I PALH SUAL LAI CIH
==============
*Thlakhat ah tangka zeizat dah a hmuh? ti nak in..,a hmuh cia mi ah a kenkawi zia,a khawn zia thiam mi si maw ti tu hi vaa thim deuh

*A zei tik caan paoh ii Pathian min chim dai lo..,Zei paoh ii Pathian min i biakam hmang mi cu a nun ah hmuh ding taktak um men lai lo...,Cu cah va zum tuk duh hlah

*Kan i umh hnu ah a nun cu ka remh te ko lai ti zong vaa tim duh fawn hlah...,a ruang cu kan rak i duh lio Nungak Tlangval kan si lio in pei (Ka zuudin le ka sa ei ) cu na theih ko bu ah na ka vat ko cu an ti lai ii holh tei nak ah an hman lai.., cu cah nan i duh lio hman ii na remh khawh lo mi cu i umh hnu i remh chawm ding in cun i thim duh hlah va kal tak ko

*Na cung ii harsatnak um mi kha a ruah zia thiam tu men si lo in...,Na tlamtlin lonak na fel lonak na sining dihlak ii an pawmkho tu an ngaithiam kho tu kha vaa thim deuh

*Pathian riantuan tu a sinak le...,a reng sannak,mi ii Upat mi a sinak lawng zong khi zoh hlah...,nan pahnih te lawng ii nan um caan i a caan lak nak ding caan rem tampi a um lio zong ii Pathian mithmai zoh ii Pathian a tih mi...,mipi hmai lawng ah siloin Nan mah pahnih te lawng um zong ii Pathian a tih mi kha vaa thim deuh

*Nangmah an tlaihchan peng ruangah khan an dawt khun ii an duh khun a si dih theng lem lo...,zawtfah na tawn caan maw a si lo ah nangmah te ii na cawlcangh khawh lo lio sungh zatlak na tawn caan hna khin an duhdawtnak kha va tah piak deuh!

 *Mi piangthar tha ngai bangin a lang maw,Biakinn ah a lam tawn maw,thla a cam tawn maw,khrihfabu i hruainak cawlcanghnak ah a pum aa pe mi a si maw ti hnak in...,harsatnak a tawn tik ah mi lungthawng a si maw a huahaa lo ii hnabei dawngh hmang a si maw..,A thinhun ah mi zeiban tuk dah a si ti tu khi va zoh deuh...,Cu hnu lawng ah a sinak diktak fiang te in na hmuh khawh lai

*I sumnak nun ngeih hi zeihmanh nih a tluk lo ii a hua kho tu thil zeihmanh a um fawn lo...,Na nun chung caa i an cawmkeng tu ding le an zohkhenh tu ding ii naa thim mi kha Nu le pa sin ah mithli he an kir ter tu hna a si deuh sual lai

*Cu caah na ngeih mi dihlak zong va hmang dih hlah,mi chim mi kip zong vaa zumh dih duh hlah law na theih mi dihlak zong va chim dih fawn hlah...,Na duh mi te tu cu i thim ko law a mah bel te(THIM) i palh sual lai cih....,Naa (THIM) bantuk tein a theipar na zun ding a si kha philh hlah

Hakha: Tlangcung Khualipi
"""""""""""""""""""""""""""""""""
Kan Lairam ah tlangcung khualipi pakhat Hakha khua cu zeitik khan dah Lairam khualipi ah a can hnga? Zei bia chahnak in dah an rak ţhial hnga ti kha a ho paoh nih theih le hngalh kan rak duh cio lai. Hi kong he pehtlai in Tawhlanyi khawngsil a kai cu, 1962 march 2 ah si ti cu zapi nih hngalh cio mi a si ko. Kan vuanci ( Chin Affairs Council ) zungpi cu Rangoon khua i a um caah, a hrawh ţhan i kan Lairam he a naihnak bik Kalay Myo ah 10.3.1962 ni ah chikhat ca in ţhoal cu a rak si.Chin Usi a phueh nih 24.2.1964 ni ah an tuahmi biathar ( fact ) hna he, a tlingmi khua a si caah Hakha cu khualipi ah si ding in hnatlak a rak si.


Hakha khua cu kan Lairam caah khua laifang a si ( a cheih a chia ) khua hmunhma a kau Ti fawi tein hmuh khawh a si. Cinthlak, zuatkhalhnak hmunhma a ţha kan Lairam khua dang hna le Gangaw peng hna he mawţawka lam aa peh inn saknak dingah tlakrawh le thing a fawi vanlawng ţumnak ding ah hmunhma a um tiah an rak ti. Kalay Myo cu, kan Lairam le khua a si lo caah Ţawhlanyi a cozah cu Chin Yeiya Usi a phueh chungtel hna he bia an ceih, an chiah i, zung kha, kan Lairam ah um ding hmuitinh in, 21.4.1966 niah Kalay Mayo in Hakha ahcun ţhial a rak si. Cu he pehtlai in Ţawhlanyi khawngsil nih 8.2.1966 ni i tuanhmi a voi 111 nk meţing ah kan Hakha khua ah, Kan Lairam i khualipi si ding in bia khiahnak an rak ngei diam cang. Kha lio i bia khiahnak ca kha, Chin Usi a phueh nih 10.3.1966 ni thirhri ( wireless) in Ţawhlanyi Khwwngsil a cozah sinah an rak hal hna. Kha chungah khan acozah bia khiahnak pawl aa tel ( secret) ca a si ruangah, copy zong kan in pe kho hna lai lo' tiah an rak leh hna. 21.2.1966 ni i chuahmi ca chung ahcun, 'Hakha khau i inn saknak kong cu, Ţawhlanyi Khawngsil a cozah ni 8.2.1966 ni i tuahmi a voi 111 nk meţing ah hna tlaknak an pek cang' tiah a ti. Cu bia khiahnak in Hakha khua ahcun 1964 in 1976 tiang phaisa K 24,950,480 rak hman a si.


1969 kum Mandalay i tuahmi Union Day zongah, Ţawhlanyi Khawngsil a cozah nih, Hakha khua ah Kan Lairam khualipi ser ding cu fiangte in an rak thanh ţhan. Sihmanhsehlaw caan karlak ah Kan Lairam khualipi cu, hmun dang i ţhial dingah rak chim le i zuam pah lengmang a si nain, ceihkhancia a si cangmi kan khualipi cu a hmun ko rih. Pathoan cu thangţhat awk a si. Kan Laimi a si paoh nih, kan kan dawtmi kan Lairam khalipi Hakha khua cu zungzal in a hmun khawhnak hnga dingah kan i zuam awk zong a si fawn.
Kan Hakha khualipi hi, ramdang bantuk in aa dawh, a ngan le lennak hminnuam a si khawhnak ding le ser cio ding ah ţuanvo kan ngei cio. Kan fimnak, kan thazaang le kan ngeihchiah, kan thinlung dihlak pek in ser in siam cio hna usih.

Chirhchan: Sonny Thang Cung

Baibal Thiang  ah "HUATNAK " timi biafang 87 a um. "LAWMHNAK " timi 165 a um. "FIMNAK " timi 234 a um. 

"DAWTNAK (love)" timi biafang 310 a um. "THINLUNG " timi biafang 830 a um, an ti.
"Huat" nakin "Lawmh" timi a tam; "Lawmh" nakin "Fim" timi a tam. "Fim" nakin "Dawt" timi a tam deuh.

 "Thinlung" timi biafang a tam khun.

"Thinlung takin idawt cun idawt, sermi thil dawt, Pathian dawt" a duh ti a lang.
A hmun zungzalmi thil pathum hna―zumhnak, ruahchannak le dawtnak― lakah a nganbik cu "dawtnak".
asi.

Minung kan Nun ngai hi
******************
Kan duh ruangah Vawlei ah kan chuak lo ii , kan duhlo bu in kan thi than fawn ..

Kan hngakchiat lio in Upa si zokzok kan duh ii , tar cu kan duh fawn lo ..
Ruahchannak ngei dingin cawnpiak kan si ii , sunghzatlak nak ton a hauh caan a tam fawn ..
Raltha dingin cawnpiak kan si ii , ralchiat a hauh caan a tampi fawn ..
Kan ruahnak in vawleipi kan derh ii , kan taksa in tuan a hau fawn ..
Kan damnak caah ei le din kan herh ii , kan ngandamnak caah ei le din ii sum khawh kan hau fawn ..
Hlawhtlinnak ngeih dingin kan tuan ii , beidonghnak tampi kan ton a hau fawn ..
Midang zaangfah hna dingin cawnpiak kan si ii , kanmah le kanmah kan ii zaangfahnak a ngan deuh fawn ..
Phaisa tampi hmu dingin rian kan tuan ii , lomhnak hnangamnak hmete zong kan caw kho fawn lo ..
Mikong ceih cu kan ii fawihte ii , kan chim cia mi bia cu hloh  a har tuk fawn ..
Midang sualnak cu hmuh kan ii fawihte ii , kanmah sualnak cu kan ii hmu kho fawn lo ..
ttah buin vawlei ah kan rak chuak ii , ttah buin vawlei kan thlah ( bye bye ) a hau ve te lai ..
Kalawm

“ Hey” tiin ka ko ti hlah! ( Don't call me " Hey".
Na nupi cu “ hey” tiin ko hlah. Nan i duhdawt lio i aw kaa men tein na chawnh bantukin ko..
Mirang pawl cu “Baby” “ Honey” “ Sweetie” “ Sweetheart” “ Darling” tibantukin  an i ko.
Kawl pawl  nih.“ ku ku” “ Chit Chit” A Ku tibantukin an i ko.
Korea pawl zong nih “oppa” tibantukin an i ko au ve.
Laipa cheukhat nihcun an nupi le cu, an nungak lioah cun an min hmanh in an ko siang ko au siang hna lo i “ Ka dawt” tibantukin an i ko au ve . Asinan fa pakhat hrawng an ngeih cun an fa upabik min in an i ko au cang. Fa pahnih pathum an ngeih cun hlanlio an nungak tlanvaal lio i an i kawh auhnak a tlau..A hnuah cun an min hmanh in an i ko au ti lo. An thinhun caanah “ Hey” tibantukin an i ko au tawn,
Innzuat satil hmanh an min kan sak hna “ pasen, nurang,panak,, ” tibantukin kan kawh hna asi ahcun zeiruangah kanmah nupi,fale cu min ngei lo bantukin, “ hey” tiin kan kawh men hna ? Nupi cu “ Hey” tiin ko ti hlah. A min cheu min dim  in ko au cang. Tahchunhnak ah “ Kadawt” “ Nunu” “ Nunnem.” uu '' naunau” tibantukin ko au law a tha dam zungzal lai.
Mi hmai ah kawh kan i khawh auh tikah cun fale min in kawh auh a tha nain nupa kan i kawh auhnak ah cun dawtnakin min dim in i ko au u si law duh aum bik,

TANGKA & PHAISA
Minung kan nunnak chungah tangka loin khua kan sa kho lo. A si nain tangka hi huham ngei tuk mi si tikah mi cheukhat cu mah phaisa nih hin a kan tei tawn i rumnak le nuamnak kha si ti loin thihnak le ngeihchiatnak tu kha a kan pek.
.
Cu si caah tangka hi kanmah a kan hrawhtu si loin kanmah a kan cawisangtu ding le lawmhnak le nuamnak tu a kan pe mi phaisa & tangka a si nak hnga a hman zia le a kawl zia hi thiam hna u si.

1Timote, 6:10
Tangka duhnak hi that lonak phunkip chuahnak hram a si. Mi a cheu nih tangka ngeih an duh tuk caah zumhnak kha an kal tak i ngeihchiatnak kha a phunphun an tong.
Pumsa thlarau thihnak lam ah a kan hrawi khotu tangka kong rel ding baibal hi ka rak thlah lai i caan kan ngei tikah rel cio hna u si law, tangka nih tei mi si loin, tangka kha a upat i tangka huham kha a tei mi tangka a uk kho tu le a hman thiamtu si cang hna u si.

BUPI LE BAIBLE
Dawtmi khrihfa unau hna nan dam cio ko lo maw? Nan umnak le nan rian tuannak cio cungah Pathian nih thluachuah in pe cio ko hna seh.
Nihin zumhtu tampi nih Bupi le Baible a hrampi hi kan theih deuh rih rua lo tiah ka ruah. Cu si caah tha tein ruah than tuah u si law, zoh than cio tuah hna u si.

AD – 33 kum ah Bawi Jesu khrih nih a mah a nung lio hrimhrim ah Bu timi cu a bunh tak cang. (Matthew,16:18). Jesu nih Bu tiin a bunh tak mi cu AD – 68 kum Antioch khua ah khan Khrifa bu tiah min pek rak si.(Lamkaltu, 11:26). Cu Khrihfa bu cu AD – 107 kum ah Antioch khua um Bishop St. Ignatius nih mi vialte he a petlaih mi (universal - Greek holh in Katholicos ) ti mi Catholic Bupi ti mi min hi a rak pek.
Mah chungah hin theih fian hna u si ti ka duh mi cu, nihin ni caan Baible nih cu ti a chim, kha tiin a tial ti bantuk in Bupi a do mi an tam tikah Baible hi khawika indah a ra timi hi zoh than tuah hna u si. Baible hi AD – 50 le 95 kum kar ah Biakam thar ti mi hi tial rak si. Cu biakam thar a tial tu hna hi Bupi chung um Pathian rian tuantu hna an si. An tialnak khua le kum le a tialtu hna hi a tang ah hin ka rak thlah lai i tha te zoh cio tuah hna u si.
Nihin ah Catholic zumhtu vialte hna, Bupi hi Baible nak in a um hmasa i Baible hi Bupi chung um mi zumhtu hna nih an tial mi a si. Pa le fa bantuk in um mi an si. Cu si caah nihin Catholic zumhtu vialte nih Baible nih cu tin a ti, hitin a tial a kan ti tikah Bupi le Baible an si ninghi tha tein chim kho ve cang hna u si.
Baible tial tu hna, Matthew, Mark, Luke, Johan, Paul, Peter te hna hi a hmasa Bupi minung an si i mah Baible hi Bupi chungin an tial mi a si. Bupi hrawhnak le Bupi do nak caah si loin Bupi chungah nungpi ding caah a kan tial piak mi a si.
Zoh than le Baible study tuah duh mi nang um ah cun # New testament Bible stories# chungah rel mi a si i palhnak um ahcun comment he i bawm cio hna u si.

By Thawng Cin