chungah Armegaddon ralpi kong a chim tthan i cu zong cu a tha le a chia (zumtu le zum lotu) arlak ral tthiamthiam a si. Nain an nih nihcun cu ralpi cu Armegadoon nelrawn ah a si lai, tiah a ti (middle east a si thiamthiam).
Biaknak Dang Cio Nih An Chimmi Dihlak Fonh In Zoh Thannak:
#. An dihlak in donghnak ralpi a tho te lai, ti an chim cio dih.
#. An dihlak in donghnak ralpi u Middle East in aa thok lai, tiah an chim cio.
#. Muslim cathina nihcun Debiq (Syria ram) in aa thok lai, tiah a ti i Khrihfa Baibal nihcun Armageddon ah cu raltuknak cu a si lai, tiah a ti. Sihmanhsehlaw hi pahnih hi aa kalh in ka hmu lo. Zeicatiah khrihfa Baibal ah aa thoknak a chim lo i dohnak hmun tu a chim. Muslim cathiang chimmi Debiq (Syria) in ralpi cu ithok i Armageddon zongah dih te khawh a si ko.

#. An dihlak in hi ral hi zumtu le zumlotu karlak ah a si lai, tiah an chim cio.
#. Muslim Cathian nih cu ral aa thok hlan ah ralkap isawmnak, kap hnih lei nih, an ngeih lai, tiah a ti. Khrihfa Baibal zongah Rev. 16 le Ezekiel 38-39 ah khin raltu dingin isawmnak he pehtlai in a chimmi a um ve.
#. Muslim cathiang nihcun nitlak lei ram nih an thok hmaisa lai, tiah a fiang deuh in a chim.
Hi bantukin prophet bia bantukin rak chim chungmi vialte fonh in hun zoh i nihin Middle East ah a cang cuahmahmi thil kan zohchih tikah fak thlarau lei a lungfim ko mi nihcun fak piin khua ruah lo awk a tha lo. Atu ISIS in vawlei ralpi III nak aa thawk tiah ka zumh ka tinak cu a si lo…nain atu kan vawlei ah a cang cuahmah mi ISIS ral hi dih ti loi duhsah tein ipehpeng ipehpeng in a donghnak ah vawlei ralpi zong a vat ho colh te kho dingin thilsining a um. Muslim hruaitu chimchung mi ah American le Rassia nih cu ralpi cu an hruai lai, atimi hna ruah tikah thin a hung phang ngai ko.

Khrihfa Baibla nihcun donghnak ralpi cu Israel miphun le zumlotu miphun vialte karlak ah a si lai, tiah a ti. American nih Israel himnak pek hi ai hmai thlakmi a si. Cu lawng siloin Israel zumtu (khrihfa) vialte hringsortu an si bantukin, Christianity aiawh in khrihfa tiah auh tawnmi ram a si ve. Cun Rassia khi communist rampi cu si kaw kan baibal nih zumlotu atimi ram bak a si. Atu Rassia khi le Tuluk (China) khi vawlei cung ram thawngah tangti an si ve hoi..an pahnih commnunist ram an si veve. Naite U.S nih Syria ah thli ralkap a thlah lai ah khan Rassia nih ralrinnak a pek khah! Ning cang loin na um ahcun…ti bantuk khin. U.S nih Rassia le Tuluk khi aisei deuh tein a ti kemh lengmang hna..an chung tein an irem ziar hna lo..hi hna hi. Cucaah atu kan vawlei supper power ngeimi ram hna lakah ah hin a chung tein rin hme tein aa rin cang cuh! Then hnih ah then aa tim cang. Cucaah ahcun kan mah chan ahhin vawlei ralpi pathumnak hi a chuak lai lo, ti khawh a si hrimhrim lo.

Asinain Khrihfa Baibal nih 2 Thesalonian 2:4 donghnak ralpi a timi le Ezekiel 38 le Biathlam 16 ah donghnak ral tuknak kong a chimmi cu Jesuh khrih a voihnihnak a rat tthan lai teah a cang dingin chim a si. Atu kan vawlei aa tim cuahmah bantukin a ummi ralpi pathumnak hi kan baibal nih donghnak ralpi atimi he aa khah a si ahcun le a chuah taktak a si ahcun Jesuh Khrih rat tthannak caan a nai tuk cang, timi fiang tein langhtertu a si hnga. Sihmanhsehlaw vawlei ah ralpi voi zeizet dah a tho lai i a voizeizetnak hi dah a donghnak a si lai, ti hi a hohmanh nih kan fiang rih lomi a si. A zeizong va si ko sehlaw a fiangmi cu kan vawlei cung thil umtuning a dik ti lo. Baibal donghnak kong he pehtlai in chim chungmi an tling dih ti awk a si cang…
Cucaah zeibantuk zumhnak ah dah ka dir timi icheck caan a si.
Daithlang in um ko caan a si ti lo.

Nihin kan nunnak ah ruah awk ngai thil a simi Pathian bia tawite .
Nizan cu a liam cang i zeihmanh kan tuah kho ti lo caah nizan kong cu ruah lengmang awk a si ti lo.Cun thaizing cu a rat rih lo caah lungretheihpi awk a si rih lo .Kan ngeihmi cu nihin lawng hi a si.Cucaah nikhat ca a za in nung usih.

Kan thinlung dihlak in nikhat caah nung usih ,ni dang cu Pathian nih kan caah a ruah ciami thil an si .Hiti kan ti tikah hmailei caah tuaktaanmi ngeih lo awk Kan si ,tinak a si lo.Hmailei ca cu tuaktaan cio awk kan si. A sinain hmailei ca i tuaktaanmi cu kan thilrit ah canter awk a si lo .Kan tuaktaanmi cu Pathian hmaiah chia usilaw Amah thluachuahnak hal usih.

Nikhat i kan thilrit cungah a dang chapti awk kan si lo.Nifatin kan thilrit kha nikhat caah a zaa,tiah kan Bawipa nih a Kan chimh .Cucu Pathian bomhnak le Thlarau ttanpinak thawngin nikhat kan thilrit cu ahohmanh nih kan phurh khawh cio ko lai.

Cucaah cun Pathian lamhruainak he nikhat ca lawngin nung usilaw kan thilrit cu kan caah thilrit tuk a si lai lo ,Kaar khatte kaar kha a biapi tukmi a si .Cucaah cun nihin ahhin Pathian he kaar khatte in kaar lengmang usihlaw kan phan rih lomi thaizing ahcun kaar tampi kan kaar khawh lai le kan thilrit kha a zaang lai .Nihin i kan thilrit kha Pathian sinah chia usilaw kan thilrit kha zaangter cang hna u sih .Nihin i kan nunnak dihlak kha Pathian sinah chia usih ......Thaizing na phan rih lomi kongah lungrethei in um hlah nihin tu hi nuamten le thianghlim ten hman khawh i zuam cio hna usih ti kha sawm kan duh hna..

Minung kannun hi khualtlawn a si

 Minung kannun hi khualtlawn a si ii , Vawlei hi kan khualtlawnnak ram a si ..
Lamhla pi kal si lo in , kan lam thluan ii kan tuah mi tete kha a biapi deuh ..
Minung kannun hi muicawl ( video ) bantuk a si ,, voitampi langh silo in , kan langh nak hnihkhat te tu ah muicawl ( action ) thiam a hau deuh ..

Minung kannun hi khualtlawn nak lamhlapi bantuk a si ii , lampi ah ii dinh Zia thiam kan hau ..
Minung kannun hi tlik zuamnak biapi tuk mi bantuk a si ii ,, sautuk ii dinh awk a ttha lo ..
Minung kannun hi CaUk ( book) pakhat bantuk a si , cahmai ( page ) tampi ttial nak in ,, kan ttial mi hnihkhat minih rel than an duh zungzal mi si a biapi deuh ..

Nihin ii kan konglam kan ttial mi kha thaizing ah minih an rel lai ..
Cahmai lanhtak mi le rel nuamlo mi a si nak hnga lo , nihin kan konglam kha dawhten ttial ii zuam hna u sih ..

A Thur Thlarau Le Athiang Thlarau.

Hmaisabik ah caantha caan sunglawi a kan petu kan Pathian amin thangtha ko seh. Zumtu nulepa hawikom dawt. Pathian nih nan umnak cio ah, thluachuah in pe ko hna seh.

Tawite in. a thur thlarau le athiang thlarau timi. tlangtar in tawite in thawngtha i hrawm hna usih.

Minung paohte hi thlarau kan ngei dih nain a thiangmi thlarau le a thurmi thlarau tiin kan ngei.cucu nifatin kan nunnakin a langpeng ko.zeitindah a langh khawhning asi tiah cun.athiangmi thlarau a ngeimi hna cu.khuaika an umkal hmanh ah.dingfel tein an um i.nun zia dawh tein an nung pawngkam minung hawi caah,phorrit an silo.mi a kilhkamhtu lehlam an si tawn,

^{Rom 8:6} Nan lungthin cu minung sining nih a uk ahcun a phichuak cu thihnak a si; ati a sullam cu. kan mihring thihnak kha chim duhmi silo in, thlarau tu kha asi. nan lungthin cu Thlarau nih a uk ahcun a phichuak cu nunnak le daihnak a si.ati a sullam cu.zungzal nunnak thlarau thiang thlarau a ngeimi kha si. ⁷Cucaah minung cu a lungthin kha minung sining nih a uk ahcun Pathian ral a si; zeicahtiah Pathian nawl kha a zul lo, a ngaingai ti ahcun a zulh in a zul kho lo. ⁸An minung sining duhnak a zulmi nih cun Pathian kha an lawmhter kho lo.

⁹Sihmanhsehlaw nannih cu cuticun nan nung lo; Thlarau hruaining tu in nan nung deuh — Pathian Thlarau a ngei lomi cu Khrih ta an si lo. ¹⁰Sihmanhsehlaw Khrih cu nan chung i a nun ahcun sualnak ruangah nan pum cu thi hmanh hna seh law nannih cu Pathian he nan i rem cang caah Thlarau cu nan caah nunnak a si. ¹¹Jesuh kha thihnak in a thotu Pathian Thlarau cu nan chungah a um ahcun, Khrih cu thihnak in a thawhtertu Pathian nih khan a Thlarau cu nan chungah a umter.
 
Pathian Thlarau nih a hruaimi hna cu Pathian fale an si. ¹⁵Pathian nih an pekmi hna Thlarau cu sal i an canter ṭhantu hna ding thlarau a si lo, ther lengmang le phang lengmang i nan rak nunning ah an kalpi ṭhantu hna ding zong a si fawn lo. Pathian fa ah a kan sertu ding tu kha a si i amah nih cun Pathian kha, “Ka Pa, ka Pa,” tiah a kan auhter khawh. * * ¹⁶Cu ti kan aunak ah cun Pathian Thlarau le kan thlarau cu hmunkhat ah an i fon i Pathian fa kan si kha tehte an khan; fa kan si ahcun rocotu zong kan si colh. ¹⁷Kannih cu Pathian rocotu kan si, Khrih roco-hawi kan si; zeicahtiah Khrih temhinnak kha kan i hrawm ahcun a sunparnak zong kan i hrawm ve lai.

Biatlawngkawm ah chim ka duhmi cu. zumtu kan dihlak te hi. rocotu siding ah a kan duh i a thurmi thlarau kan ngeih sual ahcun atu tein a thiangmi thlarau a ngeimi kan si cio khawhnakhnga kan nun i sersiam cio hna usih,

 

 Pathian Rocotu Kan Si.
 Zumtu nulepa Pathian nih nan umnak cio ah thluachuahnak in pe ko hna seh.vawleicung lungretheihnak le si vanghnak vialte chungin a kan khamhtu kan Pathian a min thangtha ko seh.tawite in.Rocotu timi tlangtar in thawngtha i hrawm hna usih.

 Rom 8:16 Cu ti kan aunak ah cun Pathian Thlarau le kan thlarau cu hmunkhat ah an i fon i Pathian fa kan si kha tehte an khan; fa kan si ahcun rocotu zong kan si colh. ¹⁷Kannih cu Pathian rocotu kan si, Khrih roco-hawi kan si; zeicahtiah Khrih temhinnak kha kan i hrawm ahcun a sunparnak zong kan i hrawm ve lai. 

Taksa lei khel in kan chim ahcun.rocotu timi cu. nulepa chungin achuakmi fale kha an si. mi zeihmanh nih.rocotu si khawh asi lo.sinain Pathian nih cun mizeipaoh te kha. rocotu caah kawh kan si.kan Pathian amin thangtha ko seh.zeitlukin dah Pathian athat zeitlukin dah kan van athat timi ruah tikah.hmurka in chim khawh asi lo.

Rocotu kan si ve khawhnak ding caah. biapimi pahnih aum cucu.zeidah an si tiah cun. taksa nunnak le thlarau nunnak timi asi.khrih thlarau a ngeimi hna cu. thlarau duhning nih khan a hruaihna i an nung, thlarau nih cun a hruaihna i.ding fel tein an nun an hmang tawn.sinain taksa duhnak in a nungmi hna le thlarau a ngei rih lomi hna cu. nifatin vawlei sualnak nih khan a tem hna i.vawlei duhnak in an caan an hmang tawn.Pathia nih kan dihlakte hi rocotu si ding a kan duh.

Biatlangkawm ah chim ka duhmi cu.khrih thlarau a ngeimi le rocotu kan si khawh nakhnga caah aa dawhmi nun ziaza tha le kan um kan kalnak paoh ah. zoh dawh tein a thudir i.khrih saltha kan si hi a biapi bukmi asi. minung paohte nih biakmi kan ngei dih hna i cu kan biakmi kan Pathian sinah dingfel tein a nungmi hna cu.vawlei thluachuah tampi an hmu i an dong.cucu mithmuh kuttongh in kan hngalh cio dihmi asi.thluachuah hmuh kan duh maw ?rocotu si kan duh maw? kan duh ko si ahcun kan nunnak hi fakpi in i remh le Pathian leiah kan kir a hau.cuticun rocotu cu kan si kho ve lai.

HMAWNGTHIAMTU HMAISUANG PASTOR
(a) Rev. Sang Ling
Sang Ling cu Zaathang hrin a si i, That Cin fapa upa bik Lian Khuai le Zokhua bawi Khenglawt phun Sai Hliang i an fapa hniang a si. 1886 kum ah Hakha ah a chuak.
Sang Ling cu 1900 kum ah Rev. Carson nih a tuahmi Mission Primary School ah ca a cawng. November 10, 1907 ah Rev. Carson nih tipil a pek. 1909 kum ah Kawlca tang 4 a awng. Mah kum thiamthiam ah cun Tum Tlik he Rangoon Cushing High School ah cacawn an peh. 1914 kum ah Cushing High School in Sang Ling cu tang 7 a awng. Sang Ling le Tum Tlik hi Rangoon
ah ca a cawng hmasa bikmi an si.
May 23, 1918 ah Sang Ling cu Sai Pen he an i um. Rev. Cope nih kutsih thlacamnak a tuahpiak hna. Carson siangbawi nu le Rev. Cope nih lakphakti le changreu an dangh hna. May 25 ni ah Laiphung in thitumnak an tuah than.
1916 kum ah raisekhan chun rian a tuan hnu ah vuanthok zungah cazipi a tuan. Mi nih an leirawi ruangah vuanthok bawi Fisher nih a rian in a phuah. 1918 kum ah Carson siangbawi nu le Rev. Cope nih Pathian riantuan dingah an sawm. “Kei cu, misual ka si, ka tuan kho lai lo,” tiah a al hna. An sawm lengmang ca ah a donghnak ah an sawmnak cu a cohlan. July 1, 1918 ah pastor rian cu an pek i thla khat ah Rs.12 an pek.
March 1923 kum Chin Hills Baptist Association civui Lumbang khua ah Evangelist rian an khinh. March 1932 ah Teddim ah tuahmi civuipi ah dotlaknak ordination an pek. Lairam ah a hmasa bik pastor a si.
A riantuannak hmunhma
1. Hakha peng
2. Zokhua
3. Matu ram
4. Falam
5. Teddim
6. Gangaw
A riantuannak hmunhma a kauh tuk caah amah bawmtu ah Rev. Cope nih bawmtu saya pathum a lak hna. Cu hna cu;
1. Saya Thawng Kian - Hakha Farrawn
2. Saya Heng Cin - Hriphi
3. Saya Sa Lang - Tingsi
Saya Thawng Kian nih Mi-e peng le Zokhua peng a zoh. Saya Heng Cin nih Zophei peng a zoh. Cun Saya Sa Lang nih Zotung le Matu peng a zoh.
Rev. Sang Ling nih a riantuannak February 26, 1953 ah ca chungah a khumhning in, February 26, 1953 tiang ah Hakha ah 474, Mi-e peng khua hra ah 414, peng dangdang; Senthang peng, Matupi peng le Thantlang peng ah 1983 tipil a pek hna.
December 13, 1953 ah pawfah zawtnak in Hakha an inn ah a thi. A tinhmi cu: “Ka thih tiang Pathian rian ka tuan lai, kaa din lai lo, kaa dinhnak cu vancung khua a si lai,” ti hi a si. April 16, 1995 ah Hakha Baptist Church nih sunglawi ngai in Diamond Jubilee an tuahpiak.
CACC, 2009

HMAWNGTHIAMTU HMAISUANG PASTOR
(b) Rev. Sang Fen
July 15, 1899 ah a chuak. Amah cu Siakhel phun Sumzuan chung a si. Za Nawn le Duh Thai i an fapa a si. Kum 2 a si ah a pa nih a thihtak i a nu he an hmei. A nu zong va a ngei than i Sang Fen cu umnak rep ngei lo in a um.

A pa ei he cun an i rem lo i cingla rualchan inn kip ah rawl a hrawng i a it. Kum 12 tiang a si ah tawhrolh le angki ngei lo in puantlek zuun khat he a vak tawn. Paih, lungcheh, tlengper a rak zuam ngai. Rua tingtang he Lai hlasak a thiam. Hi ruangah hin Thawngthachim i a kal tikah paih, lungcheh, tlengper te hna an zuam zongah a rak tei hna. A tuan hawi nakin hlasak a thiam deuh.

1910 kum hrawng ah hin Karen Saya Maung Lwin Zokhua Mission sianginn ah a tlung. Sang Fen cu a zaang a fak i a auh i a sinah a umter. Tawhrolh le angki a cawkpiak. Saya Moung Lwin nih cun ca a cawnter i 1916 kum ah Kawlca tang 2 a awng. Cawnnili ni November 16, 1916 kum ah Van Lo le Jessie le tiah Rev. Maung Kung nih tipil a pek hna. Saya Maung Lwin nih Hakha Mission sianginn ah ca a cawnter i Carson siangbawi nu nih thla khat ah Rs.3 a bawmh. 1920 kum ah Hakha mission sianginn in tang 6 a awng.

Carson siangbawi nu nih Sang Fen cu Van Lo he Insein ah Baibal ca nan cawng lai tiah an duh set na lo in a fial hna. May 1920 kum ah Baibal ca cawn ah cun an i thawh. Baibal ca cu kum hnihnak ah saang ngai in a awng. Sianginn khar chungah thisen chungtlik in a zaw. Bassein sii inn, Rangoon sii inn le Meiktila sii inn ah a um. A dam kho ding a si ti lo caah Baibal Sianginn uktu John Mcquire nih kum li awng in 1922 kum ah lehhmah a pek. Zokhua mi Hai Hlei le Nun Duh fanu Kawl Dong a thit. Rev. Cope nih kutsih thlacamnak Hakha ah a tuahpiak hna.

February 1923 kum ah Rev. Cope nih saya rian le phungchim rian kemhchih in Thantlang peng Lungler khua ah a kuat i a tuan. A umnak inn a kangh caah April 1924 in Zokhua ah an thial. Fapa 5 le fanu 5 an ngeih hnu ah May 31, 1959 kum ah a nupi Kawl Dong nih a thihtak. July 1959 kum ah Zokhua mi Phawt Bil a thit than i fa an ngei ti lo.

1923 kum in 1968 kum tiang kum 45 chung Pathian rian a tuan. February 25, 1968 kum ah Zokhua peng Khrihfabu nih pensen an pek. Pensen a lak tiangah minung 2805 tipil a pek hna. Pathian rian a tuannak in kum 54 a tlin hnu January 9, 1977 ah Zokhua peng nih Zokhua ah sunglawi ngai in Golden Jubilee an tuahpiak.

A fale Hakha ah a tlawn lio hna ah cawn ni 5 ni 1988 kum ah zen zawtnak in a zaw i cawn ni 5 January 3, 1990 ah Pathian sinah aa din. Hakha Tipil Khrihfabu nih siangbawi thlan hmun ah sunglawi ngai in Rev. Carson le Rev. Cope sinah an ihter.
CACC, 2009
Pic : Rev. Sang Fen